Skip to main content

Full text of "A Winter of War in Nijmegen / Een Nijmeegse Oorlogswinter"

See other formats


Chr. W. Weijler-Franken's Dagboek, 

Een Nijmeegse Oorlogswinter 

(1944 — 1945) 



Chr. W. Weijler-Franken's Diary, 

A Winter of War in Nijmegen 

(1944 — 1945) 



A. van Roggen, 
C. W. Hajer-Sasse 



First edition, minor corrections, closed on 
10:56, 7 December 2010 



Published in Kennett Square, Pennsylvania USA, 2010. 
© 2010, A. van Roggen, C. W. Hajer-Sasse 

avanrogg@s ju . edu 



This pdf file remains free to read, store and print for personal use and to distribute electron- 
ically, but only in unmodified form, at no charge and with the restriction that no commercial 
or advertising material is used or given in addition to this publication. 



Contents 



Inleiding Introduction 1 

De Oorsprong The Source 1 

De huidige uitgave The current publication 3 

Het Formaat The Format 6 

De elektronische vorm The electronic version 8 

Preambule Preamble 11 

Zaterdag 16 september Saturday 16 September 11 

Zondag 17 september Sunday 17 September 13 

Zondagavond Sunday evening 17 

Maandag 18 september Monday 18 September 18 

Half vier Half past three o'clock 19 

Dinsdag 19 september Tuesday 19 September 20 

's middags 4 uur Afternoon, 4 o'clock 22 

's avonds Evening 23 

Woensdag 20 september Wednesday 20 September 23 

Het Dagboek The Diary 26 

Vrijdag 22 september Friday 22 September 26 

Zaterdag 23 september Saturday 23 September 27 

Zondag 24 september Sunday 24 September 29 

Maandag 25 september Monday 25 September 33 

Dinsdag 26 september Tuesday 26 September 34 

Woensdag 27 september Wednesday 27 September 34 

Donderdag 28 september Thursday 28 September 36 

Vrijdag 29 september Friday 29 September 39 

Zaterdag 30 september Saturday 30 September 40 

Zondag 1 oktober Sunday 1 October 41 

Dinsdag 3 oktober Tuesday 3 October 42 

's avonds 8 uur Evening, 8 o'clock 44 

Woensdag 4 oktober Wednesday 4 October 45 

Donderdag 5 oktober Thursday 5 October 45 

Vrijdag 6 oktober Friday 6 October 48 



m 



Contents 

Zaterdag 7 oktober Saturday 7 October 49 

Zondag 8 oktober Sunday 8 October 50 

's avonds half tien Evening, half past nine 52 

Maandag 9 oktober Monday 9 October 53 

Dinsdag 10 oktober Tuesday 10 October 54 

Woensdag 11 oktober Wednesday 11 October 54 

Donderdag 12 oktober Thursday 12 October 55 

Vrijdag 13 oktober Friday 13 October 57 

Zaterdag 14 oktober Saturday 14 October 57 

21:00, in de schuilkelder 9:00 pm in the shelter 59 

Zondag 15 oktober Sunday 15 October 59 

Maandag 16 oktober Monday 16 October 60 

Dinsdag 17 oktober Tuesday 17 October 61 

Woensdag 18 oktober Wednesday 18 October 63 

Donderdag 19 oktober Thursday 19 October 64 

Vrijdag 20 oktober Friday 20 October 65 

Zaterdag 21 oktober Saturday 21 October 66 

Zondag 22 oktober Sunday 22 October 68 

Maandag 23 oktober Monday 23 Oktober 69 

Dinsdag 24 oktober Tuesday 24 October 70 

Donderdag 26 oktober Thursday 26 October 72 

Vrijdag 27 oktober Friday 27 October 74 

Zaterdag 28 oktober Saturday 28 October 75 

Zondag 29 oktober, 16:00 Sunday 29 October, 4:00 pm 76 

Maandag 30 oktober, 20:00 Monday 30 October, 8:00 pm 79 

Dinsdag 31 oktober Tuesday 31 October 81 

Woensdag 1 november Wednesday 1 November 82 

21:00 9:00 pm 83 

Donderdag 2 november Thursday 2 November 84 

Vrijdag 3 november Friday 3 November 85 

Zaterdag 4 november Saturday 4 November 87 

Zondag 5 november Sunday 5 November 88 

Maandag 6 november Monday 6 November 90 

Dinsdag 7 november Tuesday 7 November 92 

Woensdag 8 november Wednesday 8 November 93 

Donderdag 9 november Thursday 9 November 94 

Vrijdag 10 november Friday 10 November 95 

Zaterdag 1 1 november Saturday 1 1 November 97 

Zondag 12 november Sunday 12 November 97 

Dinsdag 14 november Tuesday 14 November 98 

Donderdag 16 november Thursday 16 November 99 

Vrijdag 17 november Friday 17 November 101 



IV 



Contents 

Maandag 20 november Monday 20 November 102 

Dinsdag 21 november Tuesday 21 November 102 

Woensdag 22 november Wednesday 22 November 104 

Zaterdag 25 november Saturday 25 November 105 

Zondag 26 november Sunday 26 November 107 

Dinsdag 28 november Tuesday 28 November 109 

Woensdag 29 november Wednesday 29 November 110 

Donderdag 30 november Thursday 30 November 112 

Vrijdag 1 december Friday 1 December 113 

Zondag 3 december Sunday 3 December 114 

Dinsdag 5 december Tuesday 5 December 116 

Woensdag 6 december Wednesday 6 December 117 

Donderdag 7 december Thursday 7 December 118 

Vrijdag 8 december Friday 8 December 119 

Zaterdag 9 december Saturday 9 December 121 

Zondag 10 december Sunday 10 December 122 

Dinsdag 12 december Tuesday 12 December 124 

Woensdag 13 december Wednesday 13 December 126 

Vrijdag 15 december Friday 15 December 127 

Zaterdag 16 december Saturday 16 December 129 

Maandag 18 december Monday 18 December 130 

Woensdag 20 december Wednesday 20 December 131 

Donderdag 21 december Thursday 21 December 132 

Vrijdag 22 december Friday 22 December 133 

Zondag 24 december Sunday 24 December 134 

Maandag 25 december Monday 25 December 136 

Dinsdag 26 december Tuesday 26 December 138 

Donderdag 28 december Thursday 28 December 139 

Zondag 31 december Sunday 31 December 141 

Maandag 1 januari 1945 Monday 1 January 1945 142 

Dinsdag 2 januari Tuesday 2 Januari 142 

Woensdag 3 januari Wednesday 3 January 143 

Zondag 7 januari Sunday 7 Januari 144 

Woensdag 10 januari Wednesday 10 Januari 145 

Vrijdag 12 januari Friday 12 Januari 146 

Zondag 14 januari Sunday 14 Januari 147 

Dinsdag 16 januari Tuesday 16 Januari 148 

Donderdag 18 januari Thursday 18 Januari 149 

Vrijdag 19 januari Friday 19 Januari 150 

Maandag 22 januari Monday 22 Januari 151 

Woensdag 24 januari Wednesday 24 Januari 152 

Zondag 28 januari Sunday 28 Januari 153 



Contents 

Dinsdag 30 januari Tuesday 30 Januari 155 

Woensdag 31 januari Wednesday 31 Januari 156 

Donderdag 1 februari Thursday 1 Februari 157 

Vrijdag 2 februari Friday 2 Februari 158 

Zaterdag 3 februari Saturday 3 Februari 159 

Woensdag 7 februari Wednesday 7 February 160 

Vrijdag 9 februari Friday 9 Februari 162 

Zaterdag 10 februari Saturday 10 Februari 163 

Zondag 11 februari Sunday 11 Februari 164 

Woensdag 14 februari Wednesday 14 Februari 165 

Vrijdag 16 februari Friday 16 Februari 167 

Maandag 19 februari Monday 19 Februari 168 

Woensdag 21 februari Wednesday 21 Februari 169 

Vrijdag 23 februari Friday 23 Februari 170 

Zaterdag 24 februari Saturday 24 Februari 171 

Zondag 25 februari Sunday 25 Februari 174 

Woensdag 28 februari Wednesday 28 Februari 175 

Donderdag 1 maart Thursday 1 March 175 

Maandag 5 maart Monday 5 March 176 

Donderdag 8 maart Thursday 8 March 178 

Maandag 12 maart Monday 12 March 179 

Dinsdag 13 maart Tuesday 13 March 181 

Woensdag 14 maart Wednesday 14 March 182 

Vrijdag 16 maart Friday 16 March 183 

Zondag 18 maart Sunday 18 March 184 

Dinsdag 20 maart Tuesday 20 March 185 

Donderdag 22 maart Thursday 22 March 186 

Vrijdag 23 maart Friday 23 March 187 

Zondag 25 maart Sunday 25 March 188 

Dinsdag 27 maart Tuesday 27 March 189 

Donderdag 29 maart Thursday 29 March 190 

Maandag 2 april Monday 2 April 191 

Donderdag 5 april Thursday 5 April 193 

Zondag 8 april Sunday 8 April 194 

Dinsdag 10 april Tuesday 10 April 195 

Vrijdag 13 april Friday 13 April 196 

Maandag 16 april Monday 16 April 197 

Dinsdag 17 april Tuesday 17 April 197 

Maandag 19 april, ca. 15:00 Monday 19 april, ca. 3:00 pm 199 

's avonds Evening 199 

Zaterdag 21 april Saturday 21 April 201 

Zondag 22 april Sunday 22 April 202 



VI 



Contents 

Zaterdag 28 april Saturday 28 April 203 

Maandag 30 april Monday 30 April 205 

Donderdag 3 mei Thursday 3 May 205 

Zaterdag 5 mei Saturday 5 May 206 

Zondag 6 mei Sunday 6 May 206 

Maandag 7 mei Monday 7 May 208 

Dinsdag 8 mei Tuesday 8 May 208 

Donderdag 10 mei Thursday 10 May 210 

Zondag 13 mei Sunday 13 May 211 

Maandag 14 mei 10:00 Monday 14 May 10:00 am 212 

De Weijler-Franken Familie The Weijler-Franken Family 214 

Naaste Familie Nearest Family 214 

Reizen Travel 224 

Haar Huis en Leven Her House and Life 226 

Genoemde Personen Persons mentioned 230 

Inwoners Lodgers 231 

Vrienden, buren Friends, neigbors 232 

Aannemers, Werkers Contractors, Laborers 236 

Medisch Medical 237 

Religieus Religious 238 

Juristen Legal 239 

Soldaten Soldiers 240 

Artiesten Artists 241 

Gouvernement Government 243 

Anderen Others 244 

Huisdieren Pets 246 

Algemeen Miscellaneous 246 

Geografie Geography 254 

Nijmegen Nijmegen 254 

Omgeving Surroundings 263 

Geografische Namen Geographic Places 264 

Colofon Colophon 273 

Woordenlijst Index 275 



Vil 



Contents 



Lijst van Afbeeldingen 

1.1 Kopie van het Dagboek, pg.1 

1.2 Kopie van Dagboek pg.9 

1.3 Batavierenweg reünie 

1.4 Haar 40-jarige huwelijksfeest 

2.5 Telefoons van vroeger 

2.6 Voedsel coupons 

2.7 Duitse Marder tank 

2.8 Operation Market Garden 

2.9 De kans op Amsterdam bezoek . . 

2.10 De bevrijding, eindelijk 

3.1 1 Batavierenweg uitzicht 

3.12 Een kleine hooikist 

3.13 Engelse Sherman-Firefly tank 

3.14 Batavierenweg 51 

3.15 VS Sherman-M4 tank 

3.16 Oranjesingel 25 

3.17 Oranjesingel 25, 2008 

3.18 van Welderenstraat 75 

3.19 Symbool van de 'Woestijn ratten' . 

3.20 Amfibie wagens in de Waal 

3.21 De Waalbrug 

3.22 Gray en de Weijler dochters 

3.23 Mandrill aap 

3.24 Tanks op het Kelfkensbos 

3.25 Speculaas 

3.26 Familie met hond Bobby 

3.27 Oranjesingel 2 

3.28 Klokkenberg school in Nijmegen . 

3.29 Kruiken voor bed verwarming . . . 

3.30 Betere tijden: van Welderenstraat 

3.31 Pagina van een H.C. blad 

3.32 Mima en Frits 

3.33 Franken, Christina Wilhelmina . . . 

4.34 Weijler-Franken 

4.35 Oranjesingel uitzicht 

4.36 Ds Han Sasse en zijn vrouw 

4.37 Haar oudste kleinkinderen 

4.38 Vakantie in Nice 

4.39 De pastorie in 's Heerenberg 

4.40 Gray en Cornelia Sasse 



List of Figures 

Copy of the Diary, p.1 2 

Copy of Diary p.9 4 

Batavierenweg reunion 5 

Her 40*h wedding anniversary .... 7 

Early telephones 12 

Foodcoupons 15 

German Marder tank 16 

Operation Market Garden 18 

The chance to go to Amsterdam . . 22 

The liberation, finally 24 

View from the Batavierenweg .... 27 

A small haybox 28 

UK Sherman-Firefly tank 31 

Batavierenweg 51 35 

USA Sherman-M4 tank 39 

Oranjesingel 25 47 

Oranjesingel 25, 2008 49 

van Weideren street 75 52 

The Desert Rat emblem 56 

Amphibian vehicles in the Waal ... 62 

The bridge across the Waal 69 

Gray and the Weijler daughters ... 79 

Mandrill monkey 89 

Tanks on the Kelfkensbos 109 

Windmill cookies 111 

Family with the dog Bobby 123 

Oranjesingel 2 130 

Klokkenberg school in Nijmegen . . 138 

Hot-water bottles for the bed 140 

Happier times: van Weideren street 144 

Page from an H.C. issue 164 

Mima and Frits 177 

Franken, Christina Wilhelmina . . . 213 

Weijler-Franken 214 

Oranjesingel view 216 

Reverend Han Sasse and his wife . . 217 

Her eldest grandchildren 218 

Vacation in Nice 219 

The vicarage in 's Heerenberg .... 220 
Gray and Cornelia Sasse 222 



vin 



Contents 

4.41 Noodkachels Emergency stoves 224 

5.42 Een typische potkachel A typical potbelly stove 227 

5.43 Oranjesingel 25 plattegrond Oranjesingel 25 layout 228 

5.44 De Geitenmelker The 'Geitenmelker' 231 

5.45 De Geitenmelker omgeving The Geitenmelker area 233 

5.46 Tanks op de Waalbrug Tanks on the Waal bridge 249 

5.47 Oranje boven! Orange above all! 252 

6.48 Kaart, Nijmeegse omgeving Map, surrounds of Nijmegen 257 

6.49 Kaart Oranjesingel Oranjesingel map 261 



IX 



S^an Oma, met fijne herinneringen van 
onze vete en leuke bezoeken bij haar. 



T0 Oma Weijter, zuith fond memories of 
the many happy times we visitedher. 



Inleiding 



Introduction 



1 



Inleiding 



Introduction 



Het is goed iets te weten van gebrui- 
ken in andere landen zodat we een 
betere kijk hebben op onze eigen toe- 
stand, en niet denken dat gewoon- 
tes verschillend van de onze belache- 
lijk en onredelijk zijn, een conclusie 
van veel mensen die alleen hun eigen 
land ervaren hebben. 

René Descartes 
Discours de la methode pour bien 
conduire sa raison, et chercher la 
verité dans les sciences. [Hoofd- 
stuk 1] 



It is useful to know something of 
the manners of different nations, that 
we may be enabled to form a more 
correct judgment regarding our own, 
and be prevented from thinking that 
everything contrary to our customs is 
ridiculous and irrational, a conclusion 
usually made by those whose experi- 
ence has been limited to their own 
country. 

René Descartes 

Discours de la methode pour bien 
conduire sa raison, et chercher 
la verité dans les sciences. [Chap- 
ter 1] 



De Oorsprong 

HET DagÖOelf van ChristinaWil- 
helmina Weijler -Franken, ook 'Oma Weij- 
ler' of 'Poedel' genoemd, heeft langzamer- 
hand een eigen geschiedenis gekregen. 
Waar komt het Dagboek idee vandaan? 
Hoe was het begonnen? Wat was de om- 
geving waarin de creatie voort kwam, en 
had die invloed erop? Maar bovenal, wie 
was zij? 

Over de geschiedenis, Oma schreef het 
Dagboek, begonnen in haar zitkamer in 
Nijmegen als een met de hand geschre- 
ven brief (de Preambule, op pagina 11) 
aan haar dochter Fietje in Amsterdam, 
op 16 september 1944, de dag vóór het 
begin van de bevrijding van de Duitse 
bezetting. Een paar dagen later, toen ze 
de brief niet kon versturen vanwege de 
oorlog, ging ze over naar een dagboek 
formaat voor al haar kinderen; dit loopt 



The Source 

THE Diary of Christina Wilhel- 
mina Weijler-Franken, also called 'Oma 
Weijler' (Grandma Weijler) or 'Poedel', 
gradually has obtained its own history. 
Where and when did the original idea of 
her diary originate? What was the con- 
text of the creation, and how much influ- 
ence did that impart? But foremost, who 
was she? 

The Diary's origin was a letter hand- 
written in her living room in Nijmegen 
on 16 September 1944, the day prior to 
the start of the liberation from the oc- 
cupying Germans, to her eldest daugh- 
ter Fietje in Amsterdam (the Preamble, 
on page 11). A few days later when she 
could not post the letter due to the war, 
she switched for the benefit of all her 
children to the format of a diary, ranging 
from 22 september 1944 to 14 May 1945 



Inleiding 



Introducüon 



FlGURE 1.1. 



O 



-■■* 








^-{w dh^ éfe^r £*££ t&Lj£- ^^t^^rpé^ -m-^ -dtv-^Mj-*-^* £%&/& 



«£*i-'V>r-«. f£g_ 






%tSs*0j&*¥* -ZfrW #**C****s 4É&^- 



^ 



'-&*e^ j^£^ ^^-rf^ ^-^««_ C ^. <?*&i<£*' 

^_ Kopie van het eerste Dagboek blad, geschreven onder 'goede' omstan- 
digheden. Latere bladen zijn soms veel minder leesbaar (Zie de afbeelding 
op pagina 4). 

Copy of the first page of the Diary, still written under normal, i.e. 
good, conditions compared to later pages (See the figure on page 4). 



van 22 september 1944 tot 14 mei 1945 
(Het Dagboek, op pagina 26), een tijd die 
dus precies samenvalt met het einde van 
de tweede wereldoorlog, nadat de gealli- 
eerden snel Noord-Frankrijk, België en 
het zuidelijke deel van Nederland bevrijd 
hadden, maar toen bleven steken in de 
Betuwe bij Arnhem en er zwaar gevoch- 
ten werd in en om Nijmegen. 

In die tijd woonden al haar kinderen 
en kleinkinderen in het nog steeds be- 
zette noordelijk deel van Nederland, ter- 



at the end of World War 2 (The Diary, on 
page 26). It thus covers the last period of 
the war when the Allied forces that quite 
rapidly liberated North France, Belgium 
and Southern Netherlands, got stuck in 
the Betuwe, the area close to Arnhem, 
resulting in heavy fighting in and around 
Nijmegen. 

Note that during this time frame all her 
children and grandchildren lived in the 
still occupied Northern part of the Nether- 



Inleiding 



Introduction 



wijl haar adres was Oranjesingel 25 in 
het bevrijde Nijmegen. Meer details over 
haar en haar familie in De Weijler-Fran- 
ken Familie op pagina 214. 

Enige keren is het hand geschreven 
Dagboek overgetypt. De eerste keer in 
1945 door Henk Sasse op het Remington 
schrijfmachientje dat zijn vader in 1921 
uit Harvard (VS) had meegebracht. De 
tweede keer in 1994 door Otto van Rog- 
gen en Joop van Roggen -van Halteren op 
een computer. Zij voorzagen het geheel 
van een ruime toelichting zowel wat be- 
treft familiesamenstelling, huis, als situa- 
tie van Nijmegen in de 'oorlogswinter' of 
'hongerwinter', en door hun kennis zijn 
er heel wat vragen en onduidelijkheden 
opgelost. Eén van de bronnen van Otto 
was Inge Bloemsma-Nypels, die vóór en 
tijdens de oorlog ook op de Oranjesingel 
woonde. 



lands, while she lived in the liberated Nij- 
megen on Oranjesingel 25. More details 
about the author, her family and friends 
are in the Chapter De Weijler-Franken 
Family on page 214. 

The Diary was retyped several times. 
First, in 1945, by Henk Sasse on the old 
Remington typewriter, dating from the 
time his father was at Harvard University 
in 1921. The second time it was retyped 
into a computer in 1994, by Otto van Rog- 
gen and his wife Joop van Roggen -van 
Halteren. They added many notes and 
comments, both on the family tree and 
on Nijmegen in what is called the 'war's 
winter' or in the North 'hunger winter' 
(Dutch: Oorlogswinter, Hongerwinter, 
1944-1945); this asnswered many ques- 
tions and uncertainties. One of Otto's 
sources was Inge Bloemsma -Nypels, who 
lived in the Oranjesingel before and after 
the war. 



De huidige uitgave 

Het originele Dagboek is helaas ver- 
loren gegaan: het werd bewaard in het 
huis van Henk Sasse in Arnhem, in een 
brandkast die in 1991 met inhoud en al 
gestolen was. Gelukkig was er destijds 
een fotocopie van gemaakt en is er sinds 
1976 een gefotocopieerd exemplaar in het 
gemeentearchief van Nijmegen (Oorlogs- 
documentatie N° 7646). Dit archief bewaart 
tot op heden (2008) 35 Oorlogsdagboe- 
ken. 

Als oudste kleindochter, en naar haar 
vernoemd, zocht Tineke Sasse Oma's fa- 
milie uit en beschreef die in Franken, 

EEN BOERENFAMILIE UIT DE OVER-BETUWE 

(2006); die familie woonde sinds de 17 e 



The current publication 

Alas, the original hand-written Diary 
archetype was lost: it was stored in a 
fire-proof safe in Arnhem in the house of 
Henk Sasse, which safe was stolen with 
all its contents in 1991. Fortunately, a 
photocopy was made of the original, and 
since 1976 one such copy is stored in the 
City Archives of Nijmegen (and marked 
'Oorlogsdocumentatie N°7646'). The city 
archives [See archief ] contained 35 war 
diaries in 2008. 

Tineke, her eldest granddaughter and 
godchild, ferreted out Oma Weijler's ge- 
nealogy and wrote this down in the pri- 
vate publication Franken, een boeren- 
familie uit de Overbetuwe (Franken, a 



Inleiding 



Introduction 












4 










FlGURE 1.2. p^ Kopie van één van de bladen uit het origineel, genummerd pagina 9. 
111111 Photostat of a page from the original, numbered page 9. 



eeuw in Driel en Andelst. De toezen- 
ding van dat werkstuk in april 2007 naar 
Arend, die sinds 1956 in de V.S. woont, 
was voor hem de aanleiding voor deze 
uitgave. Hij heeft 22 april 1995 tijdens 
een 'van Roggen' familiereünie het door 
hem en A.H.F. Graadt van Roggen ver- 
zorgde en volledig tweetalige boek Ge- 

NEALOGV OE THE FAMILIES VAN ROGGEN, 

Graadt van Roggen and Graadt [van 
Roggen 1995; Library of Congress N°95- 
60045] aangeboden aan de toenmalige ar- 
chivaris van Nijmegen, W.J. Meeuwissen, 
voor de bibliotheek van Nijmegen. 



Farmer's Family from the Over-Betuwe, 
2006); that family lived since the 17*h cen- 
tury in nearby Driel and Andelst. A copy 
was sent to Arend van Roggen in April 
2007, and that was the inception of the 
publication in front of you. Since 1956 
Arend lives in the USA, and he published 
with A.H.F. Graadt van Roggen the book 
Genealogv oe the Families van Roggen, 
Graadt van Roggen and Graadt, a copy 
of which was given to the then City Ar- 
chivist of Nijmegen, W.J. Meeuwissen, dur- 
ing the 'van Roggen reunion' of 22 April 
1995. 



We spraken over de uitgave van dit Dag- The current Diary publication was dis- 



Inleiding 



Introduction 




FlGURE 1.3 



Familie reünie op de Batavierenweg 51, ca. 1928. Deze foto was ook 
gebruikt als omslag afbeelding van Bandoeng aan de Waal, Pieke Hoog- 
hoff; Roelofs, Nijmegen, 2000. 

Family reunion on the Batavierenweg 51, ca. 1928. This picture was 
used also on the cover of the booklet Bandoeng aan de Waal, see above. 
L=>/?; Titi, Frits, Oom Piet, Toet, Poedel, Nell, Pap. 



boek op de door Arend en zijn vrouw 
Lien georganiseerde familie reünie in no- 
vember 2007, waar 9 van de 10 kleinkin- 
deren van Oma Weijler elkaar terugza- 
gen. Wij zijn inmiddels zelf bijna op de 
leeftijd van Oma in de winter van 1945 
(zij werd 76 jaar op 20 september 1944) 
of hebben die leeftijd al ruimschoots ach- 
ter ons liggen. Mede door haar oorlogs- 
dagboek leeft zij voort in onze herinne- 
ring. 

Eén van de vragen was of het 'goed 



cussed during a family reunion organized 
by Arend and his wife Lien in November 
2007, where 9 of the 10 grandchildren of 
Oma Weijler were present. Meanwhile, 
we all are reaching Oma's age during the 
winter of 1944/1945, or even passed it: 
she reached the age of 76 on 20 Septem- 
ber 1944. Thanks to her Diary, she is still 
alive in our memory. 



One of the main questions was if it could 



Inleiding 



Introduction 



leesbaar' gemaakt kon worden. Het bo- 
venstaande Descartes opschrift is toepas- 
selijk zowel voor afstand als tijd verschil- 
len, en heeft ons aangemoedigd om het 
Dagboek meer aansprekend te maken 
voor de komende generaties; sommige 
ervan kennen misschien weinig of geen 
Nederlands, en alle latere generaties zul- 
len de levenswijze en toestand van vroe- 
ger, nu al zo goed als driekwart eeuw ge- 
leden, niet kennen. Deze uitgave is dus 
analoog aan een 'kritische editie' van het 
Dagboek. Minder belangrijke schrijffou- 
ten, zowel als de Nederlandse spelling van 
de 1945 periode, zijn 'verbeterd', zonder 
commentaar, in de Nederlandse tekst die 
overigens het Dagboek precies volgt. De 
verklarende tekst in de latere hoofdstuk- 
ken heeft ook een meer algemene in- 
houd vergeleken met de verschillende ty- 
pes voetnoten van een kritische editie ge- 
schreven voor experts. 



be presented such that it was better read- 
able. The above Descartes epigraph ap- 
plies well to both distance and time differ- 
ences, and has encouraged us to make 
the Diary more readable and compre- 
hensible for those who know little or no 
Dutch and for future generations who are 
not familiar with the lifestyle, habits and 
circumstances of that period, now already 
some three quarters of a Century ago. 
This edition is thus similar to a 'critical 
edition', but deviates from that Standard 
by e.g. translating the old Dutch spelling 
of the 1945 era to the current one (2009), 
and correcting some minor errors in the 
Diary, although its contents are strictly 
foliowed. Also, more readable details are 
provided in the explanatory text of the 
later chapters, which normally are miss- 
ing in the various 'footnote instruments' 
of the critical editions read by experts. 



Het Formaat 

Er zijn verschillende redenen waarom 
het besloten was om het precieze formaat 
van een 'kritische editie' niet te volgen. 
In een kritische editie is het ongewijzigde 
origineel te zien, soms als een fotokopie 
of anders als modern gedrukte tekst in 
b.v. Latijn, tegelijk met de moderne ver- 
taling, b.v. Nederlands, en dus ongeveer 
analoog aan het werk dat U nu leest. En 
er zijn voetnoten in verschillende stijlen: 
op het origineel, op de vertaling, op toe- 
gevoegd commentaar, en zelfs op andere 
voetnoten. Alle voetnoten zijn hoofdza- 
kelijk in de moderne taal van de verta- 
ling. 



The Format 

There are several reasons why it was 
decided not to follow the strict practice 
of a 'critical edition' in which the (unal- 
tered) old original is shown, perhaps as 
a photocopy or typeset in e.g. Latin on 
one page, and the translation to a modern 
language such as English, on the adja- 
cent page. They also use several styles of 
footnotes ('instruments') and comments: 
on the original, on the translation, on the 
footnotes themselves, and on any other 
comments. All comments are mainly in 
the single, modern, language of the trans- 
lation. 



6 



Inleiding 



Introduction 




FlGURE 1.4. ^h De familie bij haar veertig-j arige huwelijks feest, 31 mei 1933. 

!|^= At her 40 tn wedding anniversary with her family, 31 May 1933. 

/.=>/?; top: Tyr, Toet, Han, Paauw, Titi, Frits, Nell. 

/.=>/?; front: Tineke, Otto, Poedel, Arend, Pap, Nini, Heleen. 



De voetnoot stijl van een kritische edi- 
tie is uitstekend voor een expert in het 
vak en in de oude taal, maar erg moeilijk 
voor anderen, hoofdzakelijk door het in- 
voegen van die korte commentaren en 
voetnoten (in verschillende stijlen). Be- 
halve dat, als er een Woordenlijst is, dan 
moet de lezer vaak overschakelen tussen 
deze lijst, de pagina met de voetnoot en 
de eigenlijke tekst. Dit alles maakt 'nor- 
maal' lezen moeilijk. 

Aan de andere kant, het Dagboek da- 
teert uit een recente periode waaraan ver- 
schillende familieleden herinnering heb- 
ben, en er bovendien andere bronnen van 
kennis zijn, b.v. in de vorm van Internet 
adressen en andere data. Waar het ze- 



This critical edition style is quite read- 
able for experts who study the old lan- 
guage and the topic of the original, but 
very difficult for others, because of the 
interspersion of comments and the vari- 
ous styles of footnotes. Also, if there is an 
Index, the reader often has to flip back 
and forth between the Index, the page 
with the footnote and the actual text of 
the book. All of this hinders reading in a 
'normal' style. 

However, the Diary is from a more re- 
cent time for which there are not only the 
memory of several family members and 
survivors of that period, but also data- 
bases and similar information sources so 
that in many cases it was fairly certain 



Inleiding 



Introduction 



ker was dat er een woord of naam ver- 
keerd gespeld was, is dat in het origineel 
(linker kolom) veranderd. Het Dagboek 
was met de hand geschreven, vaak onder 
moeilijke omstandigheden, en bij slecht 
licht in een schuilkelder (Zie de afbeel- 
ding op pagina 4), en dit heeft ongetwij- 
feld bijgedragen aan een aantal fouten. 

Verder, omdat zij niet uit een militaire 
familie kwam, was ze niet gewend aan 
verschillende specifieke namen van oor- 
logs materiaal; hier en daar al verbeterd 
op volgende dagen nadat ze meer infor- 
matie had, b.v. op pagina 129 van 'vlieg- 
tuig' naar 'VI'. Bijna overal gebruikte ze 
het woord 'granaat' i.p.v. 'brisantgranaat', 
'bom', of een analoge uitdrukking. Door- 
dat dit onzeker is zijn zulke woorden niet 
altijd veranderd, en de vertaling naar het 
(VS.) Engels is dus ook enigszins onze- 
ker. 



that e.g. a name or word was misspelled, 
and thus could be corrected. As is clear 
from the text, the handwritten pages (See 
the figure on page 4) often were written 
without writing table in a bomb shelter 
with poor light; this undoubtedly has con- 
tributed some errors. 

Not coming from an army family or 
background, she may have used wrong 
military terms, in some cases already cor- 
rected later in her text by her, e.g. us- 
ing 'airplane' instead of 'VI' on page 129. 
Also, the Dutch word granaat cannot be 
translated to 'grenade' because that term 
is restricted to hand-thrown projectiles. 
In these cases, the original has not always 
been modified, and the translation (to US 
English) either has the more appropriate 
term or else might be wrong. 



De elektronische vorm 

Enige aantekeningen in geval het le- 
zen van elektronische tekst iets nieuws is. 
Deze elektronische versie heeft, net als 
normale boeken, achteraan een Woor- 
denlijst met namen en dingen die in de 
tekst genoemd zijn, met de pagina num- 
mers waarop de tekst voorkomt. Maar 
hier zijn die pagina nummers 'gemerkt' 
(rood gekleurd), en zo'n nummer kan ge- 
aktiveerd worden (b.v. met de muis-knop 
op het rode nummer drukken). De ge- 
wenste pagina komt op. De meeste sys- 
temen zullen ook een 'terug' knop heb- 
ben waarmee de vorige bladzij (hier: de 
Woordenlijst) weer terug komt. Dit sys- 
teem is ook gebruikt in de Inhoudsop- 
gave met de namen van de hoofdstukken 
en sekties (hier de datum van de Dag- 



The electronic version 

Some comments in case you are not 
accustomed to reading books on an elec- 
tronic screen. Just like a normal hard- 
copy book, near the end is an Index where 
you can find names and items mentioned 
in the text, with the pagenumber(s) where 
the item occurs. However, here the pa- 
genumbers are marked (i.e. printed in 
red). You can activate such a number 
(e.g. by clicking on it with a computer 
mouse), to have that page pops up on the 
screen. Most systems also will have a 
'back' button with which you can return, 
in this case to the Index page. The same 
hyperlink system holds for the Table of 
Contents that lists the chapters and sec- 
tions (here the dates that a diary entry 
was made). 



8 



Inleiding 



Introduction 



boek tekst). 

Bovendien heeft de elektronische tekst 
woorden op dezelfde manier gemerkt, en 
als zo'n rood woord geaktiveerd wordt, 
dan ziet men de pagina waarop verkla- 
ring en meer details staan; dit is analoog 
aan een voetnoot in een gewoon boek. 
En ook hier kan men terug gaan naar 
de oorspronkelijke pagina via de 'terug' 
knop. De verklarende text heeft vaak 
datzelfde woord gemerkt, maar anders 
(b.v. in het blauw) voor snellere herken- 
ning. 

De elektronische versie met het mer- 
ken van tekst en het verbinding systeem 
zal het lezen van het Dagboek gemakke- 
lijker maken, vooral voor lezers die meer 
detail nodig hebben. Omdat de Neder- 
landse en Engelse versie van de tekst op 
dezelfde pagina vallen, en ongeveer op 
dezelfde hoogte, is er geen verschil of 
een woord gemerkt wordt in ieder van 
de talen: het is dezelfde bladzij met ver- 
klarende tekst in beide talen. Deze dupli- 
katie is hoofdzakelijk vermeden om de 
leesbaarheid beter te maken. 

Het culturele verschil tussen de twee 
kolommen, d.w.z. Nederlandse en En- 
gels sprekende lezers zowel als het tijds- 
verschil met de oorsprong van het Dag- 
boek kan het wederzijds begrijpen moei- 
lijk maken. Hopelijk is dit enigszins ver- 
beterd door het gebruik van 'Internet ver- 
wijzingen' (magenta gekleurde woorden) 
die verbonden zijn met Internet paginas 
die meer details over het gemerkte woord 
geven; sommige ervan zijn typisch Ne- 
derlandse muziek, zoals het verjaardags- 
lied, op pagina 23. 



Additionally, the electronic version has 
words marked in the regular text, and 
by activating these, you get to see the 
explanatory text and more details about 
the word that was activated, very similar 
to a footnote giving these details. This 
explanatory text may have the activated 
word marked (but in blue rather than red) 
to help locate it on the page. Here again, 
the system's 'back' button or key will re- 
turn to the page where you were read- 
ing. 

The electronic marks and page link- 
ing should facilitate reading of this Di- 
ary, especially if you need to have details 
about the people and topics mentioned in 
the original text. Because the Dutch and 
English versions of the text are on the 
same page, and very approximately on 
the same page height, there is no differ- 
ence if the same word or name is marked 
on either side; these would lead to the 
identical reference page and height, with 
the text in both languages. In most cases, 
this duplication has been avoided because 
less marking improves the readability. 

There is a cultural difference between 
the two columns, i.e. between English- 
speaking and Dutch readers, and also due 
to the time lapse since the origin of the 
Diary. This difference makes compre- 
hension of specific topics more difficult, 
but that problem is offset to some extent 
by the use of the 'Internet links' (words 
printed in magenta) to Internet pages giv- 
ing more detail about the topic. A few of 
these links are typical Dutch music, un- 
known in English contexts, such as the 
Dutch version on page 23 of the 'Happy 
Birthday' song. 



9 



Inleiding 



Introduction 



Deze vrij nieuwe mogelijkheden die niet 
werken voor boeken die op papier ge- 
drukt zijn, wijzen erop dat het verstandig 
is om deze tekst te lezen met een open 
Internet verbinding. Maar lezen is mis- 
schien meer praktisch om eerst het .pdf 
bestand op de lokale machine op te laden, 
en dan die kopie te lezen terwijl de Inter- 
net 'browser' open is; er zijn veel van die 
programmas b.v. Firefox, Mozilla, Epip- 
hany, Galeon and IE, die geschikt zijn en 
tekst, muziek en videos aankunnen. 

Tot slot een aantekening over de Woor- 
denlijst van dit werk. Vele trefwoorden 
komen twee keer voor, eerst in 'normale' 
vorm met één of meer pagina nummers 
waarop dat woord gebruikt wordt, maar 
ook in 'donker cursief met een enkel 
pagina nummer. Dat is de bladzij waarop 
meer informatie gegeven is over het be- 
treffende woord. Als voorbeeld, 'Vereeni- 
ging, 10, 27, . . . ' geeft de pagina nummers 
waar het woord gebruikt wordt, terwijl 
'Vereeniging, 259' verwijst naar de pa- 
gina waarop de beschrijving en gebruik 
van dit gebouw is gegeven, soms met een 
verdere verwijzing naar Internet pagina's, 
b.v. Vereeniging. 



These relatively new capabilities, which 
are impossible in hardcopy paper books, 
indicate that it is advisable to read this text 
with an open Internet connection; and 
for reading it may be easier to download 
the text first (the .pdf file), and read that 
copy while the Internet browser is open 
so that the Web pages can be read via 
the browser (Firefox, Mozilla, Epiphany, 
Galeon, IE, and many more are available 
that can handle text, music and videos). 

Finally one note on the Index format. 
Many of the key words appear twice, first 
in 'normal' style, foliowed by one or more 
page numbers where the term occurs, 
and then in a 'bold italics' style with a 
single page number, which is the page 
on which the full description, or at least 
more detail, of the term occurs. For ex- 
ample, 'Vereeniging, 10, 27, ...' gives the 
page numbers where the word occurs, 
while 'Vereeniging, 259' gives the page 
number where the description or other 
details of the Vereeniging building can be 
found, sometimes with a link to an In- 
ternet page where there is further data. 
This is shown as Vereeniging. 



10 



Preambule 



Preamble 



Preambule 



Preamble 



DE BRIEF aan haar oudste dochter 
heeft een notitie bovenaan de eerste blad- 
zijde: "Ik hoop dat ik morgen deze brief kan 
verzenden, maar ik weet het niet. Ik ben blij 
dat ik Toet telefoneerde over die auto. Ik ben 
toch zo in zorg hoe het met haar is. Veel groe- 
ten en kusjes voor allemaal van Oma", en de 
brief was in een aparte enveloppe mee- 
gestuurd met het Dagboek, met de op- 
schrijving "Dit is het begin van het dagboek 
en hoort er dus bij". 

Op 22 september, twee dagen na de 
bevrijding van Nijmegen, begon ze het 
eigenlijke Dagboek, gericht aan al haar 
kinderen en familie in het nog steeds be- 
zette noordelijk Nederland. Typisch is 
dat ze geen enkel teken geeft dat het haar 
76 e verjaardag was, hoewel dat op ver- 
schillende plaatsen indirect in het Dag- 
boek voorkomt. Maar vermoedelijk zal 
haar verjaardag wel een belangrijke rol 
gespeeld hebben in het idee om van een 
brief over te gaan naar een epistel be- 
doeld voor al haar dochters en familie, 
waar ze begint met "Lieve kinderen". 



THE LETTER to her eldest daugh- 
ter has a note at the top of the first page: 
"I hope that I can post this letter tomorrow, 
but I am not sure. I am glad that I phoned 
Toet about that car. I am much worried about 
her condition. Many greetings and kisses to 
all from Oma", and this letter was shipped 
with the Diary in a separate enveloppe 
marked "This is the start of the diary and 
thus belongs to it". 

On 22 September, two days after the 
liberation of Nijmegen, she started the 
actual Diary, and now directed to all her 
daughters and family in the still occupied 
Northern part of the Netherlands. Typ- 
ical for her is that she did not mention 
her own (76^) birthday, even though she 
refers to it indirectly later in the Diary. 
But we assume that her birthday did play 
a role in the switch from 'letter' to 'di- 
ary' style, and was meant for all her fam- 
ily, beginning as she does with "Dear chil- 
dren". 



Zaterdag 16 september 

Eén dag vóór het begin van Market 
Garden. 

Lieve Fiedel, 

Vanmiddag kreeg ik je beide brieven 
van 12 en 13 september en ook een brief 
van Nell een kaart van Tyr, in het post- 
kantoortje te Eerbeek geschreven. Hij 
vroeg of ik proberen wilde een pakje als 



Saturday 16 September 

One day prior to the start of Market 
Garden. 

Dear Fiedel, 

This afternoon I received both your let- 
ters of 12 and 13 September, as well as a 
letter from Nell and a card from Tyr, who 
wrote it in the Post Office in Eerbeek. He 
asked if I could ship a parcel as letter, and 



11 



Preambule 



Preamble 



brief te verzenden en ging naar het post- 
kantoor om daar te informeren. De juf- 
frouw zei dat het misschien zou gaan maar 
in geen geval zwaarder mocht zijn dan 
2 kg. Toen ik weer in mijn huis kwam, 
hoorde ik een erg gerinkel en drong het 
opeens tot mij door dat het de telefoon 
was. Ik als een haas naar boven want An- 
nie werkte weer van 2 tot 3 bij de Post- 
duif, en hoorde ik de stem van Tyr die 
mij bij de dokter in Eerbeek opbelde om 
te vragen of ik naar de chauffeur die hem 
gebracht heeft wilde gaan om te vragen 
of hij hem weer kon ophalen. Het was 
met de maag van Toet weer niet zo goed 
en zij moest weer overgeven. Hij zei ook 
dat ze in Eerbeek wel in een pension kon- 
den komen maar dat was erg duur (ik 
kon het niet goed verstaan) en hij kon 
van zijn giro niets krijgen. 



I went to the Post Office to enquire. The 
girl there said that it might be possible, 
but that in any case it could not weigh 
more than 2 kg. When I arrived back at 
my home, I heard a strong clattering and 
suddenly realized it was the telephone. I 
ran upstairs because Annie worked again 
from 2 to 3 pm in the Postduif, and I 
heard the voice of Tyr who was calling 
from the doctor's office in Eerbeek. He 
asked if I could go to the chauffeur who 
took him there, and enquire if he could 
piek him up for return. The stomach of 
Toet again gave troubles and she had to 
vomit. He also said that they could get 
an apartment in Eerbeek, but it was very 
expensive (I could not understand it well) 
and that he could not get money out of 
his giro account. 




FlGURE 2.5. ^h De telefoons waren net overgeschakeld naar het systeem waarin je zelf 
het nummer kunt 'draaien', maar meestal niet interlocaal. 
1111111 Telephones were switched from the operator guided to the rotary dial 
system, but not yet suitable for inter-city dialing. 

Toet is still ailing and from her last 



Het is toch een gesukkel met Toet en 
uit haar laatste brief dacht ik te merken 
dat het iets beter ging maar die kou van 
de laatste tijd heeft haar ook geen goed 



letter I thought that it gradually became 
better, but the cold spell lately has not 
been favorable for her. The clock chimes 



12 



Preambule 



Preamble 



gedaan. Het slaat daar tien uur en zal 
ik maar eerst een beetje gaan slapen en 
morgen verder schrijven. Gelukkig dat 
die netelroos weer aan het beteren is want 
dat is erg akelig. Ik weet dat van me- 
vrouw Uilkens, die had er dikwijls last 
van. 

Dag, tot morgen. 



10 pm, and I will get some sleep first and 
continue writing tomorrow. Fortunately, 
the hives (urticaria) are shrinking, be- 
cause they are very troublesome. I know 
this from Mrs. Uilkens, who suffered this 
quite often. 

Bye, see you tomorrow. 



Zondag 17 september 

Market Garden: Parachutisten da- 
len in de omgeving. 

Na een slapeloze nacht ben ik er van- 
morgen al vroeg op uit geweest om naar 
de auto te informeren maar er is geen 
sprake van: er mag geen enkele auto rij- 
den. De wagen van de man is weg en 
hij heeft een andere betrekking zei zijn 
vrouw. Ik denk dat hij graven moet bij 
het Maas -Waalkanaal, waar alle mannen 
van 16 tot 50 jaar heen moeten. We zien 
ze 's morgens voorbij rijden als haringen 
gepakt op grote wagens. Er waren er 
eerst niet veel gekomen, maar toen wer- 
den ze van de straat en uit de huizen ge- 
haald. Je zag er ook Roomse geestelij- 
ken in hun ambtskledij bij. Het is hier 
vandaag zo verbazend onrustig, ze blij- 
ven maar aan het schieten en de elek- 
triciteit schijnt getroffen te zijn, want er 
komt geen stroom meer. 

Ik schrok daarnet, zo hard werd er op 
de voordeur gebombardeerd en dat kwam 
omdat de bel niet ging. Het was een on- 
derofficier om Herr Undra te spreken, 
die zijn middagdutje doet. Nu gaat hij 
daar net heen met zijn helm in de hand, 
die hij zeker opzet als het nodig is. Ver- 
beeld je, hij heeft al enige nachten ge- 
zelschap van een muis, een echte hoor, 



Sunday 17 September 

Market Garden starts: paratroopers 
are landing in the area. 

After a sleepless night I went out early 
to enquire about the car, but it is out of 
the question, because not a single car is 
allowed to drive. The man's car is gone 
and he has another job, said his wife. 
I suspect he must be digging near the 
Maas -Waalkanaal where all men between 
the ages of 16 to 50 are forced to work. 
We see them come by in the morning, 
packed on big trucks as sardines in a can. 
At first there were not many, but then 
they were picked up from the street and 
houses. We also saw Roman Catholic 
priests in their robes. Today it was very 
unquiet, they keep shooting, and the elec- 
tric system seems to have been hit, be- 
cause there is no electricity anymore. 



Just now I was scared out of my wits, 
they pummeled the front door so loudly, 
because the electric bell did not work. It 
was a petty officer to speak with Herr Un- 
dra, who is having his siësta. Now he is 
going out, heimet in hand to be donned 
when needed. Imagine, during the last 
few nights he has had company of a muis, 
a real one, not one of the grey ones with 



13 



Preambule 



Preamble 



niet zo'n grijze muis met korte rokjes. 
Hij had hem vannacht nagezeten met zijn 
pantoffel en ontdekt waar het gat was waar 
hij in kroop en daar zou hij nu stukjes 
glas in gooien, want een muizenval kan ik 
nergens meer vinden. Hij beloofde An- 
nie dat hij vanavond een cake mee zou 
brengen en Annie riep "Mevrouw, komt U 
eens, ik kan meneer niet verstaan". 

Zij is nu weer naar de Postduif, waar 
zij blijft koffie drinken, want wij hebben 
al gegeten (erwtensoep, gestoofde peer- 
tjes) want Bert durft helemaal niet voor 
den dag te komen en heeft hier de af- 
gelopen nacht ook niet geslapen. Hij is 
doodsbang, dat zij hem zullen oppikken 
om te gaan graven, want de Amerikanen 
schieten telkens op die mensen. 

In Eist moeten er verscheidene gedood 
zijn. Gelukkig dat ik van jou nog eens het 
een en ander hoorde, want in twee da- 
gen kreeg ik geen krant, hoewel je daar 
ook nog niet veel wijzer van wordt. Nell 
schreef me al een brief met felicitatie en 
Tyr feliciteerde me gisteren al per tele- 
foon. Nell heeft twee officieren, die elk 
een slaap- en samen een zitkamer heb- 
ben (de muziekkamer met de twee vleu- 
gels). Ze had hoop dat ze hulp kreeg, 
want ze had het nu wel erg druk, maar 
het waren nette mensen zonder vlooien. 
Nu, Annie heeft het wel wat overdreven, 
want ik zie niets van die vlooien in zijn 
bed, maar zij zegt: "Hij heeft er beslist poe- 
der in gestrooid". Hij heeft me al zo veel 
van zijn Heimat verteld, het moet daar 
een prachtige streek zijn. In Ischl had 
Keizer Franz Joseph een paleis, waar hij 
's zomers een tijd verblijf hield. Zijn vrouw 
en kind wonen nu bij haar moeder in 
Linz. Hij kon zo gezellig vertellen, je ziet 



short skirts. He was chasing it this night 
with his slippers, and he found where it 
disappeared in the baseboard, and he was 
going to throw shards of glass into the 
hole because I cannot find any mouse- 
traps anymore. He had promised Annie 
that he would bring a cake tonight, and 
Annie shouted "Mam, please come here, I 
cannot understand the gentleman". 

She again went to the Postduif where 
she will stay to drink coffee; we already 
had lunch (peasoup, quince), because Bert 
does not dare to go out and did not sleep 
here either last night. He is scared stiff 
that they will piek him up to dig trenches, 
because Americans often shoot at those 
people. 

Several people in Eist may have been 
killed. Fortunately I hear one thing or an- 
other from you because the last two days 
we did not get any newspapers, although 
you do not get much wiser from those 
anyway. Nell wrote me a letter with felic- 
itations, and yesterday Tyr did the same 
by phone. Nell has two officers, each 
a bedroom and a combined living room 
(the music room with two grand pianos). 
She hopes that she can get help for she is 
quite busy now, but they were neat peo- 
ple without fleas. Well, Annie has exag- 
gerated somewhat, because I see no fleas 
in Undra's bed and Annie says "Most cer- 
tainly, he put powder in there". He has told 
me so much of his Heimat, it must be a 
beautiful area, emperor Franz Joseph has 
a palace in Ischl as summer residence. 
Undra's wife and child now are living with 
her mother in Linz. He could teil such 
entertaining stories that you could almost 
see it with your eyes. I do not think his 



14 



Preambule 



Preamble 



het voor je. Ik geloof toch niet dat hij 
tussen de 50 en de 60 is, maar een eindje 
in de 40. Hij is nu vandaag juist een week 
hier en wanneer hij vertrekt weet hij zelf 
ook nog niet. 



age is between 50 and 60, but in the lower 
40 range. Today, he has been a week 
here, and he does not know when he will 
depart. 




415 * 4Dï A <&&* 



i" 4K5b 418b ^ b 

f BOTfcJH *ÖTKJÏ UÓTEH 



FlGURE 2.6. 




1 



\ r \ ■' il 

§Vö6 



■ Tfcfr 

Rantsoen coupons voor boter, vis en aardappelen distributie. 
I Food coupons for distribution of rationed butter, fish and potatoes. 




Daar kwamen ze juist van de luchtbe- 
scherming zeggen dat ik water in voor- 
raad moet nemen. Het bad staat al vol 
en in de keuken nog wat pannen en kan- 
nen. Ze verwachten zeker, dat ze die 
ook zullen bombarderen. Krijgen jullie 
ook geen vlees meer? Wij niets meer en 
wij kunnen nu kaas krijgen op vlees bon- 
nen, maar er is nergens kaas voorradig. 
Het was gisteren een bestorming van alle 
kruidenierswinkels, maar gelukkig had 
Annie wat van de Postduif meegebracht. 
Ze moesten daar gisteren driehonderd 
broden voor de Wehrmacht bakken en 
bij Schuppers, die meer ovens heeft, dui- 
zend. Ze eten alle groenten en aardap- 
pelen ook op, die zijn haast niet meer te 
krijgen. Wij hebben vandaag erwtensoep 
en morgen en overmorgen ook, denk ik. 



Just now several people from the air 
defense came to teil that I should store 
water. The bath already is full, with more 
pans and pots in the kitchen. Apparently, 
they expect that the water system also 
will be bombed. Are you too getting no 
meat anymore? We get nothing, and now 
can buy cheese on the meat coupons, but 
the stores are all out of cheese. Yester- 
day there was a rush of people into all 
grocery stores, but fortunately Annie had 
brought some from the Postduif. There 
they had to bake 300 breads for the Ger- 
man army, and 1000 more at Schuppers 
who has more ovens. They also eat all 
the vegetables and potatoes which now 
are getting scarce. Today we will eat pea- 
soup, and tomorrow and the day after 
also, I think. 



15 



Preambule 



Preamble 



O ja, ik moet je nog vertellen, dat ik 
dat mooie beschilderde kaasbolletje heb 
open gemaakt en het kaasje is nog prach- 
tig, wel een beetje brokkelig maar ge- 
raspt smaakt ook heerlijk op de boter- 
ham. Ik ben er erg mee in mijn schik, 
want daar doe ik een hele tijd mee en wie 
weet, of het dan alweer niet beter gaat om 
iets te bemachtigen. Van meneer Bueno 
Bibaz heb ik niets meer gehoord. Maar 
dat is best te begrijpen in deze spannende 
dagen. Daar komt Herr Undra met een 
soldaat bij zich en die neemt al de ba- 
gage van hem mee om vast in één van 
de auto's, die hier op de weg staan, te 
brengen om als hij bericht krijgt dadelijk 
weg te kunnen gaan. Er schijnt wel iets 
te broeien. Het is ook vreselijk zo veel als 
er hier voorbij trekt, en allemaal met hun 
helmen op. Zouden de Tommys me ko- 
men feliciteren woensdag? Dat zou wel 
aardig zijn, als ik het tenminste nog kan 
vertellen. 



I still have to teil you that I opened that 
nicely painted cheese ball, and the cheese 
still is good, perhaps a bit crumbly, but 
when grated it is delicious on a slice of 
bread. I am very pleased with it, because 
it will last me a long time, and — who 
knows — maybe by then it might be eas- 
ier to buy more. I heard nothing any- 
more from Mr. Bueno Bibaz, but that is 
understandable in these tense days. There 
arrivés Herr Undra with a soldier who 
carries all his luggage to a car waiting in 
the street, so that he can depart instantly 
when that command comes. It seems 
that something is afoot. It is staggering to 
see so much traffic coming by, all those 
soldiers with their helmets. Could it be 
that the Tommys come to congratulate 
me on Wednesday? That would be very 
nice, at least if I still can teil it. 




FlGURE 2.7. ^h De Duitse Marder tank, in dienst tijdens Operatie 'Market Garden'. 

SË^J The German Marder tank, as used during Operation Market Garden. 



Het touw om te hijsen zit in de vlag- 
genstok en de vlag ligt klaar. Ik hoorde, 
dat in Maastricht vreselijke brand is ge- 
weest. In Venlo was het rode schijnsel te- 



The flagrope is mounted on the pole, 
and the flag is ready. I heard that in 
Maastricht there was a terrible fire; in 
Venlo they could see the red glow in the 



16 



Preambule 



Preamble 



gen de lucht te zien. Het is goed, dat Toet 
hier niet is, het zou haar veel te nerveus 
maken, want het huis dreunde vanmid- 
dag van het schieten, maar het zal daar 
ook wel erg zijn en als Tyr weg is zit zij 
wel lang alleen. Ik hoop dat ze maar iets 
in Eerbeek vinden. Tyr zei door de te- 
lefoon, dat hij van de giro niets kon krij- 
gen, tenminste dat verstond ik. Ik wil wel 
geld sturen maar moet eerst eens infor- 
meren op welke manier dat kan. En nu 
allemaal veel groeten en kusjes, vooral 
voor de kinderen van Oma. 



sky. Fortunately, Toet is not here, the 
whole house is shaking from the shoot- 
ing, and that would make her too ner- 
vous. I hope that they will find an abode 
in Eerbeek. By phone, Tyr said that he 
could not get cash from his giro account, 
at least that is what I understood. I am in- 
clined to send him money, but first have 
to know how that can be arranged. And 
now f or you all, many greetings and kisses, 
especially for Oma's children. 



Zondagavond 

Het Duitse leger verlaat Nijmegen 
in grote haast. 

Laatste berichten. Herr Undra abge- 
reist met de hele kliek. Uit alle hoeken 
en gaten kwamen ze opdagen en alle hui- 
zen waar ze in zaten waren in een ogen- 
blik leeg. Het was enig om te zien. En 
opeens begon mijn lamp te branden en 
was de centrale weer in orde. En daar 
kwamen tegen zes uur Bert en Annie aan 
met vreselijk benauwde gezichten en wil- 
den mij komen halen om in de schuil- 
kelder van de Postduif te overnachten. 
Maar daar had ik helemaal geen zin in. 
Er waren parachutisten neergedaald (Zie 
de afbeelding op de volgende pagina) op 
de Goffert, in Groesbeek, Berg en Dal en 
ook over de Waal vertelden ze, maar ik 
weet niet of het waar is en nu zouden de 
Duitsers als ze allemaal over de brug wa- 
ren die wel laten springen. Ik heb hen 
beiden naar de schuilkelder laten gaan 
en ga straks lekker op mijn divan slapen, 
hoop ik. Met mijn buren heb ik afge- 
sproken, dat ik op de muur zal kloppen, 
als ik iemand tot hulp wil hebben, maar 



Sunday evening 

The German army rushes out of Nij- 
megen. 

The last news. Herr Undra has de- 
parted with the rest of the darned group. 
They started to pop out from all their 
holes, and the buildings in which they 
were located were emptied in a flash. It 
was delightful to see. And all of a sudden 
my lamp came back on, and the electric 
system was in order again. By six o'clock, 
Bert and Annie arrived with very fright- 
ened faces, and wanted to fetch me to the 
Postduif to take overnight shelter. But I 
did not like that at all. Rumour was that 
paratroopers had landed in the Goffert 
stadium, in Groesbeek, Berg en Dal, and 
also in the Betuwe, North of the Waal 
(See the figure on the next page). I do 
not know if this is correct, and if the Ger- 
mans, after they have crossed the Waal 
bridge, will blow it up. I let Bert and An- 
nie go to the shelter, and will sleep later 
nicely on my divan, I hope. I arranged 
with my neighbours that I would knock 
on the wall if I needed some help, but I 
hope that it will not come quite that far. 



17 



Preambule 



Preamble 



ik hoop, dat het niet hoeft. Wagenma- Wagenmaker told me that the Deelen air- 
ker vertelde me, dat het vliegveld Deelen port vet again had been bombed severely. 
weer zo erg gebombardeerd was. Akelig Awful for Toet. I hope she will find some- 
voor Toet. Ik hoop dat ze in Eerbeek wat thing in Eerbeek, 
vinden. 



Dag. Morgen verder. 



Bye, I will continue tomorrow. 




FlGURE 2.8. ^h Oorlog in en om Nijmegen: Operation Market Garden 

War in and around Nijmegen: Operation Market Garden 



(Photos and more detail at the URL). 



Maandag 18 september 

Harde straatgevechten om de Waal- 
brug te bereiken; deze brief kan niet 
verstuurd worden. 

Het was geen rustige nacht, want er is 
steeds maar geschoten en gebonsd, dat je 
er van opsprong in je bed. Nu is het bijna 
9 uur en er is nog niemand op straat. Met 
mijn buren kan ik ook geen contact meer 
krijgen. Ik zie niemand. Mijn brief zal 
ik ook niet kunnen posten. In de voor- 



Monday 18 September 

Heavy fighting in the streets to get 
to the Waal bridge; it is impossible 
to post this letter. 

The night was not very quiet, constant 
shooting and thumps so that you jump up 
in bed. It is now almost nine o'clock, and 
still nobody is in the streets. I cannot get 
contact with my neighbours either. I see 
not a single person. I also cannot post my 
letter. In the front yards German soldiers 



18 



Preambule 



Preamble 



tuinen sluipen Duitse soldaten met ma- 
chinegeweren en schieten maar steeds 
door. Ik denk dat het is om de mensen 
van de straat te houden; dit was iets voor 
de jongens om te zien, of zouden ze bang 
zijn? Terwijl ik dit schreef kwam er een 
slag of het huis in elkaar zou storten, en 
hoorde ik veel gerinkel van glas. Nu was 
ik zelf ook bang en beefde aan al mijn 
leden. Mijn buren horen mij niet, hoe 
hard of ik ook roep en ik durf er niet uit 
te gaan. Een van de grote spiegelruiten 
van mijn slaapkamer is helemaal stuk en 
versplinterd, de gordijnen aan flarden en 
de kleine ruit in de zitkamer en ook is 
de deur van het terras op twee plaatsen 
met veel ronde gaten doorgeschoten en 
ook alles vol versplinterd glas, evenals in 
de vestibule, waar ook een stuk scherf 
ligt. Gelukkig dat ik in Pap's kamertje 
zat te schrijven, anders was ik misschien 
ook nog geraakt. Ik denk, dat het Ame- 
rikanen zijn, die schoten op die kerels 
die hier door de tuin sluipen en langs het 
huis. Het is griezelig en hoe krijg ik die 
boel schoon en planken voor die ruit, nu 
ik helemaal geen hulp heb, want Bert en 
Annie zullen wel niet komen opdagen. 



are sneaking around with machineguns 
and keep shooting. I think this is to keep 
people from getting into the street; this is 
something the boys would want to see, or 
would they be afraid? While I was writing 
this, there was an explosion so strong that 
I thought the house would collapse, and 
I heard the tinkling of shattered glass. 
Now I too was scared and was trembling 
from fear. My neighbours cannot hear 
me, no matter how hard I scream, and 
I do not dare to go outside. One of the 
large glass panes in my bedroom is com- 
pletely broken and in shards, and the cur- 
tains shredded, and so is the little win- 
dow in the living room. Moreover, the 
door to the terrace was pierced in two 
places with many round holes, and there 
it also was full of glass shards, similar to 
the vestibule where there is glass on the 
floor. It is fortunate that I was writing in 
Pap's room, otherwise I too might have 
been hit. I think it are the Americans 
that shoot at the guys that slink around 
here through the gardens and along the 
houses. It is scary, and who am I to clean 
it up, and get boards f or the windows now 
that I have no help at all, because Bert and 
Annie may not show up. 



Half vier 

Het schieten is nog steeds aan de gang 
en ook zware kanonnen. Ik sprak zo- 
juist meneer Duives die in de achtertuin 
op het muurtje stond en vroeg of ik bij 
hen wilde komen dan zou hij mij erover 
halen, maar het ligt hier alles open. Ze 
kunnen zo naar binnen. Ik ben op de ka- 
mer van Toet gaan kijken, daar is ook 
een boel stuk, maar op zolder niet. Ik 
kan niet gaan opruimen want je durft niet 



Half past three o'clock 

The shooting still is going on, also with 
heavy cannons. I just talked with Mr. Dui- 
ves who stood in his back yard and asked 
if I wanted to come over and he would 
help me climb over the back garden wall, 
but everything here is open, and anyone 
can enter without problem. I looked in 
the room of Toet where there also is much 
damage, in contrast with the attic. I can- 
not start the cleaning because I do not 



19 



Preambule 



Preamble 



voor de ramen te komen, enz. 



dare to get near the window. 



Dinsdag 19 september 

Duitse kanonnen beschieten Nijme- 
gen vanuit Lent. 

Wat een vreselijke dag was het giste- 
ren. In de middag werd het bombarde- 
ment van de kanonnen zo hevig, dat ik 
mijn boeltje bij elkaar pakte, het sein aan 
Duives gaf, op de trapleer klom en werd 
opgevangen door meneer en Piet Dui- 
ves. Ze zaten daar gedeeltelijk in de kel- 
der, ook de familie Röttgers en kreeg ik 
een lekker plaatsje met een kussen in 
mijn rug en de plaid die ik had meege- 
nomen om mijn benen. Ze hadden kaar- 
sen aan en mevrouw Röttgers die de vo- 
rige dag jarig was geweest, presenteerde 
nog cake, die zij zelf gebakken had en die 
heel lekker was. 

Nu denk ik er opeens aan, dat wij de 
cake, die Herr Undra ons beloofde, niet 
hebben gekregen, hetgeen Annie erg jam- 
mer vond. Ik heb daar in de kelder heel 
wat verhalen gehoord, maar dat is te lang 
om te schrijven, die hoop ik later nog 
eens te vertellen. Opeens riep iemand 
van boven: "Mevrouw Weijler, Uw meisje is 
in Uw huis en vraagt naar U". En toen ben 
ik maar weer met pak en zak de ladder 
op en af gegaan. 

In de keuken stonden bendes koffers 
en lagen hopen kleren. Annie vroeg of 
juffrouw Sanders met Marie (de winkel- 
juffrouw) en haar broer hier mochten ko- 
men, daar ze bang waren dat hun huis 
ook in brand zou komen, daar het overal 
in de stad aan het branden was en ze 
bang waren, dat het bij hen ook kwam, 
want de wind was daar heen. En terwijl 



Tuesday 19 September 

German cannons shoot from Lent 
to Nijmegen. 

Yesterday was a horrible day. In the 
afternoon, the sounds from the cannons 
were so frequent and loud, that I gathered 
my stuff, gave the sign to Duives, climbed 
the ladder at the garden wall, and was 
helped by Mr. Duives and Piet. They too 
were in the basement, as was the fam- 
ily Röttgers. I got a nice place with a 
pillow in my back and the plaid which I 
had brought, around my legs. They had 
lit candles and Mrs. Röttgers who had 
her birthday the previous day, shared the 
cake which she had baked and which was 
delicious. 

All of a sudden, I realized that we did 
not get the cake promised by Herr Un- 
dra, which Annie regretted very much. 
I heard a lot of stories in that basement, 
but it is too extensive to write and I hope 
to teil you later. Suddenly someone up- 
stairs called "Mrs. Weijler, your girl is in your 
house and asks for you", after which I again 
went up and down the ladder with my be- 
longings. 

There were heaps of luggage and cloth- 
ing in the kitchen. Annie asked if miss 
Sanders, with Marie (the sales girl from 
the store) and her brother could come 
here because they were afraid that their 
house also would be lost to fire. There 
were many fires burning in the city, and 
they thought it would reach their house 
because the wind was in that direction. 



20 



Preambule 



Preamble 



zij het vertelde werd er gebeld en was 
het mevrouw André van de overkant ook 
met een pak kleren en een koffer en de- 
zelfde vraag, namelijk, of zij, haar man, 
haar zoon en zijn meisje hier mochten 
komen. Zodoende waren we hier de af- 
gelopen nacht met zijn twaalven, die alle- 
maal op de grond op matrassen gelegen 
hebben. Het was een gek gezicht, als ik 
uit Pap's kamer de gang in keek. En zo 
was het boven ook. De nacht was tame- 
lijk rustig, maar vanmorgen begon het 
lieve leventje weer. 

Ik hoorde gisteren bij Duives, dat er 
een heer uit de Vossenlaan, George Gray, 
was komen fietsen, die vertelde dat de 
mensen daar met de Amerikanen ston- 
den te confereren en het daar heel rustig 
was. Het wachten was op de troepen, die 
vandaag wel zouden komen, maar ze zul- 
len hier nog tegenstand ontmoeten, want 
de Wehrmacht heeft het Valkhof als een 
vesting bezet en zal daar nog wel gevoch- 
ten moeten worden. We hebben geen 
gas en water meer, erg lastig, maar het 
gaat wel. 

Duives en Wagenmaker zijn er nog er- 
ger aan toe dan ik, wat gebroken ruiten 
en gaten betreft en wie weet wat er nog 
komt. Het is hier in de kleine kamer 
heerlijk in de zon, die zo mooi schijnt of 
er geen ellende in de wereld is. Ik zou zo 
graag weten hoe het met Toet is en met 
jullie allemaal, maar het postkantoor is 
gesloten en zal dat wel blijven tot het niet 
meer Duits is. 



While she was telling this, the doorbell 
rang, and Mrs. André from across the 
street was there with a stack of clothing 
and a suitcase, and asked the identical 
question. Thus the past night a dozen 
people were here, all on the ground or 
a mattress. It was a strange sight when 
I watched from Pap's room into the hall- 
way. And it was the same upstairs. The 
night was rather quiet, but the whole mess 
started up again in the morning. 



Yesterday I heard from Duives that a 
gentleman from the Vossenlaan, George 
Gray, had arrived by bicycle and said that 
Americans were talking with the people 
there, and that it was very quiet. They 
were waiting for the main troop colon- 
nade that was expected to arrive today, 
but they might still find some difficulty 
here because the German army has oc- 
cupied the Valkhof as a citadel, and it still 
might require some fighting there. Cur- 
rently, we have neither gas nor water, 
very annoying, but bearable. 

Duives and Wagenmaker are worse off 
compared to me as far as broken glass 
and bullet holes are concerned, and who 
knows what else will still be coming. Here 
in the small room it is nice in the sun 
which shines so brilliantly as if there were 
no tragedy in the world. I wish I knew 
how Toet and you all are doing, but the 
Post Office is closed and probably will 
stay that way until it is out of German 
hands. 



21 



Preambule 



Preamble 




FlGURE 2.9. ^h Tijdens dit bezoek was ze gevraagd om mee naar Amsterdam te gaan. 
Terras van Oranjesingel25, links woonkamer raam en deur. 
II^J During this visit, she was asked to join them on their way back. 
Oranjesingel 25 terrace, left the livingroom window and door. 
Top L=>/?; Paauw, Han, Poedel 
Bottom L=>/?; Heleen, Toet, Henk, Otto 



's middags 4 uur 

Nog steeds straatgevechten. 

Nu heb ik weer de hele dag alleen ge- 
zeten, want Annie, die vanmorgen om 9 
uur met juffrouw Sanders mee ging, om- 
dat ze wat voor haar dragen zou, is niet 
terug gekomen, hoewel zij zei "Ik kom da- 
delijk terug". Haar zuster en zwager kwa- 
men hier en toen zij hoorden dat zij er 
nog niet was, zijn ze naar de Postduif ge- 
gaan, maar kwamen weer terug, want ze 
kregen geen gehoor. Het kanon is weer 
vreselijk aan het schieten geweest en ze 
zeggen dat het in Bemmel of in Lent op- 



Afternoon, 4 o'clock 

Street skirmishes continue. 

Again, I was alone the whole day, be- 
cause Annie, who left this morning at 9:00 
with miss Sanders to carry something for 
her, has not yet returned, even though 
she said "I will be back in a jiffy". Her sister 
and brother-in-law came, and they went 
to the Postduif when hearing that she had 
not yet returned; but they did not get a 
response there, and returned here again. 
The cannon again has been shooting fe- 
rociously; the rumour is that it is located 
in Bemmel or Lent but I cannot believe it, 



22 



Preambule 



Preamble 



gesteld is, maar dat kan ik niet geloven, 
want het lijkt of het hier op het huis staat. 
Daar juist gaf meneer Duives het sein en 
toen ik ging kijken vroeg hij, of ik de 
trap weer wilde neerzetten, want het kon 
zijn, dat zij bij mij kwamen. Er sluipen 
weer soldaten door de voortuinen, maar 
ik blijf op een afstand, want ik vertrouw 
ze niet. 



it seems it is right here on the roof. Mr. 
Duives just gave the signal and when I 
went to the garden he asked if I could put 
the ladder again against the wall, because 
they might come here. Soldiers again 
are slinking through the front yards, but 
I stay away, not trusting them. 



's avonds 

De familie Duives is hier en ook een 
oud mannetje dat kwam vragen of hij bin- 
nen mocht komen en hier blijven kon, 
want de Ten Hoetstraat, waar hij woonde 
bij zijn zoon, was zodanig beschoten, dat 
de mensen allemaal uit hun huizen ge- 
vlucht waren en hij wist niet waar zijn 
zoon en familie gebleven waren. De vrou- 
wen hadden daar al oranje versiering ge- 
maakt en daar werden ze voor gestraft. 
Hij was toen op pad gegaan om hen te 
zoeken, heeft een poos in een schuilkel- 
der gezeten hier in de buurt en werd, 
toen hij er uit kwam, door een Duitse sol- 
daat met geveld geweer van de straat ge- 
dreven. Hij heeft in een stoel geslapen 
en was erg dankbaar. Mevrouw Duives 
en ik kregen elk een blikje leverpastei, 
waarvan hij er vijf gekregen had van een 
Tommy in de schuilkelder. Ook een doos 
sigaretten en klosjes naaigaren. We zijn 
die nacht niet naar bed geweest en heb- 
ben het grootste deel in de kelder door- 
gebracht, want het was verschrikkelijk. 
Ik schrijf dit laatste op: 



Evening 

The Duives family is here, as is a lit- 
tle old man who came to ask if he could 
come in and stay. The Ten Hoet street 
where he lives in his son's house, was 
shelled so severely that all the inhabitants 
have fled, and he did not know where his 
son and family were. The ladies already 
had put up orange decorations, and they 
were being punished for that. He went to 
search for them, was in a bombshelter in 
this neighborhood for a while and when 
he left a German soldier with a pointed 
rifle chased him off the street. He slept in 
a chair and was very grateful. Mrs. Dui- 
ves and I each got a can of liver pie, five 
of which he had received from a Tommy 
in the shelter, and also a box of cigarettes 
and some bobbins of sewing thread. That 
night we did not go to sleep and passed 
most of the time in the basement, be- 
cause the fighting was horrendous. This 
last part I am writing on: 



Woensdag 20 september 

Poedels 76 ste verjaardag. Lang zal 
ze leven! Stad bevrijd in de avond. 



Wednesday 20 September 

Poedel's 76 tn birthday. Happy 
birthday! City liberated in the 
evening. 



23 



Preambule 



Preamble 



De familie Duives was gekomen omdat 
er Duitsers in hun huis zaten, die uit hun 
ramen schoten. De erwtensoep kwam 
maar weer voor de dag en ze vonden 
hem heerlijk. We zaten zowat de hele 
dag in de kelder en ik dacht maar steeds 
aan jullie allemaal en ik heb gevoeld, dat 
jullie ook aan mij dachten en voor me 
gebeden hebben, want ik begon er aan te 
twijfelen dat we elkaar nog eens zouden 
zien, En toen we 's middags die voltreffer 
kregen, was ik geheel versuft en kwamen 
de tranen en dacht ik, was ik maar met 
Fietje mee gegaan. 



The family Duives came because there 
were German soldiers in their house who 
were shooting from their windows. The 
peasoup again was presented and they 
found it very appetizing. Almost the whole 
day we spent in the basement and I kept 
thinking of you, feeling that you too would 
be thinking and praying for me, for I 
started to doubt that we would meet again. 
And when we received that direct hit in 
the afternoon I was completely dazed, I 
cried and thought that I should have left 
here with Fietje. 




FlGURE 2.10. 



^_ De bevrijding, eindelijk. 

Nijmeegs archief) 

H|^ The liberation, finally. 



Maar wie weet wat jullie nog te wach- 
ten staat en ik hoop dat het niet zo vrese- 
lijk zal zijn als hier. Toen ik later eens 
het huis rond ging kwamen de tranen 
weer, want het is onbeschrijfelijk. En nu, 
om half tien, zijn de Tommys binnen ge- 
trokken (Zie de afbeelding op deze pa- 
gina), maar ik kon niet juichen, want in 



(Uit: Nijmegen, september '44, en het 



But who knows what you still will have 
to endure, I hope it will not be as terri- 
ble as it is here. When I went through 
the house later, the tears came again, be- 
cause it is undescribable. And now, at 
21:30 the Tommys have conquered the 
streets (See the figure on the current page), 
but I could not cheer because a young 



24 



Preambule Preamble 

onze voortuin ligt een dode in een grote German soldier lies dead in a pool of blood 

bloedplas, een jonge Duitse soldaat. En in our front yard. We have heard him cry 

we hebben hem horen schreien en roe- and shout and nobody could help him. I 

pen en niemand mocht hem helpen; dat still hear that sound. And now I am go- 

geluid hoor ik nog. En nu ga ik slapen, ing to sleep. The Duives family is on two 

De familie Duives ligt op twee matrassen mattresses in the hallway. Mrs. Duives 

in de gang. Mevrouw Duives was ook also was exceedingly tired. 
doodop. 



25 



Het Dagboek 



The Diary 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 22 september 

De straatgevechten zijn over, maar 
niet de oorlog. 

Lieve kinderen, 

Gisteren kon ik maar niet tot schrijven 
komen. Ik ben 's avonds met de Wagen- 
maker familie mee gegaan naar hun ou- 
ders in de Fransestraat, omdat ze dachten 
dat de Duitsers de stad zouden bombar- 
deren, hetgeen ze in Eindhoven ook de- 
den, en wij hier in het brandpunt zitten 
met bendes tanks en het Engelse politie- 
bureau in het huis van Meier, naast dat 
van Spanjaard. Ik zal het vanavond nog 
maar een keer doen. Zoeven kreeg ik 
ook nog bezoek van mevr. Gerstenberg, 
die vol was over de ellende die zij ge- 
zien had en die veel groter is dan van het 
bombardement. De Batavierenweg en de 
Barbarossastraat bestaan niet meer; de 
Twentse Bank en de Nutsspaarbank zijn 
ook verdwenen. Het station is weg en 
nog zo veel meer; er is van Nijmegen niet 
veel meer over en dan moet ik zeggen 
dat ik er tot nog toe genadig ben afgeko- 
men, al ligt de tuin vol pannen, daar er 
een groot gat in het dak zit dat door loopt 
tot beneden. Toet's slaapkamer is onbe- 
woonbaar en die van Annie ook. En je 
kunt niemand krijgen om het te maken, 
want op de deur bij van Tienen staat: 'niet 
thuis'. Als het nu maar niet gaat regenen, 
want dat zou erg zijn. Ze hebben vandaag 
eindelijk de dode soldaat opgehaald, en 



Friday 22 September 

The liberation fight has ended, but 
not the war. 

Dear children, 

Yesterday I could not get to writing. In 
the evening I went with the Wagenmaker 
family to the house of their parents in the 
Franse street. They thought that the Ger- 
mans would bomb Nijmegen as they did 
in Eindhoven, and we are in the center of 
large amounts of tanks, and the English 
police office is in the house of Meier, next 
to that of Spanjaard. Tonight I plan to 
do the same and join them. Just now 
Mrs. Gerstenberg visited, who was full of 
the misery she had seen, and which is 
much worse that that of the 'bombard- 
ment'. The Batavierenweg and the Bar- 
barossa street do not exist anymore; also 
the Twentse Bank and the Nutsspaarbank 
have disappeared. The railroad station is 
gone, and lots more; not much has been 
left of Nijmegen and I have to confess 
that so far, I have been well off, even 
though the garden is full of broken roof 
tiles and there is a huge hole in the roof 
that extends to downstairs. Toet's bed- 
room is uninhabitable, as is the one from 
Annie. Worse, you cannot get anyone to 
fix it; the door of van Tienen's house has 
a note: 'Not at home'. I hope it will not 
rain, because that would be a disaster. To- 
day they finally fetched the dead soldier, 
and Mrs. Gerstenberg had seen that from 



26 



Het Dagboek 



The Diary 



mevrouw Gerstenberg had gezien dat er 
uit een massagraf voor de Vereeniging 
een heleboel Engelse en Duitse soldaten 
gehaald werden en naar het kerkhof ge- 
bracht. 



a mass grave in front of the Vereeniging 
many English and German soldiers were 
taken and carried to the cemetery. 




FlGURE 3.II. 



Uitzicht vanaf de oude Batavierenweg naar de Ooij, Waal en Betuwe. 
I View from the Batavierenweg before its destruction, towards the Ooij, 



the Waal river and the Betuwe. 



Zaterdag 23 september 

Nu zit ik met een verbonden hand, maar 
kan gelukkig toch nog schrijven, want 
links zou het niet gaan. Ik ben vanmor- 
gen, toen ik bij mevrouw Gautsch vóór ik 
weg ging even naar de W.C. wilde gaan, 



Saturday 23 September 

Currently, I am stuck with a wounded 
and dressed hand, but fortunately I still 
can write, because I cannot write with my 
left hand. This morning, just before I left 
Mrs. Gautsch, I wanted to go to the toilet, 



27 



Het Dagboek 



The Diary 



de verkeerde deur in gegaan (het was 
half acht en nog niet goed licht) en in de 
kelder gevallen. Ik dacht dat ik minstens 
een been of een arm gebroken had en 
zag het ziekenhuis al voor me. Ze wil- 
den me naar boven dragen, maar ik zei: 
"Nee, ik moet eerst proberen of ik kan staan" 
en het ging gelukkig en toen ik even ge- 
zeten had ben ik gearmd met mijn vroe- 
gere schoolkameraad Willem Gautsch en 
Truus aan de andere kant, naar huis ge- 
sukkeld. Ik had lekker geslapen op een 
grote canapé. We hadden gezellig ge- 
kaart tot 12 uur; alleen dat vervelende 
kanon maakte je telkens wakker. 



but entered the wrong door (it was seven 
thirty and still not very good light), and 
I feil into the basement. I thought that 
at a minimum I had broken an arm or 
leg, and thought I had to go into the hos- 
pital. They wanted to carry me upstairs, 
but I said "No, first I have to stand up" and 
fortunately, this went well. After sitting 
still for a while, I hobbled home, arm in 
arm with my early schoolfriend Willem 
Gautsch on the one side, and Truus on 
the other. I had slept well on a large sofa. 
We had been playing cards until midnight 
and only that nasty cannon kept waking 
us up. 




FlGURE 3-12. 



Een hooikist voor een enkele pan. 
I A single-pan haybox. 



Er schijnt nog het een en ander te zit- 
ten dat weg moet en ze halen ook nog 
steeds NSB-ers op. Zo juist werd er ge- 



it seems that there still quite a num- 
ber of German pockets that have to be 
cleaned up, and now they are picking up 



28 



Het Dagboek 



The Diary 



vraagd of Smarius hier woonde. Ik ben 
toch zo blij dat Tyr hier niet is en ik hoop 
dat ze hem daar niet zullen vinden. Me- 
vrouw Gerstenberg vertelde dat ze alle- 
maal met de handen in de hoogte moeten 
lopen en de vrouwen werden het haar af- 
geknipt. Gautsch was nog naar Kerst ge- 
weest, maar ze waren niet meer in het 
huis. 

Het hindert niet, het zal wel vanzelf be- 
teren. Ik heb Zwitsal op de schaafwon- 
den gedaan, maar aan dat gat in mijn 
hoofd doe ik maar niets, dat zal wel op- 
drogen. Het is wel pijnlijk ook in mijn 
zij en mijn rug, maar toch ben ik er bij- 
zonder goed af gekomen en voel me erg 
dankbaar. 

Zo juist kwam Eta Duives vragen of ik 
weer bij hen kwam eten, maar ik heb 
al tomaten met macaroni in de hooikist 
(Zie de afbeelding op de vorige pagina). 
Ze vertelde, dat die zware kanonnen van 
vannacht vlak bij hun Oom opgesteld wa- 
ren waar zij gingen slapen. Die kanon- 
nen moesten Arnhem beschieten, en dus 
gaat het over ons heen. Zij waren wel 
van de regen in de drup gekomen. Frits 
Wagenmaker was voor mij naar de Post- 
duif geweest om te vragen of Annie daar 
soms was, maar gisterenavond was zij niet 
thuis gekomen. Zij waren op de fiets 
naar Leeuwen. Ik heb wel veel aan haar, 
vind je niet? Gisteravond was de lucht 
weer rood in de richting van het Mariën- 
burgplein en hoorden we dat de Neder- 
landse Bank afbrandde. Dit kwam, om- 
dat een benzinetank in brand vloog, maar 
de andere branden zijn allemaal door de 
moffen, enz. aangestoken. 



NSB members. Earlier today they asked 
if Smarius lived here. I am happy that 
Tyr is not here and hope they will not 
find him over there. Mrs. Gerstenberg 
told me that they all had to walk with 
their hands in the air, and that they cut 
off the hair of the women. Gautsch had 
gone to Kerst, but to no avail, they were 
not anymore in that house. 

It does not really bother me, and it will 
heal by itself. I put Zwitsal ointment on 
the superficial skin wounds, but I will do 
nothing about that hole in my head, it will 
dry up by itself. It is painful, and it hurts 
in my side and back, but still I got off very 
well and am very grateful. 

Just now, Eta came to ask if I would 
come to eat with them, but I already have 
tomatoes with macaroni pasta in the hay- 
box (See the figure on the previous page). 
She said that those heavy cannons were 
positioned last night very near their un- 
cle, where they were going to sleep. The 
cannons have to shoot at Arnhem, and 
thus the shells will pass overhead here. 
They really have fallen from the frying 
pan into the fire. Frits Wagenmaker went 
for me to the Postduif, to enquire if Annie 
was there, but she had not come home 
yesterday evening. They went by bicy- 
cle to Leeuwen. She is very useful, isn't 
she? Last night the sky was red again 
in the direction of the Mariënburgplein, 
and we heard that the Nederlandse Bank 
was in flames. This one was caused by 
a gasoline tank which caught fire, but all 
the other fires have been lit by the Ger- 
mans. 



29 



Het Dagboek 



The Diary 



Zondag 24 september 

Geallieerde troepen noord van de 
Rijn zijn verslagen. 

Vandaag is George jarig, maar felici- 
teren kan ik hem niet. Ik ben al weer 
aardig opgeknapt van mijn val, maar nog 
wel pijnlijk in mijn rug en zij. Annie 
kwam vandaag een beetje eten koken, 
andijvie, die zij mee uit Leeuwen bracht 
en aardappelen onder elkaar, heel lek- 
ker. Zij vertrok om 1 uur weer met Bert 
naar de Postduif, waar zij konijn met ap- 
pelmoes gingen eten. Bert vertelde mij, 
dat Annie niet lang meer bij mij zou blij- 
ven, maar het zou toch niet zo heel gauw 
zijn. Zij hebben zeker trouwplannen. Om 
half twee vertrok zij en komt niet terug 
voor morgen, hoe laat weet ik niet. Gis- 
teravond ben ik weer met de Wagenma- 
kers naar de Fransestraat gegaan, maar 
vanavond blijf ik hier, want ik had het 
zo druk vandaag, dat ik niet tot schrij- 
ven kon komen. Ten eerste kwam van 
Tienen om op te nemen wat er zoal te 
doen was. Tegen het dak, wat eigenlijk 
het voornaamste is, zag hij op, want hij 
had er geen werkvolk voor en het was 
een grote reparatie, maar Duives, die ook 
een kapot dak heeft, maar niet zo erg als 
het mijne, zal nu zijn reparateur vragen, 
om meteen het mijne ook te maken, want 
als het begint te regenen loopt het door 
het hele huis heen. 

Toen kwam Kerst met dr. Munting en 
zijn vrouw, die alles kwijt zijn, hun huis, 
hun inboedel en kleren. Zij hebben nu 
tijdelijk een kamer in het ziekenhuis, waar 
één van hun twee kinderen ziek ligt. Zij 
kwamen mij vragen of ze de etage van 
Toet en Tyr konden krijgen en Kerst zei: 
"Neem ze maar, want nu weet U wie U in huis 



Sunday 24 September 

The Al lied operation North of the 
Rhine is withdrawn. 

Today is George's birthday, but I can- 
not congratulate him. I am recovering 
nicely from that fall, but it still is painful 
and my side and back hurt. Annie came 
today to cook some food, endives which 
she brought from Leeuwen, mixed with 
potatoes, very good. At one o'clock she 
went with Bert again to the Postduif to eat 
rabbit and applesauce. Bert told me that 
Annie would not stay long with me any- 
more, but she will not leave very soon. 
I presume they have plans for marriage. 
At one thirty she left and will not be back 
until tomorrow, I do not know at what 
time. Yesterday night I again went with 
the Wagenmakers to the Franse street, 
but tonight I will stay here, because I was 
so busy today that I did not get to writing. 
First came van Tienen to inspect what still 
had to be done. He was hesitant about the 
roof which is the most important of the 
repairs, because he had no workers for 
that and it was a big job. But Duives, who 
also has a broken roof, but not as bad as 
mine, will ask his repairman to do mine 
at the same time: when it rains, it pours 
throughout the house. 



Then came Kerst with Dr. Munting 
and his wife, who lost everything, their 
house, furniture, and clothing. Currently 
they have a temporary room in the hos- 
pital where one of their two children are 
ill. They came to ask if they could rent 
the floor of Toet and Nell. Kerst said "You 
might want to take them because now you 



30 



Het Dagboek 



The Diary 



hebt, want anders wordt U wat anders thuis 
gestuurd, omdat er honderden mensen dakloos 
zijn". Dus ik zal het wel moeten doen. Ik 
heb ook erg medelijden met hen en denk 
mezelf maar eens in zo'n geval. Dr. Mun- 
ting zou nog naar van Tienen gaan om 
hem aan te sporen het zo spoedig moge- 
lijk bewoonbaar te maken en mevrouw 
zou morgen komen spreken over het fi- 
nanciële. 

Als Toet nu maar iets in Eerbeek ge- 
vonden heeft, dan zou ze daar nog wat 
kunnen blijven, of als ze terug wil komen, 
mijn zitkamer nemen. Maar Tyr moet 
hier niet komen, dan wordt hij dadelijk 
opgepakt vrees ik. Het is toch vreselijk, 
dat we niets van elkaar weten, of we nog 
wel leven 



know who you have in your house, and other- 
wise you get someone else, because hunderds 
of people are homeless". So, I shall have to 
do this. Dr. Munting was to go to van 
Tienen to convince hime to get it quickly 
in a habitable form, and his wife would 
come tomorrow to discuss finances. 



If Toet has f ound some suitable lodging 
in Eerbeek, she could be staving there 
for a while longer, or if she decides to 
return, she can take my living room. But 
Tyr should not come here, I am afraid he 
will be picked up instantly. It is awful that 
we do not know anything of each other, 
not even who is still alive. 




FlGURE 3.13. ^b Een Engelse Sherman-Firefly tank, ca. 3x zo zwaar als de Duitse Marder 
tank. 

11111 The UK Sherman-Firefly tank with ca. 3x the weight of a German 
Marder tank. 



31 



Het Dagboek 



The Diary 



De drie gezusters, Nan, Cor en Mien, 
hebben 4 dagen in de schuilkelder van de 
Huishoudschool gezeten en hadden het 
daar best naar hun zin. Ze kregen warm 
eten en het kostte niets. Maar daarna 
moesten ze er uit, om plaats te maken 
voor anderen, die helemaal dakloos wa- 
ren. Ze zijn nu bij mevrouw van Wijk, in 
de Hendrik Hoogersstraat, want hun huis 
(Zie de afbeelding op pagina 130) is zoda- 
nig getroffen, dat het onbruikbaar is. Er 
waren daar ook plunderaars geweest, die 
het paneel van Cor's kamerdeur hadden 
ingetrapt en haar bureau hadden open- 
gebroken. 

Gisteren zijn er voor het eerst weer 
kranten verschenen, de Gelderlander en 
het Nijmeegse illegale blad. Ik zal ze jul- 
lie opsturen, want er staan mooie stukjes 
in. Morgen wordt de post die hier nog 
ligt bezorgd en zal ik mijn brieven ook 
eens gaan posten, maar het is de vraag of 
ze weg gaan. Ik hoorde van Piet Duives, 
dat ze nu over de Rijn bij Arnhem zijn en 
dat het daar ook erg brandt. Dat zal net 
gaan als hier en hoe zal het toch met de 
grote steden gaan! Er komen hier nog 
steeds grote tanks voorbij (Zie de afbeel- 
ding op de vorige pagina), veel groter dan 
die van de Duitsers (Zie de afbeelding op 
pagina 16) . De Engelse wagens staan 
nog steeds voor ons huis en ik zie de 
Tommys iedere morgen toilet maken. Ze 
wassen zich flink en met een ingezeept 
gezicht knikken ze je dan vriendelijk toe. 
Als Truus buiten komt heeft ze zo een 
heel troepje om zich heen, omdat ze aar- 
dig engels spreekt en ze krijgt van alles 
van hen: blikjes cacao, soep, sigaretten, 
die ze dan toch maar opsteekt hoewel zij 
er helemaal niet van houdt. 



The three sisters, Nan, Cor and Mien 
have been staving for four days in the 
shelter of the Huishoudschool, and liked 
it very well. They got hot food and it costs 
nothing. But then they had to leave in or- 
der to make space for people who were 
completely without a roof. Now they are 
lodged with Mrs. van Wijk in the Hendrik 
Hoogers street; their house (See the fig- 
ure on page 130) has been hit such that it 
is uninhabitable. Worse, there were bur- 
glars who had kicked in Cor's door and 
plundered her desk. 



The Nijmeegs Dagblad which was ille- 
gal during the occupation, and the local 
newspaper the Gelderlander, were pub- 
lished again since yesterday. I will send 
them to you because there are nice pieces 
in them. Tomorrow the mail that is here 
will be brought, and I will post my letters. 
I heard from Piet Duives that they have 
crossed the Rhine near Arnhem, and that 
there are fierce fires there. That implies 
that it might go there as it did here, and 
how will the large cities fare? Large tanks 
are still coming by here (See the figure 
on the preceding page), much bigger than 
those of the Germans (See the figure on 
page 16). The British cars are still in 
front of our house; each morning I see 
the Tommys cleaning themselves. They 
wash thoroughly and with a soaped face 
they nod kindly to you. When Truus gets 
outside, she has a whole troup around 
her, because she can speak English fairly 
well. Moreover, she receives all kinds 
of things from them: tins of cocoa pow- 
der, soup, and cigarettes which she lights, 
even though she does not like to smoke. 



32 



Het Dagboek 



The Diary 



En dan moet je die straatmeiden zien, 
die alle mogelijke moeite doen om zich 
door gebarentaal verstaanbaar te maken. 
Een zei er tegen ons: "Dat is wat anders dan 
die vieze moffen". Op die wagens staat van 
alles geschreven en Frits Wagenmaker 
heeft erop gezet: 'Leve de Koningin' met 
zijn naam er onder. Alles draagt oranje, 
maar de vlag mag nog niet uitgestoken 
worden; dan moet zeker eerst het hele 
land vrij zijn. Nu ga ik maar naar bed. Ik 
ben helemaal alleen, maar de Duivesen 
zijn thuis en kan ik hen kloppen als het 
nodig is. 

Dag. Tot morgen. 

Maandag 25 september 

Ik zit nu in de keuken bij Duives te 
schrijven, waar ik blijf slapen, want de 
afgelopen nacht was het eng alleen in 
huis. Annie en Bert kwamen tegen tien 
uur en Bert zei dat de zenuwen van Annie 
het niet uit konden houden en zij daarom 
een poosje naar huis moest. Zij hebben 
toen met hun beiden de kamers van Toet 
wat opgeknapt, van Tienen kwam al de 
kapotte ruiten met bordpapier of zoiets 
voorzien. Dr. Munting was bij hem ge- 
weest en daarom kwam hij zo gauw. Bij 
mij is het ook al klaar, maar de man voor 
het dak is nog niet gekomen en het re- 
gende vandaag. De telefoon is ook al op 
naam van dr. Munting en heeft nu het 
vroegere nummer van hem. Hij en zijn 
vrouw zijn nog geweest en hebben alles 
boven nog eens bekeken. Annie vertelde 
me dat ze tegen elkaar zeiden: "Mevrouw 
Weijler moet maar naar boven gaan, en wij 
beneden". Morgen schrijf ik verder. Het 
gaat hier niet goed. Het begint alweer te 
rommelen in de verte. 



And then you have to see those trollops 
that try with all their efforts, and gestic- 
ulate to make them understood. One of 
them told us "This is something else com- 
pared to the dirty Krauts". All kinds of graf- 
fiti are on the allied cars. Frits Wagen- 
maker has added 'Long live the Queen', 
with his signature underneath. Everyone 
is decorated with orange, but we are not 
allowed yet to put the flag up until the 
whole country is liberated. Now I am go- 
ing to bed. I am completely alone but the 
Duives family is home and I can knock 
on the wall if needed. 

Bye, until the morning. 

Monday 25 September 

Now I am writing in the kitchen of Dui- 
ves, where I will stay to sleep, because last 
night it was rather scary being alone in 
the house. Annie and Bert came around 
10:00 and Bert said that Annie's nerves 
could not stand the situation and that she 
had to go home for a while. Then both 
of them cleaned much of the rooms of 
Toet. Van Tienen came to provide all 
the broken windows with something like 
cardboard. Dr. Munting had visited him, 
and therefore he came so quickly. In my 
room it also is ready, but the man for the 
roof has not yet appeared, and today it 
rained. The telephone already is in the 
name of Munting, and now has his ear- 
lier number. He came again with his wife 
and looked at the upstairs. Annie told me 
that they said to each other "Mrs. Weijler 
should go upstairs and we downstairs". To- 
morrow I will continue writing. Here it 
is not well. It already starts to rumble in 
the distance. 



33 



Het Dagboek 



The Diary 



Dag. Tot morgen hoop ik. 



Bye, until tomorrow, I hope. 



Dinsdag 26 september 

Ik zit vanavond weer bij de familie Dui- 
ves, waar ik ook gegeten en koffie ge- 
dronken heb. Mevrouw is vandaag ja- 
rig, maar treft het al even ongelukkig als 
ik, want we hebben al ontelbare malen in 
de kelder gezeten. Mevrouw had ter ere 
van haar verjaardag een heerlijk menu: 
tomatensoep, doperwten uit blik met een 
heerlijke saus met stukjes gebakken ham 
er in en kleine pannekoekjes met suiker 
of jam. Daarna nog een appel. 

Ik ben vanmiddag nog even bij Nan, 
Cor en Mien geweest, die nu bij mevrouw 
van Wijk zijn. Zij waren toch zo bang; ze 
durven niet buiten de deur te komen. Het 
is ook wel gevaarlijk, want er zijn weer 
verscheidene mensen door granaatscher- 
ven getroffen. Ik hoorde daar de Radio 
Oranje, die vertelde dat ze Arnhem nog 
niet bezet hadden en dat het daar vrese- 
lijk brandde. 



Tuesday 26 September 

Tonight I am again with the Duives fam- 
ily where I also ate and had coffee. Mrs. 
Duives has her birthday today, but she 
has bad luck, like in my case, because 
several times already we had to go to the 
basement. In honor of her birthday we 
had an appetizing menu: tomato soup, 
canned peas, and delectable gravy with a 
piece of ham, foliowed by little pancakes 
with sugar or jam, and afterwards an ap- 
ple. 

This afternoon, I went to see Nan, Cor 
and Mien who now are at the address 
of Mrs. van Wijk. They were extremely 
scared and did not dare to go outdoors. 
It indeed is somwhat dangerous, because 
again several people have been hit with 
shell fragments. I heard that Arnhem 
was not yet liberated and that there were 
many fires, according to Radio Oranje. 



Woensdag 27 september 

Tot zo ver was ik gisterenavond geko- 
men, toen we weer naar de kelder moes- 
ten. We zijn er niet meer uit gekomen, 
want telkens als we even boven waren 
begon het weer. Je kunt het je niet voor- 
stellen hoe ernstig en oorverdovend het 
is, als je het niet hebt meegemaakt. In 
de nacht hebben we nog wat geslapen, 
Eta en ik op een matras in de provisie- 
kelder en de anderen in de kolenkelder. 
Vanavond gaan ze naar de Groenewoud- 
seweg slapen en ik weet niet of de Wa- 
genmakers naar de Fransestraat gaan. Ik 
ben helemaal alleen, want Annie en Bert 



Wednesday 27 September 

I was this far in writing yesterday, when 
we had to flee to the basement again. We 
did not leave it, because every time we 
tried the upstairs, the rumbling started 
again. You cannot imagine how serious 
and ear shattering the sound is, if you 
have not experienced it. We did sleep 
some during the night. Eta and I on a 
mattress in the supply cellar, the others in 
the coal cellar. Tonight they go to sleep in 
the Groenewoudseweg and I am not cer- 
tain if the Wagenmakers go to the Franse 
street. I am all alone because Annie and 
Bert departed early yesterday morning 



34 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.14. 



Batavierenweg 51, het huis van de familie Weijler, ca. 1920. 
The Weijler house on Batavierenweg 51, ca. 1920. 



zijn gisterenmorgen al vroeg vertrokken 
en komen niet terug voor het hier rus- 
tiger wordt, want volgens Bert waren de 
zenuwen van Annie aangedaan. Ze heb- 
ben de slaap en zitkamer boven een beetje 
opgeruimd en voor de ramen zit nu bord- 
papier. De badkamer en W.C. zijn nog 
vreselijk, maar ik zit met mijn pijnlijke 
rug en zie geen kans om er aan te be- 
ginnen. Dan moet het meisje van me- 
vrouw Munting het maar zien te doen. 
Mevrouw kwam vanmorgen hier en zei 
dat ze zo spoedig mogelijk kwamen, want 
het zieke kind was wat beter. De dokter 
helpt nu in het ziekenhuis. Daar is het zo 
vol omdat er iedere dag gewonden wor- 
den binnen gebracht, die op straat door 
scherven getroffen zijn. Voorlopig zal hij 
zijn spreekuur bij Kerst houden. Zij ging 



and will not return until it is much qui- 
eter. According to Bert, Annie's nerves 
are affected. They cleaned the upstairs 
bedroom and living room, and the rooms 
now have cardboard in the windows. The 
bathroom and toilet still are awful, but 
with my hurting back I cannot start clean- 
ing it. The maid of Mrs. Munting should 
be working on that. Mrs. Munting came 
this morning and said that they were to 
come as early as possible, because their 
ill child was getting better. The doctor 
now is helping in the hospital. It is ex- 
ceedingly crowded there due to all the 
wounded that arrive in each day after they 
get hit by schrapnel. Dr. Munting will 
have his practice in the office of Kerst. 
Mrs. Munting told the smith to go to the 
burned house and check if the range was 



35 



Het Dagboek 



The Diary 



naar de smid, of die in het verbrande 
huis wilde gaan kijken of het fornuis nog 
bruikbaar zou zijn. Zij heeft niets gezegd 
over hetgeen Annie vertelde. 

Ik sprak gisteren iemand die op de Ba- 
tavierenweg gewoond had (Zie de afbeel- 
ding op de vorige pagina). De mensen 
zijn daar allemaal uit hun huizen gejaagd, 
de Ooij in, en toen staken ze de huizen 
in brand, ook in de Barbarossastraat. Ik 
vroeg of hij de familie Stolk ook gezien 
had. Hij vertelde, dat een van de dochters 
iets aan een been had gekregen, maar hij 
wist niet waar ze gebleven waren. Hij was 
erg blij, dat hem een huis in de Madoe- 
rastraat was toegewezen. Een N.S.B.-er 
huis, en die had het misschien van een 
jood en zo gaat het rond. Het is vrese- 
lijk en hoelang zal deze toestand nog du- 
ren? 

Tijdens dit schrijven heb ik ook al weer 
een keer in de gang moeten staan want 
telkens zijn er luchtgevechten; ze loeren 
nog steeds op de brug. Jullie zouden er 
van schrikken als je zag hoe ik er uit zie: 
bont en blauw. Achter mijn oor begint 
het, mijn halve nek, schouder, en zo naar 
beneden. De pijn is wel iets minder zou 
ik zeggen. En nu ga ik eens naar mijn 
linker buren om te vragen of ze weg gaan 
vanavond. 

Dag. Tot morgen hoop ik. 



still usable. She did not mention anything 
about what Annie told me. 



Yesterday I spoke with someone who 
had lived in the Batavierenweg (See the 
figure on the previous page). The people 
living in that street were chased out of 
their houses into the Ooij, and then the 
houses were torched, and similar in the 
Barbarossa street. I asked if he had seen 
the family Stolk. He responded by telling 
that one of the daughters had something 
in her leg, but he did not know where 
they hade gone. He was happy that he 
had been assigned to a house on the Ma- 
doera street. A house from an NSB mem- 
ber, and he might have had it earlier from 
a Jew, and so it goes around. It is terrible, 
and how long shall this last? 

While I was writing this, I had to go 
into the hallway again due to the many 
aerial fights; they are still trying to hit 
the bridge. You will be astounded if you 
saw me the way I am now, black and blue. 
It starts behind my ear, half of my neck, 
shoulder and downwards from there. The 
pain has subsided some. And now I go to 
my left neighbours to ask if they go away 
for the night. 

Bye, until the morrow, I hope. 



Donderdag 28 september 

In de afgelopen nacht ben ik geweest 
bij mevrouw van Wijk, waar de drie ge- 
zusters ook zitten. Maar ik had in de kel- 
der zo'n ongemakkelijke stoel, dat ik het 
met mijn pijnlijke rug niet uit kon hou- 
den en ben toen bij Tante Nan op de ma- 



Thursday 28 September 

The past night I was in the basement 
of Mrs. van Wijk where the three sisters 
are. But I had such an uncomfortable 
chair in the basement that I could not 
manage with the pain in my back, and 
then joined aunt Nan on her mattress, 



36 



Het Dagboek 



The Diary 



tras op de grond gaan liggen en ik was 
blij toen het licht begon te worden. Toch 
ga ik er vanavond weer heen, want mijn 
buren vertrekken. De Wagenmaker fa- 
milie gaat naar een oude dienstbode op 
de Mollenhutseweg bij de Goffert en blij- 
ven daar. De Duives familie gaat naar 
hun familie. En dr. Munting komt nu 
niet, waar ik op gehoopt had, want dan 
had ik gezelschap. Zij brachten mij van- 
morgen de sleutel terug en vertelden dat 
ze naar het huis van Spanjaard gingen. 
Die was mijn huis toegewezen. Dr. Mun- 
ting had het huis van Spanjaard gehuurd 
van de eigenaar, waar Spanjaard het aan 
verkocht had en hij wilde nu maar liever 
ineens daar intrekken dan later weer te 
moeten verhuizen. De meubels bleven 
er dan in. Het is aan de voorkant vre- 
selijk gehavend, maar achter is het be- 
woonbaar. De telefoon wordt nu daar- 
heen overgebracht. Ik vind het niet pret- 
tig, maar er is niets aan te doen. 

Gaudy kwam al gauw de sleutel vragen 
en de kamers zien; hij had alleen de zit- 
kamer maar nodig en ook de kelder en 
de keuken, want, hoewel ze het eten uit 
de gaarkeuken kregen, moest mevrouw 
toch kokkerellen zei hij. En 's nachts wa- 
ren ze niet thuis, want dan gingen ze sla- 
pen in de schuilkelder van de Huishoud- 
school, waarheen ze matrassen gebracht 
hadden. Wat een toestand toch, he! En 
het zal nog wel lang duren, want de be- 
richten waren slecht hoorde ik bij me- 
vrouw van Wijk door de radio. 

De brug bij Arnhem is opgeblazen en 
de Engelsen bij Oosterbeek teruggesla- 
gen. Een paar duizend parachutisten ver- 
nietigd. Dat zullen jullie ook horen en je 



and I was happy when it started to be- 
come light again. Nevertheless, tonight 
I will go there again because my neigh- 
bours are departing. The Wagenmaker 
family goes to an old servant on the Mol- 
lenhutseweg and will stay there. The Dui- 
ves family goes to their family. And now 
Dr. Munting will not come as I had hoped, 
because then I would have company. This 
morning they returned the key and told 
me that they are going to the house of 
Spanjaard, who had been assigned to my 
house. Dr. Munting had rented Span- 
jaard's house from the owner to whom 
Spanjaard had sold it. Now he wanted to 
move in there instead of having to move 
again later. The furniture would remain. 
Their house is damaged severely at the 
front, but the back is still livable. Our 
telephone will be transferred to there. I 
do not like it, but nothing can be done. 



Gaudy came very rapidly to get the keys 
and look at the rooms; he only needed 
the living room and the use of the cellar 
and kitchen, because even though they 
received their prepared food from the 
central city kitchen, he said that his wife 
still wanted to do some kitchenwork. Dur- 
ing the night they would not be here, be- 
cause they are sleeping in the bombshel- 
ter of the Huishoudschool where their 
mattresses are. Oh, what a situation! And 
I heard the radio of Mrs. van Wijk report 
that the news was bad and that it thus 
would take a long time. 

The Rhine bridge at Arnhem has been 
bombed and the Allieds have been beaten 
back near Oosterbeek. A few thousand 
paratroopers put down. You too will hear 



37 



Het Dagboek 



The Diary 



zeker ongerust maken over mij. Ik heb 
geloof ik vergeten te schrijven, dat er een 
brief van Titi en een kaart van Tyr kwam 
van 13 en 14 september. Uit de laatste 
hoorde ik gelukkig, dat ze in een pen- 
sion in Eerbeek zouden komen. Als Tyr 
soms weg is, heeft zij daar toch hulp. Hoe 
maken de jongens (Minka en Mouche, 
katers van Toet) het, Toet? Duifje wordt 
toch zo groot en houdt mij nog wel eens 
gezelschap en toen ik er geslapen heb, 
kwam hij 's nachts bij mij. 

In de morgenstond zijn er hier weer 
bommen gevallen in de Fagelstraat, hoor- 
de ik van dr. Munting, want er waren 
gewonden en ook doden in het zieken- 
huis gebracht. Mevrouw Mien Büchler 
is toch zo bang en zenuwachtig en wilde 
de stad uit, Maar dat mag niet meer want 
alle dorpen in de omtrek zitten al vol. 
Sedert gisteren worden de kranten niet 
meer uitgegeven, omdat de mensen niet 
op hun werk komen. Aan het dak wordt 
ook niets gedaan, want die man kan ook 
geen werkvolk krijgen. Gisteren heeft 
het flink geregend en moest ik overal 
dweilen boven. Ik heb er nu maar hier 
en daar bakjes onder gezet. Het ziet er 
op de zolder vreselijk uit. 

Zeg Titi, de families van der Koog en 
Troost zitten elke nacht in de mooie schuil- 
kelder van Botermans die wij nog zagen 
maken en ze hebben in alle tuinmuren 
gaten gemaakt, zodat ze er kunnen ko- 
men zonder over straat te moeten gaan. 
Wij zitten nog altijd zonder gas en ik ge- 
bruik het spirituslicht en de electrische 
kookplaat. Ik kook voor drie dagen te- 
gelijk stamppot. Nu ga ik nog even lig- 
gen, want ik heb doorlopend slaap en wie 
weet wat het vannacht weer geeft. Ik bid 



that news, and get worried about my sit- 
uation. I think I forgot to teil that I re- 
ceived a letter from Titi and a card from 
Tyr, from 13 and 14 september. From 
the last, I heard that they would get into 
a boarding house in Eerbeek, fortunately. 
Then she will have some help in case Tyr 
is not there. How are the boys (Minka 
en Mouche, both cats from Toet), Toet? 
Duifje is getting to be very large and oc- 
casionally keeps me company, and when 
I slept there, he joined me f or the night. 

During dawn more bombs feil here in 
the Fagel street, said Dr. Munting, be- 
cause many of the wounded and dead per- 
sons were brought to the hospital. Mien 
Büchler is exceedingly frightened and ner- 
vous, and wanted to leave town. But that 
is not allowed, because all the villages in 
the neighborhood are filled up. Since 
yesterday, there are no more newspapers 
published, because the people do not get 
to their work. And nothing is done about 
the roof. Again, no laborers are available. 
It was raining hard yesterday and I had to 
mop it up. I now put little pots and pans 
underneath some of the leaks. It looks 
awful in the attic. 



Say, Titi, the families van der Koog and 
Troost every night are in the beautiful 
bombshelter of Botermnans, of we saw 
the construction, and they made holes in 
all the brick garden walls so that people 
can get in there without having to go on 
the street. We still are without gas, and I 
use both a kerosene lamp and the elec- 
tric hotplate. I cook hotchpotch, enough 
for three days. Now I will lie down a lit- 
tle because I am constantly sleepy, and 
who knows what disturbance we will get 



38 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.15. ^b Een Amerikaanse Sherman-M4 tank, ca. 3x zo zwaar als de Duitse 
Marder tank. (Zie de afbeelding op pagina 16) 

The USA Sherman-M4 tank with ca. 3x the weight of a German 
Marder tank. (See the figure on page 16) 



maar, dat ik jullie allen nog weer terug 
mag zien en dat geeft me dan weer moed. 
Er komen hier zware tanks met kanon- 
nen er op voorbij. Zouden ze Arnhem 
gaan bombarderen? (Zie de afbeelding 
op deze pagina). 

Dag. 



tonight. I pray that I will see you all again, 
and that gives me some more courage. 
Heavy tanks with big guns are passing 
here (See the figure on the current page). 
Will they go to Arnhem to fight? 

Bye. 



Vrijdag 29 september 

Het was weer een vreselijke nacht, die 
we bij mevrouw van Wijk door brachten 
in de kelder, en na een zware slag hoor- 
den we het rinkelen van glas. Vanmor- 
gen zag mevrouw, dat ook aan de ach- 
terkant alle ruiten stuk zijn, plus de lamp 
en muurborden. Toen ik naar huis ging, 
vond ik bij mij ook een ruit in de keu- 



Friday 29 September 

Again it was a terrible night which we 
spent in the basement of Mrs. van Wijk. 
After a heavy strike we heard the shat- 
tering of glass. This morning Mrs. van 
Wijk saw that now also all the back Win- 
dows are shattered, as are the lamp and 
wallboards. When I went home, I found 
a broken window in the kitchen and one 



39 



Het Dagboek 



The Diary 



ken en een op Toet's zitkamer stuk en 
ben ik naar van Tienen gegaan, maar hij 
had geen enkele knecht. En Eta Duives, 
die met mij mee ging, kreeg een stuk 
bordpapier en dat heeft meneer Duives 
er tegenaan gespijkerd. Tante Nan slaapt 
nu vannacht bij mij en liggen we elk op 
een matras in de tussengang, tenminste, 
als het rustig wordt, want nu zijn ze al 
weer aan het schieten. Mien, Cor en me- 
vrouw van Wijk zijn naar de schuilkelder 
van de Huishoudschool. Er zijn de af- 
gelopen nacht weer bommen gevallen in 
de Guyotstraat en ook meer naar buiten, 
dus je bent eigenlijk nergens veilig. Toen 
ik vanmiddag naar de Ziekerstraat ging, 
leek het mij, of de stad uitgestorven was, 
geen mens op straat. Hoe lang zal dit nog 
moeten duren? Het is haast niet meer uit 
te houden. 

Dag lieve kinderen, ik denk aan jullie 
ieder in het bijzonder en hoop maar, dat 
ik jullie allen nog weer terug mag zien. 

Zaterdag 30 september 

De slag om Overloon begint (Ope- 
ratie Aintree). 

Iedere dag denk ik: was ik toch maar 
met Fietje mee naar Amsterdam gegaan. 
Ik geloof, dat ik en de dominicaan de 
enigsten zijn die nog in hun huis zitten. 
Het was zoeven weer vreselijk. Met Tante 
Nan zit ik nu aangekleed met hoed en 
mantel, als er soms brand komt en wij 
de straat op moeten. Cor en Mien zit- 
ten weer veilig in de schuilkelder van de 
Huishoudschool, maar het is daar zo vol, 
dat ze niemand meer er bij kunnen ne- 
men. We lagen wel goed op de matrassen 
in de gang en sliepen ook wel wat, maar 



in Toet's room, thus I went to van Tienen, 
but he did not have a single man to fix it. 
Duives, who went with me, got a piece of 
cardboard which he mailed to the win- 
dow. Tonight aunt Nan will sleep here, 
and both of us will be on a mattress in the 
hallway, at least when it becomes quiet 
again; now they are shooting. Mien, Cor 
and Mrs. van Wijk went to the basement 
of the Huishoudschool. Last night there 
feil bombs in the Guyot street, and also 
farther out in the suburbs, so that by now 
you are not safe anywhere. When this 
afternoon I went to the Zieker street, it 
seemed that the whole city was abandoned. 
Not a single person was in the streets. 
How long is this going to last? This is 
becoming intolerable. 



Bye, dear children, I think of each of 
you in particular, and hope that I get to 
see you all again. 

Saturday 30 September 

The battle near Overloon starts 
(Operation 'Aintree'). 

Every day I think that I should have 
gone to Amsterdam with Fietje. I think 
that I and the dominican are the only 
ones still in their house. A while ago it 
was terrible again. I am sitting with aunt 
Nan, dressed in overcoat and hat, just in 
case there is fire and we have to go out to 
the street. Cor and Mien again are safely 
in the basement of the Huishoudschool, 
but it is there so crowded that they can- 
not take anyone else. We rested on the 
mattresses in the hallway and even slept 
a little, but now we do not dare to go to 



40 



Het Dagboek 



The Diary 



nu durven we nog niet goed naar bed te 
gaan. 

Je zult wel hebben gehoord, dat ze de 
spoorbrug hebben vernietigd en dat er in 
de loopbrug een gat geslagen is. Er zijn 
ook weer bommen hier en daar gevallen. 
Er zal niet veel meer van Nijmegen over 
blijven. Ik hoop morgen weer te kunnen 
schrijven. 

Dag. 



bed. 

Probably you have heard that the rail- 
road bridge has been demolished and that 
there is a hole in the other bridge. Here 
and there more bombs have fallen. Of 
Nijmegen, not much may be left. I hope 
I can write again tomorrow. 

Bye. 



Zondag 1 oktober 

Het is zondag, maar er wordt geen kerk 
gehouden. Het blaadje van de Gelder- 
lander en Nijmeegs Dagblad (zoals het 
nu heet) waren gisteren in één verenigd. 
Daarin stond voor protestanten een huis- 
dienst door ds van Dijk opgesteld. Mor- 
gen zullen ze weer elk apart verschijnen 
maar ze worden nog niet thuis bezorgd. 

Tante Nan en ik zijn de afgelopen nacht 
op onze matrassen in de gang gebleven, 
maar hebben niet veel geslapen want het 
was weer een verschrikkelijk lawaai. Het 
leek, of er telkens gerinkel van glas bij 
was. Ik deed vanmorgen dadelijk weer 
de rondte, maar ontdekte alleen stukken 
kalk, die weer naar beneden waren ge- 
komen. Eta Duives kwam nog vragen 
of bij ons weer ruiten gebroken waren, 
want ze hadden dat glasgerinkel ook ge- 
hoord. Zij en haar moeder hadden in de 
kelder geslapen en vader met Piet in de 
keuken. Daar zal Duifje wel bij gelegen 
hebben, want het is daar lekker warm. 
Mevrouw vertelde me, dat hij al voor de 
tweede keer een duif had gevangen. De 
eerste keer had hij er van gegeten en had 
alles uitgespuugd. Hij krijgt daar anders 
eten genoeg. Als hij bij mij komt gaat hij 



Sunday 1 October 

It is Sunday, but there are no church 
services. The paper Gelderlander en Nij- 
meegs Dagblad as it is called now, were 
merged into one newspaper yesterday. In 
it, a protestant service for home use was 
published by ds van Dijk. Tomorrow the 
papers will be separated again, but they 
will not be delivered at home. 

Aunt Nan and I stayed on our mattresses 
during the past night, but we did not sleep 
much due to the awful noise. Each time 
it occurred, there also was shattering of 
glass. I made my rounds early in the 
morning, but only found that pieces of 
chalk had fallen down. Eta Duives came 
to ask if more windows had been shat- 
terd, they too heard the glass breakage. 
She and her mother slept in the base- 
ment, and father with Piet in the kitchen. 
Probably Duifje was there also because it 
is nice and warm there. Mrs. Duives told 
me that he had caught a pigeon twice. 
The first time he had eaten it but vom- 
ited it all out. He is getting enough food 
there anyway. Toet, when he visits me he 
always goes upstairs and dozes off on a 
chair in the hall. 



41 



Het Dagboek 



The Diary 



toch altijd even naar boven en doet dan 
een dutje op een stoel in de gang, Toet. 

Eta heeft een paar boeken van je mee 
genomen, ook die Rodin, want zij boet- 
seert en krijgt daar les in. Zij liet mij 
koppen zien die zij gemaakt had, heel 
mooi. 

Tante Nan en ik hebben vanmorgen 
het witte kastje van je leeg gemaakt, om- 
dat Spanjaard een legkast moesten heb- 
ben. Dat van Nell zal ik ook leeg maken. 
De boekenkast sluit ik helemaal af, ook 
de glazenkast op de gang. 

En nu hoorde Cor in de schuilkelder 
dat ze pas over een paar weken komen, 
want mevrouw Munting is ziek geworden 
en ligt in het Canisius Ziekenhuis, waar 
ook haar man en kinderen zijn. Span- 
jaard moet nu de sleutel teruggeven, dan 
heeft Tante Nan er ook een als zij uitgaat. 
Het is in hun huis zo vreselijk zegt ze, 
zij schrikt er voor terug als zij iets moet 
gaan halen. Wat is de oorlog toch vre- 
selijk. Ik hoop niet, dat jullie nog zo iets 
moeten doormaken. 

En hoe gaat het met Toet? Is Tyr nog 
bij haar? Al die vragen beangstigen mij. 
Het schieten is hier weer begonnen en 
in de verte hoor je luchtgevechten. Het 
zal wel weer een akelige nacht worden. 
Tante Nan heeft haar voet verzwikt en 
daardoor een dikke enkel. Zij zit met het 
been op een stoel. 

Dag. Tot morgen hoop ik. 



Eta Duives took a few of your books, 
including the Rodin, because she sculpts 
and gets lessons in that art. She showed 
me several heads she made, quite nice. 

This morning aunt Nan and I have emp- 
tied your little white cupboard because 
Spanjaard needed one. I also will empty 
that of Nell. The bookcase I will shut off 
completely, also the glass cabinet in the 
hall. 

Cor heard in the shelter that they will 
arrive only in a few weeks because Mrs. 
Munting is ill in the Canisius hospital. Her 
husband and children are there also. Now 
Spanjaard has to return his key, so that 
Nan has one when she goes out. It is so 
bad in her house, she says, she is scared 
to go out. How terrible is this war. I hope 
that you do not have to suffer this. 



And how is Toet? Is Tyr still with her? 
All these questions frighten me. Here the 
shooting started again, and you hear dis- 
tant aerial battles. It will be a frightful 
night again. Aunt Nan has sprained her 
foot and got a swollen ankle from it. She 
sits with her leg propped up on a chair. 

Bye, until the morning, I hope. 



Dinsdag 3 oktober 

Gisterenavond was het me niet moge- 
lijk om te schrijven, want de slagen volg- 
den elkander op: bommen, granaten en 
het kanon. Wij wisten niet waar we ons 



Tuesday 3 October 

Yesterday evening it was impossible to 
write, because the explosive sounds fol- 
iowed each other: bombs, shells, and the 
cannon. We did not know where to hide 



42 



Het Dagboek 



The Diary 



bergen moesten en dachten dat ons laat- 
ste uur geslagen was. In de nanacht heb- 
ben we even op de matrassen gelegen. 
Het was zo koud en dat is het vandaag 
ook. Die ramen, waar papier voor zit, 
tochten zo vreselijk door. Ik heb al mijn 
wintergoed aan en kom nu helemaal niet 
meer uit de kleren, maar het helpt niets: 
ik ben steeds door en door koud. 

Van Piet Duives hoorde ik, dat er weer 
veel branden geweest zijn, ook weer in de 
Ziekerstraat. Annie's zuster kwam zojuist 
hier en keek verbaasd dat Annie weg was. 
Zij waren in Hees in een klooster onder- 
gebracht, daar hun huis ook onbewoon- 
baar geworden was. 

Bij Spanjaard heb ik de sleutel terug 
gehaald. Daar hoorde ik, dat het nog wel 
een paar weken zou duren eer mevrouw 
Munting uit het ziekenhuis komt. Ze had 
blindedarm ontsteking. 

Zij waren daar de boel een beetje aan 
het opruimen, huizen in de keuken waar 
de kachel aan is; ik benijdde ze. Tante 
Nan is nu de krant halen en meteen kij- 
ken waar Cor en Mien blijven, want die 
waren niet bij mevrouw van Wijk komen 
eten. Ze hebben nu eten van een kok. Ik 
kook nog maar voor mezelf, want bij een 
kok moet je het zelf gaan halen en dat 
kan ik niet. Ik kan met mijn rechterarm 
niets beuren of dragen en mijn knieën 
zijn ook zo akelig van de kou. Mijn ka- 
chel staat er nog niet en de schoorsteen 
is niet geveegd. Dat zou toen juist ge- 
beuren toen Toet onverwachts uit Am- 
sterdam kwam. Dat is toen uitgesteld en 
ik kon die Horbeek niet bereiken. Mis- 
schien kan hij ook niet op dat kapotte 
dak. 



and thought our last hour had arrived. 
We were for a while on the mattresses 
late in the night. It was very cold, as it 
is today. The cardboard windows are ex- 
ceedingly drafty. I am clothed in all my 
winter garbs, and do not get out of them, 
but that does not really help, I still am 
cold throughout. 

I heard from Piet Duives that yet again 
there were many fires, also in the Zieker 
street. Annie's sister came earlier and 
was surprised that Annie was not here. 
They were relocated in a cloister, because 
their house also became unihabitable. 

I retrieved the key from Spanjaard. I 
heard there that it still would be a few 
weeks before Mrs. Munting could leave 
the hospital. She had appendicitis. 

They were cleaning the mess a little, 
living in the kitchen where the stove is 
working; I envy them. Aunt Nan now 
is fetching the newspaper and checking 
where Cor and Mien are, because they 
did not come to eat with Mrs. van Wijk. 
They now have food from an outside food 
kitchen. I still cook for myself, because 
with the food kitchen you have to go there 
and carry it home which I cannot do. My 
right arm cannot carry anything and my 
knees are bad due to the cold. My stove 
is not yet placed and the chimney has not 
been swept. That would have happened 
when Toet unexpectedly came back from 
Amsterdam. It was postponed at the time, 
and now I cannot reach Horbeek. Maybe 
he cannot work on the broken roof any- 
way. 



43 



Het Dagboek 



The Diary 



Ze zeggen, dat de Engelsen brandbom- 
men in het Reichswald gegooid hebben 
om dat van vijanden te zuiveren en dat ze 
uit wraak Nijmegen zo bestoken. Ik zie 
al weer tegen de nacht op. 

Gisteren vroeg ik Wagenmaker, hoe ze 
het op de Mollenhutseweg hadden en hij 
vertelde dat het een hel was vannacht, 
dus al niets beter dan hier. Gisteren re- 
den hier meer dan honderd reuze tanks 
voorbij (Zie de afbeelding op pagina 39), 
maar waar ze heen gingen weet ik niet. 
De jongens van Roggen en Sasse zou- 
den het erg interessant gevonden heb- 
ben, want het waren gewoon kastelen met 
een of meer kanonnen erop. En nu ga ik 
een kopje thee zetten. 

's avonds 8 uur 

Het is nu op het ogenblik weer rustig, 
Tante Nan leest de krant en ik ga nog een 
beetje met jullie praten. We zitten hier 
vannacht met ons beidjes, want de Duives 
famile is ook weer weg. Ik wilde de melk- 
fles, die Piet voor mij meebrengt, als hij 
die van hemzelf ophaalt, terugbrengen, 
maar kreeg geen gehoor. Nu, ik hoop 
maar, dat we weer gespaard blijven, want 
er zijn de afgelopen nacht zoveel bran- 
den geweest en bommen gevallen. 

Ik ben nog naar het Centraal Gebouw 
geweest, of we daar in de schuilkelder 
mochten komen, maar het was er vol; het 
gebouw is ook erg beschadigd. De fami- 
lie Nap komt daar ook, omdat ze niet in 
hun huis konden blijven, daar in de buurt 
is een bom gevallen. Mien Büchler en 
Cor zitten in de Huishoudschool, maar 
dat is ook vol, zegt Tante Nan. Dus moe- 
ten we maar hier blijven en maar weer 
in de gang of de kelder gaan zitten. 



Rumor is that the British have bombed 
the Reichswald with fire bombs to clear 
it from the enemy, and that they in re- 
venge were shelling Nijmegen. Again, I 
do not look forward to the night. 

Yesterday I asked Wagenmaker if they 
liked the Mollenhutseweg place, and he 
said that last night was like heil, thus no 
better than here. Yesterday there passed 
here more than 100 enormous tanks (See 
the figure on page 39), but I have no idea 
where they went. The boys van Roggen 
and Sasse would have been excited, be- 
cause these looked like castles with one 
or more guns sticking out. And now I am 
ready to make a cup of tea. 



Evening, 8 o'clock 

Currently it is quiet again, aunt Nan 
reading the paper, and I can talk a little 
bit to you. Tonight we are here with the 
two of us, because the Duives family has 
left again. I wanted to return the milk 
bottle to Piet who brings it every time 
he gets his own, but got no response. I 
hope that we will stay safe again, because 
last night there again were many hits and 
fires. 

I went to the Centraal Gebouw, to check 
if we could get shelter there, but it was 
very full there and the building also had 
much damage. The Nap family will get 
in there because they could not stay in 
their home due to a hit in the neigbour- 
hood. Mien and Cor are in the Huishoud- 
school, but that also is filled according to 
Nan. Thus we will stay here and be in the 
hallway or basement. 



44 



Het Dagboek 



The Diary 



Woensdag 4 oktober 

Nu zit ik te schrijven in de schuilkel- 
der van Botermans, de vroegere buur- 
man van Frits en Titi, waar behalve de 
Troost en van der Koog families, nog wat 
mensen zijn. De familie Botermans is 
naar buiten, voor de kinderen hoofdza- 
kelijk. Ik zit hier erg ongemakkelijk en 
geloof, dat ik morgen mijn brief maar zal 
vervolgen. Het is nu nog rustig, maar zal 
het zo blijven? Er hangt buiten een dik 
rookgordijn, ik dacht dat het mist was. 
Tante Nan slaapt nu bij mevr. van Wijk, 
maar komt morgenvroeg weer bij mij. 

Mien Büchler kan een brief meegeven 
aan iemand die op de fiets uit Eindho- 
ven is gekomen, maar ik kan jullie he- 
laas geen van allen bereiken. Mevrouw 
Beijens en Nan zijn ook in de kelder van 
de Huishoudschool en lieten mij de groe- 
ten doen. De zoon van Jacobs is door 
een granaat scherf gedood en zijn meisje 
de voet af. Zij liepen in de Van Slich- 
tenhorststraat. De kranten staan vol met 
advertenties van oorlogsslachtoffers. Het 
beste is, niet op straat te komen, maar je 
moet soms, want er wordt ook niets thuis 
bezorgd. 



Wednesday 4 October 

I am writing in the shelter of Boter- 
mans, the former neighbor of Frits and 
Titi, where there are a few people in addi- 
tion to the Troost and van der Koog fam- 
ilies. The Botermans family went out of 
town, mainly for the children. I am very 
uncomfortable in my chair, and think I 
will continue writing tomorrow. It still 
is quiet, but will it stay that way? Out- 
side it is like a thick curtain of smoke, 
I thought it was heavy fog. Aunt Nan 
sleeps at Mrs. van Wijk but will come to 
my house early in the morning. 

Mien can give a letter to someone who 
came by bicycle from Eindhoven to take 
it back there, but alas I cannot reach any- 
one of you in the North. Mrs. Beijens and 
Nan again are in the Huishoudschool and 
asked me to send their greetings and best 
wishes. The son of Jacobs was killed by 
schrapnel and his girlfriend lost a foot. 
They were walking through the van Slicht- 
enhorst street. The newspapers are full 
of notices about war victims. The best 
thing is not to get into the streets, but oc- 
casionally you have to, because there is 
no home delivery. 



Donderdag 5 oktober 

De eerste Duitse nieuwe straalvlieg- 
tuigen vechten bij Nijmegen met 
Spitfires. 

Ik schrijf weer in de Botermans schuil- 
kelder, want ik had vandaag geen tijd er- 
voor. Vanmorgen kwamen mevr. Mien 
Büchler en Tante Cor, met angstige ge- 
zichten vertellen, dat ze 's nachts uit de 
schuilkelder van de Huishoudschool ge- 
vlucht waren, omdat het gebouw in brand 



Thursday 5 October 

The first new German jet planes 
fight near Nijmegen with Spitfires. 

Again I write in the Boterman shelter, 
because I had no time to write earlier. 
This morning Mrs. Büchler and aunt Cor 
came to teil with frightened faces that 
during the night they had to flee from 
the Huishoudschool shelter, because the 
building was on fire and the basement 



45 



Het Dagboek 



The Diary 



stond en de kelder vol water liep. Met 
een deken om hun hoofd geslagen zijn 
zij aan het zoeken gegaan naar een on- 
derdak, wat ze eindelijk vonden op de Bij- 
leveldsingel, waar de een bij mevrouw en 
de andere bij de dienstbode op de matras 
in de kelder mocht liggen. Al hun koffer- 
tjes en proviand hadden ze achter moe- 
ten laten, maar het is er gedeeltelijk nog 
uitgehaald. Ze waren nog erg onder de 
indruk. Ze hebben een kopje koffie bij 
me gedronken en zijn toen met Nan bij 
mevrouw van Wijk gaan eten. Ze hebben 
nu het eten van een kok, waar Cor het 
vroeger van had. Ik had het ook willen 
nemen, maar dat wil hij niet, dus kook ik 
maar weer een potje voor drie dagen. 

Het is lastig dat er nog altijd geen gas 
is en vandaag was er ook geen water, 
daar er een bom gevallen was voor het 
huis van Rijkens. De waterleiding was 
geraakt. Ik schrijf hier onder grammo- 
foonmuziek van de radio en we hebben 
zojuist Oranje gehoord. De familie van 
der Koog gaat misschien morgen naar 
Winssen (daar zijn ze van Nypels ook), 
als ze tenminste een kar kunnen krijgen 
want een auto is er niet. 

Ik heb niet erg goed geslapen, want de 
matras was zo hard en mijn rug is nog 
altijd pijnlijk, maar ik hoop dat het van- 
nacht beter gaat. Ik slaap niet in de ei- 
genlijke schuilkelder, daar zijn de bedden 
beter, daar slapen Kerst, Thea en de ou- 
ders. Ze hebben gaten in de tuinmuren 
gemaakt en kunnen zo binnendoor naar 
het huis. 



started to flood with water. With a blan- 
ket wrapped around the head they went 
searching and finally found a basement 
shelter in the Bijleveldsingel where one 
of them shared a mattress with the lady, 
and the other one with a maid. They had 
to leave all their luggage and food, but 
some was retrieved later. They still were 
very much flustered. They drank a cup 
of coffee here, and then went to Mrs. van 
Wijk to eat. The food there is from an 
outside kitchen, the same that was used 
earlier by Cor. I too wanted to get that, 
but the cook refused, and therefore I will 
again cook a pot with portions for three 
days. 

It is a nuisance that there is no gas, and 
today there was no water either, because 
a bomb feil in front of the house of Rij- 
kens and the watermains had been hit. 
While I am writing, I hear grammophone 
music via the radio, and a while ago we 
heard the Radio Oranje. Tomorrow, the 
family van der Koog may go to Winssen 
(the Nypels family is there also), at least 
if they can find a cart, because cars are 
out of the question. 

I did not sleep very well because the 
mattress was too hard and my back still 
is painful, but I hope I will fare better 
tonight. I do not sleep in the shelter where 
the beds are better; Kerst, Thea and her 
parents sleep there. They made holes 
in the garden walls, and thus they have 
an internal passage and can get into the 
house without getting into the street. 



Vanmorgen zag ik Peter, de poes van 
Nypels, lopen, erg vermagerd. Ik had 
al plan, om hem te adopteren, want ik 



This morning I saw Peter, the cat of 
Nypels, very emaciated, walking in the 
garden. I already had planned to adopt 



46 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.16. 



^_ Het huis aan de Oranjesingel, ca. 1938, met een deel van de familie op 
het terras, en anderen door de ramen kijkend. In die tijd was er geen parkeer 
probleem. (Zie de afbeelding op pagina 49) 

m Oranjesingel 25, ca. 1938, with part of the family on the terrace, and 
others looking out from the windows. At the time, there was no parking 
problem (See the figure on page 49). 



had zo'n medelijden met hem, maar nu 
hoorde ik van Thea, dat het dienstmeisje, 
dat ook in Winssen woont, hem vandaag 
gehaald heeft. 

De kleine Duif is vandaag weer eens 
een bezoek komen brengen, maar die 
vond het in zijn eigen huis warmer dan 
hier. Het is ook ijzig koud, ik zit steeds 
met een kruik op schoot en dan denk ik 
aan het lekkere kacheltje in Amsterdam 
waar ik bij had kunnen zitten. Ik hoop 
maar, dat we een goede nacht zullen heb- 
ben. 



him because I pity him, but now I heard 
that the maid, who also lives in Winssen, 
has fetched him today. 

The little Duif came to visit again, but 
he found his own home warmer than it is 
here. Indeed, it is bone chilling, I have a 
hot-water bottle on my lap constantly, and 
then I think of the delightful little stove 
in Amsterdam where I could have been 
sitting. I really hope that we will have a 
good night. 



Vanmorgen was er weer een stuk glas This morning another piece of glass 
uit de terrasdeur. Piet heeft er een stuk feil out of the door to the terrace. Piet 
bordpapier voor gemaakt. Er was ook Duives has made a cardboard covering 



47 



Het Dagboek 



The Diary 



overal weer kalk gevallen. 



Dag. Tot morgen hoop ik. 



for it. Also, everywhere more piaster has 
fallen. 

Bye, until tomorrow, I hope. 



Vrijdag 6 oktober 

Ik zit weer in de schuilkelder bij Thea 
en Kerst, maar morgen zal het wel weer 
ergens anders zijn, want ze zijn van plan 
om morgen voor een paar dagen weg te 
gaan, maar ze weten nog niet waarheen. 
De oude lui zijn op een vrachtwagen ver- 
trokken en zo gecamoufleerd, dat ze niet 
te zien waren, want je mag hier niet in 
of uit. Ze zijn niet naar Winssen, maar 
naar Mill bij Grave, bij een boer. Ze ho- 
pen daar een beetje tot rust te komen. 

Het is hier nog steeds erg onrustig en 
ik hoorde zo even door de radio, dat er bij 
Wageningen parachutisten gedaald zijn en 
dat daar hevig gevochten wordt. Ik dacht 
aan jou, Nell, dat je nu ook al die ellende 
zult krijgen. Maar misschien ben je al 
weg daar, alhoewel ik niet geloof, dat Pro- 
fessor van Uven daar gauw toe besluiten 
zou. Nog steeds hebben ze Arnhem niet, 
ofschoon ze er 3 km van af zijn. Ik heb 
maar hoop dat het hier beter wordt als 
Arnhem bezet is. Hier komen nog steeds 
die afschuwelijke granaten, die alles ver- 
nietigen of in brand schieten. En steeds 
door hoor je afweergeschut. 

De Singel is nu nog veel drukker dan 
toen de moffen er waren: het rijdt en 
rost maar heen en weer. 's Morgens zit 
ik in de keuken of de kleine kamer om 
de zonnestralen op te vangen, want het is 
toch zo koud. Tante Nan is weer gaan sla- 
pen in de kelder van mevrouw van Wijk, 
evenals juffrouw Stoffels, de zuster van 
mevrouw van Doesburgh, die in het zie- 



Friday 6 October 

Again I am in the shelter at Troost, but 
tomorrow I will be somewhere else be- 
cause they plan to go away for a few days, 
although they still do not know whereto. 
Her parents have left in a truck, camou- 
flaged so that they could not be seen, be- 
cause it is forbidden to go in or out of 
the city. They did not go to Winssen, but 
to Mill bij Grave, at a farmer's residence. 
They hope to get some rest there. 

It still is very unquiet, and I heard from 
the radio that paratroopers have landed 
near Wageningen, and that there was a 
heavy fight. I thought of you, dear Nell, 
that now all this misery will come to you. 
But maybe you already have left there, al- 
though I do not think that Professor van 
Uven would make that decision in haste. 
They still do not have Arnhem, although 
they are only 3 km away. I hope it will be- 
come better here after Arnhem has been 
conquered. Here all those terrible shells 
still fall that demolish everything or set it 
on fire. And constantly you can hear the 
anti-aircraft guns. 

Currently, the Oranjesingel is far bus- 
ier than in the time of the Germans: they 
drive and shuttle back and forth. In the 
mornings, I sit in the kitchen or small 
room to catch some sun rays because it 
is very cold. Aunt Nan again sleeps in 
the basement of Mrs. van Wijk, as does 
miss Stoffels, the sister of Mrs. van Does- 
burgh, who had been in the hospital for 



48 



Het Dagboek 



The Diary 



kenhuis heeft gelegen, omdat zij gewond 
was toen haar huis afbrandde. Je hoort 
hier niets dan ellende. Ik hoop vannacht 
weer lekker te slapen, dan heb je tenmin- 
ste een poosje rust. 

Zaterdag 7 oktober 

De Rijnbrug bij Arnhem vernield 
door bommen. 



a while after she got wounded when her 
house burnt down. You will hear nothing 
but misery from here. I hope I can sleep 
well tonight, because that gives a bit of 
relief. 

Saturday 7 October 

The Rhine bridge South of Arnhem 
was destroyed by bombs. 



Nu zit ik toch weer in de schuilkelder I am back yet again in the shelter of 

van Botermans, want in mijn huis durfde Botermans because I did not dare to stay 

ik niet te blijven, omdat de afgelopen nacht home because a lot had been hit and bro- 

weer een heleboel kapot geschoten is. In ken. In the van Weideren street two peo- 

de van Welderenstraat zijn twee mensen ple were killed by shell fragments. 
dodelijk door een bomscherf getroffen. 




FlGURE 3.17. ^b Oranjesingel 25 lang na de oorlog (2008). Niet alleen de bomen, maar 
ook de straatlampen zijn veel groter geworden. 

Oranjesingel 25, long after the war (2008). Not only the trees, but 
also the street lights have increased considerably in size. 

Ik zit hier nu in gezelschap van vier I am in the company of four Tommys 
Tommys van de militaire politie en ik heb of the militairy police, and I have never 
het nog nooit zo betreurd, dat ik niet goed regretted so much that I cannot speak 



49 



Het Dagboek 



The Diary 



Engels kan spreken, want het zijn zulke 
aardige jongens en ze willen telkens een 
gesprek beginnen. Ze presenteren heer- 
lijke chocolade en sigaretten, de laatste 
ook aan mij en toen ik bedankte en vroeg, 
of oude dames in Engeland ook rookten, 
zeiden zij: "Sommigen". 

Ik slaap nu in de echte schuilkelder in 
een heerlijk opklapbed en lekker warm. 
Tante Nan slaapt met Cor op de Bijle- 
veldsingel op matrassen in een kelder, 
waar ze lekker liggen en zelfs een kruik 
krijgen. Mien had daar eerst geslapen, 
maar is vanmiddag gehaald door haar 
kleindochter Ineke met een auto van een 
Engelse Kapitein. Die brengt haar naar 
Eindhoven. Ineke vertelde dat het daar 
zo rustig is, je merkt daar niet meer dat 
het oorlog is. 

Konden jullie mij ook maar halen, maar 
dat gaat niet en het is mijn eigen schuld, 
omdat ik niet met Fietje mee ben gegaan. 
Toen ik vanmorgen in mijn huis kwam 
was ik als verlamd van schrik, want de zit- 
kamer was een chaos van glasscherven 
en puin. In de slaapkamer was het niet 
veel beter. De grote ruit is nu helemaal 
stuk en daar ik van Tienen niet kan berei- 
ken, bood Spanjaard, mij aan te helpen 
en hebben we met vereende kracht er 
stukken bordpapier voor gemaakt. Die 
had hij nog liggen en gelukkig was het 
er vanmorgen nog in. 



English properly. It are such pleasant 
boys and they want to start discussion all 
the time. They give delicious chocolates 
and also cigarettes, the latter also to me, 
and when I said "No, thanks", I asked if 
elder ladies in England smoked. Their 
response was "Some of them". 

I now sleep in the real shelter in a de- 
lightful folding bed, nicely warm. Aunt 
Nan and Cor sleep on mattresses in a 
Bijleveldsingel cellar where they are well 
off, and even get hot-water bottles. Mien 
was there first, but was fetched by her 
granddaughter in a car of an English cap- 
tain. He brings her to Eindhoven. Ineke 
said that it is so quiet there that you do 
not think there is a war anymore. 



I wish you could also fetch me, but that 
is impossible and my own fault, because 
I did not join Fietje. When I entered my 
house this morning, I almost fainted: the 
living room was a chaos full with glass 
shards and junk. The bedroom did not 
fare any better. The big window is com- 
pletely gone and because I cannot reach 
van Tienen, Spanjaard offered to help, 
and with combined forces we installed 
pieces of cardboard that he still had left. 
Fortunately, this morning they were still 
there. 



Zondag 8 oktober 

Ik zit nu weer thuis te schrijven, want 
gisterenavond in de schuilkelder ging het 
niet meer. Het was zo'n leven van praten 
en radio, dat ik mijn gedachten er niet 
bij kon houden. Ik hoorde door de radio, 
dat de moffen in Amsterdam en Rotter- 



Sunday 8 October 

Again I am writing at home, because 
it did not succeed in the shelter. There 
was such a commotion of talking and ra- 
dio that I could not concentrate on writ- 
ing. The radio said that the Germans are 
demolishing everything they can, both in 



50 



Het Dagboek 



The Diary 



dam alles vernielen wat ze maar kunnen. 
Wat is het vreselijk in Zeeland. Wij had- 
den hier een bijzonder rustige nacht. Of 
het kwam door de dikke mist die er hing, 
weet ik niet. De Tommys hebben nog op 
biscuits en een boterham van echt witte- 
brood met even dik heerlijke kaas er op 
getrakteerd. En op het laatst kwam een 
fles met 'gijn', een soort jenever, maar 
het was niet lekker; ik liet het tenminste 
maar staan. We gingen pas na twaalf uur 
slapen tot vanmorgen 9 uur, zodat Tante 
Nan al in huis was toen ik kwam, want zij 
heeft ook een sleutel. Zo juist is Jacobs 
fl 200 komen brengen en de andere helft 
zou de volgende week komen. Hij was 
nog erg onder de indruk van het verlies 
van zijn zoon. Het is ook wel vreselijk. 

Zeg Toet, de kleine Duif is erg stout 
geweest, want hij heeft de leverworst van 
Tante Nan opgegeten, die zij in de keuken 
had laten liggen en het was nog een groot 
stuk. Mevrouw Duives vertelde, dat hij 
bij hen zo vreselijk gespuugd had. Polly 
van Troost had het gisterenavond ook erg 
goed bij de Tommys; dan zat hij bij de 
een, dan bij de ander op schoot en kreeg 
maar biscuits. Hoe maken jouw jongens 
het en waar zouden ze zitten? En hoe 
is het met jou? Wist ik toch maar eens 
iets! Dan denk ik weer aan Titi. Zouden 
ze al naar boven verhuisd zijn voor het 
water. Je voormalige huis is ook erg ge- 
havend, ik kom er nu telkens langs. Het 
is zo gek dat het zo stil is, want je bent aan 
het schieten gewend geraakt. Zou het zo 
blijven of zou het de stilte voor de storm 
zijn ...? 

Voor jullie allemaal kusjes in gedachte, 
dag. 



Amsterdam and Rotterdam. It is awful 
in Zeeland. Here, we had a very quiet 
night. I am not sure if it was caused by 
the heavy fog. The Tommys treated us 
with biscuits and real white bread cov- 
ered with thick slices of delicious cheese. 
And at the end, a bottle of 'gijn', a sort of 
gin, was produced. It was not delicious 
and I left mine. We went to bed only af- 
ter midnight and slept until 9:00, so that 
aunt Nan already was in the house be- 
fore me; she too has a key. Jacobs came 
to bring fl 200, and the other half would 
come next week. He still was depressed 
from the loss of his son. It really is terri- 
ble. 



By the way, Toet, little Duif has been 
naughty, he ate the liverwurst of aunt Nan 
that she had left in the kitchen, and it was 
a very big piece. Mrs. Duives told me 
that he had been vomiting in their house. 
Polly , from Troost, also was well off; he 
was on a lap now here, then there, and 
was fed biscuits. How are your boys do- 
ing, and where would they be? And how 
are you? I wish I knew something! Then 
I think of Titi. Would they have moved 
upstairs from all the water? Your previ- 
ous home here also is damaged badly, I 
now pass it all the time. The quietness is 
quite strange, we are accustomed to the 
shooting noises. Could it stay this way, 
or is it the quiet bef ore the storm . . . ? 



For all of you, kisses in my thoughts, 
bye. 



51 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.18. ^h In dit van Welderenstraat hoekhuis woonde de Dagboek schrijfster als 
kind en een paar jaar nadat ze getrouwd was. 

11111 This is the van Weideren street corner address where the Diary author 
lived as child and during the first years of her marriage. 



's avonds half tien 

Zo juist heb ik hier in de schuilkel- 
der de stem van onze Koningin gehoord. 
Om kwart voor twaalf wordt het door de 
B.B.C, in het Hollands uitgezonden. Ik 
heb eindelijk het Wilhelmus weer eens 
gehoord en meegezongen (Luister). De 
Engelse officier, die hier bij ons zit, zei, 
dat de uitspraak van de koningin nog niet 
goed is. Hij geeft hier naar alle kanten 
Engelse les en morgen kunnen Kerst en 
Thea er ook van profiteren, want die ko- 
men weer thuis. Ik ben benieuwd waar 
ze geweest zijn. We hebben weer een 
heerlijk wit broodje van de Tommy ge- 
had. Het was zoet en leek wel cake. Nu 
is er een jazzband aan de gang en alle 
benen zijn in beweging, maar het is hier 
te klein om te dansen. 

Dag. Tot morgen. 



Evening, half past nine 

I heard our Queen's voice in the bomb- 
shelter. It will be transmitted at 11:45 by 
the BBC in Dutch. I finally heard again 
the Wilhelmus and joined it in singing 
(Listen). The British officer who is sta- 
tioned here said that her pronunciation 
was incorrect. He teaches English here 
wherever he can, and tomorrow Kerst 
and Thea also can enjoy it because they 
are coming back home. I wonder where 
they have been. The Tommy again had 
delicious white bread. It was sweet and 
seemed like cake. Now a jazzband is play- 
ing, and all legs are moving, but it is too 
small here to dance. 



Bye, to tomorrow. 



52 



Het Dagboek 



The Diary 



Maandag 9 oktober 

Ik zit weer in de schuilkelder. Kerst en 
Thea zijn er ook. Ze hebben een bezoek 
gebracht aan de oude lui in Mill. Het 
was daar heerlijk rustig met goed eten. 
Toen ik vanmorgen thuis kwam was het 
nog vroeg, want ik was hier heel stilletjes 
vertrokken. Er schijnt weer een granaat 
door het huis gegaan te zijn, want vooral 
de slaapkamer van Toet zag er vreselijk 
uit en weer een ruit stuk. 

Vanmorgen kwam er iemand van de 
telefoon en vroeg of dr. Munting hier 
kwam wonen. Toen ik zei van niet, zei 
hij, dat hij de telefoon maar zou laten blij- 
ven, want dan zou ik wel soldaten krijgen. 
Hoe kunnen die hier nu komen met ka- 
potte ruiten en een kapot dak ...? Als 
het begint te regenen loopt alles onder 
en wie moet alles schoonmaken? Het is 
me een toestand. 

Ik ben vanmiddag weer eens gevallen 
en tot mijn spijt heb ik twee bloempotten 
van Toet meegenomen. Maar zelf ben ik 
er gelukkig goed van af gekomen. Van 
die val in de kelder heb ik nog altijd pijn 
in mijn rug, maar de blauwe plekken ver- 
dwijnen weer. 

We hebben vandaag weer water gekre- 
gen, maar gas is er nog niet. Ik kreeg 
van mevrouw Duives een heerlijke por- 
tie erwtensoep voor morgen en een hele- 
boel appels die op moesten. Ze zijn toch 
zo vriendelijk voor me, ik ben er soms 
verlegen mee. Piet brengt me iedere dag 
melk en de krant. Tante Nan heeft nog 
veel last van haar verstuikte voet en loopt 
moeilijk. Zij moest eigenlijk blijven lig- 
gen. 

Dag. Tot morgen. 



Monday 9 October 

I am in the shelter again. Kerst and 
Thea are here also. They were visiting 
their old folks in Mill. It was divinely 
quiet there with good food. When I re- 
turned home this morning it still was early 
because I had left very quietly. It seems 
that another shell has gone through the 
house, especially Toet's room looked ter- 
rible and another window had been shat- 
tered. 

This morning, someone from the phone 
company came and asked if Dr. Munting 
came to live here. When I said no, he said 
that he would let the phone stay in the 
house because then I would get soldiers 
here. But how can they come here with 
shattered windows and a broken roof . . . ? 
If it rains everything will be flooded and 
who has to clean it all up? It all is in a 
terrible state. 

This afternoon I feil again, and I regret 
that I took two flower pots from Toet with 
me in the fall. Fortunately, I myself got 
through in much better condition. From 
the fall into the basement I still have back 
pains, but the black and blue marks are 
disappearing. 

Today we got water again, but not yet 
any gas. From Mrs. Duives I got a nice 
helping of pea soup for tomorrow, and 
a lot of apples that had to be finished. 
They are very friendly to me, so much 
that sometimes I get embarrassed. Piet 
brings me milk and the newspaper ev- 
ery day. Aunt Nan still is troubled by her 
strained foot and has difficulty walking. 
She ought to lie down and not go out. 

Bye, until the morning. 



53 



Het Dagboek 



The Diary 



Dinsdag 10 oktober 

Schuilkelder Botermans. Het heeft de 
hele dag geregend en het lekt overal door. 
Twee maal ben ik de bakken en emmers 
gaan uitgieten, maar ik kan het haast niet: 
het is te zwaar voor me. Ook heb ik 
voor de kapotte ruit op Toet's zitkamer 
een stuk karton uit het kinderbed gespij- 
kerd, want het regende in. Thea zit wor- 
teltjes schoon te maken (hoe zij er aan 
komt, begrijp ik niet) en Kerst ligt lui op 
mijn plaatsje, waar ik zo goed zien kon. 
Ik verlang er erg naar om weer thuis te 
kunnen blijven, maar ze zeggen dat ik er 
niet veilig ben. Het is zo'n heen en weer 
getrek met al mijn bagage: kussens, tas- 
sen, vluchtkoffer en nu ook nog een pa- 
raplu. 

De Tommys slapen vannacht in een an- 
der huis waar hun telefoon is. De erw- 
tensoep van mevrouw Duives was heer- 
lijk. Ik bakte een paar koekjes van rauwe 
aardappelen, waarvan ik er Piet ook een 
aanbood over de muur. Vandaag is er 
weinig geschoten, omdat er door het re- 
genweer geen vliegtuigen waren, maar 
toch moeten er weer granaten gevallen 
zijn, hoewel ik ze niet gehoord heb. Wat 
zijn de berichten in de krant toch som- 
ber. 



Tuesday 10 October 

In the Botermans bombshelter. It has 
been raining all day, and it leaks every- 
where. Twice I went upstairs to clean the 
pots and pans, but I can barely manage: 
they are too heavy for me. I also nailed a 
piece of cardboard from the child's crib 
onto the broken window in Toet's room, 
because it was raining in there. Thea 
is cleaning carrots (I cannot understand 
how she got those) and Kerst lies lazily 
on my favorite spot from where I have 
a good lookout. I am longing to stay at 
home again, but they say that there it is 
not safe yet. It is dreadful to shuttle back 
and forth with all my luggage: pillows, 
bags, emergency suitcase, and now also 
an umbrella. 

Tonight the Tommys sleep in another 
house where their telephone is. The pea- 
soup of Mrs. Duives was delicious. I made 
a few cookies from raw potatoes, of which 
I also gave one to Piet Duives over the 
wall. There is little shooting today, be- 
cause there were no planes thanks to the 
rain, but still a few shells must have fallen, 
even though I did not hear them. How 
gloomy is the news in the newspapers. 



Woensdag 11 oktober 

Toen ik vanmorgen in het huis kwam, 
kon ik dadelijk aan het scheppen en dwei- 
len beginnen, want de gang leek een sloot. 
Toen Tante Nan kwam zijn we na het ont- 
bijt met vereende krachten begonnen en 
naar boven gegaan, waar het vreselijk 
nat was. Alle plafonds zijn nat en ik ben 
bang, dat ze naar beneden vallen. Ge- 
lukkig is het vandaag weer droog, maar 



Wednesday 11 October 

When I got home this morning, I had 
to start mopping immediately because the 
hallway looked like a ditch. When aunt 
Nan came we started with combined ef- 
f ort and went upstairs where it is soaking 
wet. All ceilings are soaked, and I fear 
they will collapse. Fortunately, it is dry 
again today, but laborers are nowhere to 
be found. It is desperate. Kerst also will 



54 



Het Dagboek 



The Diary 



werkvolk is nergens te krijgen. Het is 
wanhopig. Kerst zal ook nog eens moeite 
voor me doen. 

Gisteravond kregen we nog bezoek van 
een dokter, die tegenover mij woont. La- 
gerwerff heet hij. Hij was zo pessimis- 
tisch over de toestand in Amsterdam en 
Rotterdam, dat ik er akelig van werd. Nu 
staat er in de krant een gedicht van Theun 
de Vries, uit 1937, ook al niet opwekkend. 
Wat zou ik toch graag van jullie allen iets 
weten, en jullie natuurlijk ook iets van 
mij. We moeten maar voor elkander bid- 
den en ons vertrouwen op God stellen. 

Thea zit nu een brief aan haar ouders 
te schrijven, die de vrachtrijder uit Mill 
komt halen. Het was hier tamelijk rustig 
vandaag, maar toch vielen er nog enige 
granaten. De kranten staan nu vol met 
advertenties van sterfgevallen door oor- 
logsgeweld, en als je hoort wat er zo al 
vernield is, ril je ervan. En iedere dag 
komt er nog wat bij. In de krant staat een 
stukje: "Aan hen die huis en hof verlie- 
ten", en de bewerker vergelijkt hen met 
het verhaal van Lot. Aan het eind zegt hij 
"Wij hebben geen blijvende stad, maar zoeken 
de toekomende". Ondanks alle leed en met 
opeen geklemde kaken, gaan wij moedig 
voorwaarts, de weg, die God ons wijst. 

Tot morgen. 



try to get help for me. 



Yesterday evening we were visited by 
a doctor who lives opposite of me. His 
name is Lagerwerff. He is so exceed- 
ingly pessimistic about the conditions in 
Amsterdam and in Rotterdam, that I got 
nauseated from it. Now the paper has 
a poem from Theun de Vries, from 1937, 
also not very uplifting. How eager I am to 
get to know something about you all, and 
of course the reverse also. We should 
pray for each other and trust in God. 

Thea Troost is writing to her parents, 
a letter that will be fetched by a truck 
driver from Mill. Today was reasonably 
quiet, but some shells came down any- 
way. The papers now are full of the peo- 
ple that died due to the war violence, and 
if you read what all has been destroyed, 
you shudder. And more of it is added 
each day. The paper has a piece "To those 
who left home and garden", and the au- 
thor compares it with the story of Lot. 
Near the end he writes "We have no last- 
ing city, but search for the future one'". We 
continue forwards courageously and with 
clenched teeth on the road that God indi- 
cates. 

Until tomorrow. 



Donderdag 12 oktober 

Alweer een dag verder, maar nog steeds 
in ellende. Het weer was gelukkig goed 
en de zon verwarmde de kleine kamer 
en de keuken. Ik was dankbaar dat ik 
die nog heb. 



Thursday 12 October 

Again a day further, but still in mis- 
ery. The weather fortunately was good 
and the sun heated the little room and 
the kitchen. I am thankful that I still have 
those. 



55 



Het Dagboek 



The Diary 



FlGURE 3.19 




De 'jerboa' (woestijn rat) is een knaagdier geadopteerd als symbool 
voor de UK 7 tn Armoured Division na hun campagne in Noord- Afrika. Dit 
symbool was op hun uniform en divisie vlag. 

The 'jerboa' (desert rat) symbol was adopted by the UK 7*h Armoured 
division and was applied as insignia and their division flag after their cam- 
paign in North Afrika. 



Vanmiddag kreeg ik weer bezoek van 
mevrouw Gerstenberg, die in haar pen- 
sion met haar familie in de kelder slaapt 
en verder bij hen in de keuken of in de 
kelder zit. Zij was zo benieuwd hoe het 
met mij ging en waagde zich maar eens 
op straat, hoewel het gevaarlijk is van- 
wege de granaten. Er zijn er weer een 
paar gevallen vandaag, ook op de Oran- 
jesingel. Als ik 's morgens naar huis ga, 
heb ik altijd angst, dat er weer meer ver- 
nield is. Ik droomde, dat het huis hele- 
maal afgebrand was, maar gelukkig was 
het niet zo. 

Zo juist hoorde ik door de radio, dat 
het in Arnhem nog niet veel vordert en 
de brug kapot is en Aken is gebombar- 
deerd. Die arme mensen! Het Engels 
officiertje was erg onder de indruk van 
het bericht, dat zijn beste vriend gesneu- 
veld is. Hij is nu in Lent, maar komt nog 
wel eens even kijken. Hij vertelde mij, 
toen ik hem vroeg, of hij ook een groot- 



This afternoon, Mrs. Gerstenberg vis- 
ited. She sleeps with her family in the 
basement of her current abode, and oth- 
erwise is spending the day in that kitchen 
or basement. She was very inquisitive 
how I was faring and dared to go into 
the street, even though it still is danger- 
ous due to the shells. Today there were 
yet another few hits, even in the Oranje- 
singel. When I return home in the morn- 
ing, I always am afraid that even more 
has been destroyed. I was dreaming that 
the whole house had gone up in flames, 
but fortunately that was not the case. 

I just hear in the radio that there is 
not much progress in Arnhem, that the 
bridge has been destroyed and that Aken 
was bombarded. Those poor souls! The 
British officer was very upset from the 
message that his best friend had died. He 
now is located in Lent, but once in a while 
he comes to visit. He told me, on my in- 
quiry if he had a grandmother, that he 



56 



Het Dagboek 



The Diary 



moeder had, dat hij er twee had en de 
ene was 84. Ik denk dat hij hoogstens 20 
jaar is en hij heeft zo'n leuk gezicht. Op 
de mouw van zijn uniform is geborduurd 
(Zie de afbeelding op de vorige pagina) 
een woestijnrat, daar heet zijn regiment 
bijnaam naar, de Desert Rats, maar hij 
was nog niet in de woestijn geweest. Hij 
heet Christof Bristown. 

Ze kwamen zo juist zeggen, dat het meu- 
belmagazijn van Botermans erg bescha- 
digd is door een granaat, maar gelukkig 
is het niet gaan branden. Het zal een ge- 
luk zijn, als ze ophouden met die afschu- 
welijke dingen, maar dan zullen de En- 
gelsen eerst een eind in Duitsland moe- 
ten zijn denk ik. 



had two, and one of them was 84 years 
of age. I think he is at most 20, and he 
has a cute face. The sleeve of his uni- 
form has an embroidery of a desert rat 
(See the figure on the previous page), the 
nickname of his regiment the British 7th 
Armoured Division, but he had not yet 
been in the desert. His name is Christof 
Bristown. 

They told me that the furniture store of 
Botermans had been damaged severely 
by a shell, but fortunately it did not start a 
fire. It will be a happy day if they stop all 
those scary things, but probably the Allies 
will have to be deeper into Germany, I 
think. 



Vrijdag 13 oktober 

Niets geschreven, omdat in de schuil- 
kelder het licht uitging. 



Friday 13 October 

No writing today, because the light in 
the shelter went out. 



Zaterdag 14 oktober 

Nu zit ik in Pap's kamertje te schrijven. 
Ik ben moe, want ik heb een beetje de 
keuken en dit kamertje schoongemaakt, 
want het was erg stoffig. Tante Nan heeft 
ook nog een beetje geholpen en daarna 
moest ik mijn middagmaal nog klaar ma- 
ken. We hebben gelukkig weer gas, maar 
enkele uren per dag, van elf tot half één 
en van half zes tot zeven uur. Ik zit in 
angst dat het gaat regenen, want dan zal 
het erg worden en niemand wil me hel- 
pen om dat dak te maken. Gisteren heb- 
ben Tante Nan en ik de slaapkamer van 
Toet een beetje schoon gemaakt, want 
het was daar weer heel erg. We wer- 
ken ons warm, want als je stil zit is het 
te koud. 



Saturday 14 October 

I am writing now in Pap's little room. 
I am tired due to some cleaning of this 
room and the kitchen, they were very 
dusty. Aunt Nan also has helped a bit 
and afterwards I still had to prepare my 
midday meal. Fortunately, we have gas 
again, but only for a few hours per day, 
from eleven to half past twelve and from 
half past five to seven. I am afraid that 
if it is going to rain again it will be very 
bad and I cannot get help to fix the roof. 
Yesterday aunt Nan and I have cleaned 
the room of Toet, because it had become 
very bad there. We are working our- 
selves warm. When if you sit still, it is 
too cold. 



57 



Het Dagboek 



The Diary 



Verbeeld je, ik kreeg gisterenmiddag 
een briefje, dat ik, tegen ontvangstbewijs, 
de radio kon laten halen. De postman die 
het bracht, wilde het wel voor me doen. 
Daar ik dat bewijs niet meer vinden kon, 
heb ik een brief geschreven en met mijn 
persoonsbewijs erbij, kwam hij een poos 
later met de radio aanzetten. We waren 
allebei in onze schik, want hij kreeg 2 
gulden van me. De radio ziet er vreselijk 
gehavend uit en Piet Duives heeft gepro- 
beerd of hij nog spelen wilde, maar het 
lukte niet. Er zal een vakman bij moeten 
komen en misschien moet wel eerst de 
antenne weer op het dak. Toen ik daar 
gisteren heel alleen in de donkere schuil- 
kelder zat, heb ik maar aan jullie allemaal 
zitten denken, hoe het zou zijn en waar 
je zou zijn. 

Kerst en Thea hadden dr van Zeggelen 
en zijn vrouw op bezoek, en zaten met 
de bewaarders van het huis in de warme 
keuken met een electrische lantaarn en 
een fles wijn. Ik zal blij zijn, als ik thuis 
kan blijven, want dat heen en weer trek- 
ken is niet alles en ik heb altijd angst voor 
de keldertrap. Ik lig er wel lekker warm, 
maar als je steeds in je kleren blijft is ook 
niet lekker. Nan zegt, dat Cor zelfs in 
haar wintermantel met bontkraag slaapt 
en dan met Nan op een matras, wat Nan 
vreselijk vindt. Mien boft maar, dat zij 
door Ineke gehaald is. 

Daar hoor ik Nan en Cor aankomen 
en zal ik het maar hierbij laten, want ze 
zullen wel een kopje thee willen hebben. 
Verbeeld je, we krijgen een ei van de dis- 
tributie, maar geen jam en geen suiker. 

Dag. Tot morgen. 



Imagine, yesterday I received a note 
that I could get back my radio if the orig- 
inal receipt was returned. The postman 
who brought me the letter was willing to 
piek it up for me. Because I could not 
find the original receipt, I wrote a letter 
with my identification, and a little later he 
came back with the radio. Both of us 
were very pleased, because he got two 
guilders from me. The radio looks very 
dilapidated and Piet Duives tried to make 
it go, but he did not succeed. An expert 
is needed and maybe the antenna on the 
roof has to be fixed. When I was alone 
in the dark bombshelter I was thinking 
of you all, how you were, and where you 
could be. 



Troost and Thea had a visit from Dr. 
van Zeggelen and his wife and were with 
the house custodians in the warm kitchen 
with an electric lantern and a bottle of 
wine. I will be glad if I can stay home, 
because that shuttling back and forth is 
not pleasant and I am always afraid of 
the basement staircase. It is nicely warm 
there but it is not nice if you stay in your 
clothes all night. Nan says that Cor sleeps 
in her winter coat with the fur collar, and 
on a mattress with Nan, which Nan does 
not like at all. Mien is lucky that Ineke 
came to fetch her. 

I hear the arrival of Nan and Cor, and 
will leave the writing for now for they 
undoubtedly want to have a cup of tea. 
Imagine, we are getting an egg from the 
coupons but no preserves and no sugar. 

Bye. To tomorrow. 



58 



Het Dagboek 



The Diary 



21:00, in de schuilkelder 

Nu zit ik hier heel alleen met PoUy, de 
hond van Troost naast me. Kerst en Thea 
zijn met de auto naar Mill, waar ze weer 
tot maandagmorgen blijven. Ze hebben 
me daar gisteren niets van gezegd, wat ik 
erg gek vind. Ik hoorde hier, dat Chris- 
tof Bristown in het hospitaal in Eindho- 
ven ligt. Hij is gisteren door een gra- 
naat getroffen toen hij op de Canisius sin- 
gel in een auto reed. Vandaag is er op 
het slachthuis een granaat gevallen, die 
veel schade veroorzaakte. Ik hoop dat 
Christof niet levensgevaarlijk gewond is, 
maar dat wisten ze niet. Het is nog al- 
tijd gevaarlijk op straat en daarom willen 
de mensen ook niet aan het werk. Ds 
van Dijk, heeft vandaag een mooi stuk 
in de krant staan voor zondag. In ver- 
schillende schuilkelders wordt kerk ge- 
houden. 

Dag. 



9:00 pm in the shelter 

Currently, I am all alone with Polly, the 
dog of Troost, sitting next to me. Kerst 
and Thea went with the car to Mill, where 
they will stay until Monday morning. They 
did not mention it last night, which seems 
very strange. I heard that Christof Bris- 
town now is in the hospital in Eindhoven. 
Yesterday he was hit by schrapnel when 
driving his car through the Canisiussin- 
gel. Today a shell feil on the abattoir 
and caused much damage. I hope that 
Christof has not been seriously wounded, 
but they did not know. It still is danger- 
ous in the streets and therefore people 
do not want to work. Ds van Dijk wrote 
a nice piece in the newspaper for Sunday. 
There will be church services in several 
bombshelters. 



Bye. 



Zondag 15 oktober 

Ik zit weer alleen in de schuilkelder 
en heb zo juist de Oranje radio gehoord, 
maar ik vond de berichten niet opwek- 
kend. Christof is per vliegtuig naar Enge- 
land gebracht, ik denk, dat zijn toestand 
ernstig is, maar dan kan hij misschien 
zijn familie nog zien voor hij sterft. Och, 
het was zo'n lieve jongen. Het is aan het 
regenen en ik heb alle emmers en bak- 
ken nog geleegd voor ik wegging, maar 
het zal morgen wel weer een sloot zijn in 
de gang. 

Vanmorgen kwam er iemand om te vra- 
gen naar dr. Munting. Ik stuurde hem 
door naar Spanjaard, waar ik vanmiddag 
ook even aanliep. Ik hoorde daar, dat de 



Sunday 15 October 

Again I am alone in the shelter and 
heard Radio Oranje, but did not hear any 
uplifting news. Christof has been flown 
to England and I think his condition is se- 
rious, but maybe he can still see his fam- 
ily before he dies. He is such a nice boy. 
It is raining and I have emptied all the 
pots and pans before I left, but still the 
hallway will be a ditch when I return to- 
morrow. 



This morning, someone came to ask 
for Dr. Munting. I sent him on to Span- 
jaard, where I too visited this afternoon. 
There I heard that the Spanjaards will 



59 



Het Dagboek 



The Diary 



Spanjaards voorlopig nog niet bij mij ko- 
men, omdat ik geen goede schuilkelder 
heb en zij wel. Zij slapen daar ook in en 
hebben verder niets nodig dan de keu- 
ken, waar het heerlijk warm was. Dr. 
Munting had twee ameublementen kun- 
nen bemachtigen en zou twee bovenka- 
mers krijgen. 

Ik hoorde van Kerst, dat de tandarts 
Bueno Bibaz nu voor de tweede keer ge- 
bombardeerd is en alles kwijt is, ook zijn 
instrumenten, wat zielig. Je hoort hier 
niets dan ellende. Ik ga een beetje in 
Pniel lezen, daar staan mooie stukjes in. 
Daar liggen er hier verschillende jaar- 
gangen van. Wisten jullie, dat de Boter- 
mansen protestant waren, Titi? Ze wa- 
ren eerst in Wijchen, maar moesten daar 
weg en zijn toen naar Bergharen ver- 
trokken, waar ze de eerste nachten in 
het hooi hebben geslapen, omdat er geen 
plaats was. 

Dag. Tot morgen. 

Maandag 16 oktober 

Het was een vermoeiende dag vandaag. 
Toen ik vanmorgen naar huis ging in de 
regen, begreep ik wel, dat ik een natte 
boel zou vinden, en dat was ook zo. Maar 
gelukkig zijn ze vandaag aan het dak be- 
gonnen en ligt er nu een dekzeil over. 
De tuin lag vol met kapotte pannen, die 
ze naar beneden gooiden. Het is maar 
voor tijdelijk, maar ik ben erg blij, dat er 
iets aan gedaan is. Het was de aannemer 
van Duives, waar hij eerst is begonnen en 
meneer Duives kan nu zomaar over een 
muurtje bij ons op de zolder stappen. Al 
die lange kachelpijpen, die Tyr liet ma- 
ken, zijn verroest en met gaten. In de 
hoek van Toet ziet alles er vreselijk uit. 



not move to my house for a while yet 
because I do not have a good bombshel- 
ter, whereas they do have one. They also 
sleep there and require only the kitchen 
where it was nicely warm. Dr. Munting 
was able to get some furniture and would 
get the two rooms upstairs. 

Kerst told me that the dentist Bueno 
Bibas had been bombed for the second 
time and now has lost everything, includ- 
ing his tools, very sad. You hear nothing 
but misery here. I am going to read in 
Pniel, which has good articles. We have 
several volumes here. Did you know, Titi, 
that the Botermans family protestant is? 
First they were in Wijchen, but had to 
leave and left for Bergharen where they 
slept for several nights because there was 
no other place. 



Bye. Until the morning. 

Monday 16 October 

Today was a very tiresome day. When 
I went home this morning in the rain, I 
knew it would be a wet mess, and that 
was correct. But fortunately, they started 
working on the roof today, and now it is 
covered with a canvas. The garden was 
full of tiles that they had thrown down. 
The repair is just temporary, but I am 
glad that at least something was done. It 
was the contractor from Duives, where 
work already was started, and now Mr. 
Duives can just step over a small wall into 
our attic. All the long stove pipes that Tyr 
had made have rusted through and are 
full of holes. In Toet's corner everything 
looks awful. 



60 



Het Dagboek 



The Diary 



Bij al mijn drukte kreeg ik nog veel be- 
zoek: eerst Truus Wagenmaker, die nu 
weer thuis komen, op de dag, en toen 
kwam Leida (de jonge), die de vuilnis- 
bakken voor me buiten heeft gezet, want 
daar verscheen opeens de vuilniswagen. 
De melkboer kwam vandaag ook voor 
het eerst weer aan huis. Het is dus wel 
vooruitgang. Ik hoop nu maar, dat nu van 
Tienen ook op komt dagen en Horbeek 
voor de schoorsteen en de kachel. 

Ook kwam Dory nog, die hier al die 
tijd geweest was, omdat zij niet naar Arn- 
hem terug kon, maar toen moest ik juist 
naar mevrouw Duives, om een panne- 
tje terug te brengen, waarin ze mij erw- 
tensoep gebracht had, die weer heerlijk 
was. Eta had me ook aardappelen en een 
savooiekool gebracht, want ik had mijn 
bonnen gegeven aan hen. Ik kon ook 
heerlijke peren (bonne Louise) en appels 
kopen. Ik hoop, dat jullie nog wat vruch- 
ten kunnen bemachtigen, want Tyr zal nu 
niets meer kunnen sturen. Kerst en Thea 
zijn hier nu ook weer en de oude lui heb- 
ben het in Mill erg naar hun zin en zagen 
er al veel beter uit. 

De granaten hebben vandaag alweer 
onheil gesticht en doden gemaakt. Vol- 
gens Kerst liggen de Duitsers nog vlak 
achter het kerkje van Persingen, dus dat 
is dichtbij en zolang ze daar niet verdre- 
ven worden zullen we die vreselijke gra- 
naten wel houden. 



On top of all my work, I had many 
visitors: first Truus Wagenmaker, they 
came back home today, and then came 
Leida (the younger one), who placed the 
garbage cans outside because there, all 
of a sudden, the garbage truck came by. 
The milkman also came again for the 
first time. Some progress at last. I now 
hope that van Tienen will come, and Hor- 
beek for the chimney and heater. 

Dory also came, who stayed stuck in 
the city because she could not return to 
Arnhem, but at that moment I just had 
to get to Mrs. Duives to return the pan 
that she had brought with pea soup, deli- 
cious as usual. Eta brought potatoes and 
a savoy cabbage, because I had given my 
coupons to them. I also could buy some 
delightful 'bonne Louise' pears and ap- 
ples. I hope that you will be able to get 
some fruit, because Tyr will not be able 
to send anything. Kerst and Thea again 
are back, their old folks like it very much 
in Mill, and looked much better. 



The shells created much havoc again 
today, and killed many. According to Kerst 
the Germans are just behind the church 
in Persingen, therefore close by and as 
long as they have not been chased away, 
we will keep getting hit. 



Dinsdag 17 oktober 

Vanmiddag kwam mevrouw Beijens bij 
me met Difje, die er zielig uitzag, want 
hij was ziek en had poeders van de vee- 
arts. Zij is nu op de Groesbeekseweg 16 



Tuesday 17 October 

This afternoon, Mrs. Beijens came by 
with Duifje who looked very sad, he was 
ill and got medicine from the veterinar- 
ian. She now stays at the Groesbeek- 



61 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.20. ^h Amfibie wagens en boten moesten de Waal oversteken om de Duitsers 
bij de brug aan beide kanten aan te vallen. 

Amphibian vehicles and boats had to cross the Waal so that the German 
bridge defense could be attacked from both sides. 



en ze gaan slapen in een kelder, begin 
St. Annastraat. Zij was bij notaris Weier 
geweest en kwam daarom eens kijken, 
hoe het met mij ging en of ik al iets over 
jullie allen wist. Zij had hoop, dat zij nu 
weer in haar huis mocht. Daar stonden 
nog meubels van de moffen en die kon 
zij dan gebruiken, want zij heeft zelf niets 
meer. 

De Stolken zitten in Winssen op een 
grote boerderij, die van hen is. Zij heb- 
ben ook nog het huis van hun moeder. 
Niemand weet waar juffrouw Wols van 
der Wel gebleven is, die is spoorloos ver- 
dwenen. 

Tante Nan en ik waren vanmorgen erg 
benieuwd, hoe het er boven uit zou zien. 



seweg 16, and they sleep in a basement 
at the beginning of the St. Anna street. 
She had visited public notary Weier and 
therefore came to look how I was and 
if I knew something about you. She had 
hoped that by now she could go home. 
There still was furniture from the Ger- 
mans, and she could use that because she 
has nothing left. 

The Stolk family is on a big farm in 
Winssen that they own. They also have 
the house from their mother. Nobody 
knows where Miss Wols van der Wel is, 
she has disappeared without a tracé. 

Aunt Nan and I were anxious to know 
how the upstairs would look. It was a lot 



62 



Het Dagboek 



The Diary 



Het was veel minder nat, alleen droop het 
nog op de kamer van Nell. We zouden zo 
graag wat op gaan ruimen, maar je weet 
niet waar je beginnen moet. Op Toet's 
slaapkamer lag het weer vol glas, omdat 
er weer een scherf door de ruit gekomen 
is. 

Mijn pen is leeg en zal ik het maar hier- 
bij laten. 



less wet, the only leak was in the room 
of Nell. We wanted to start cleaning, but 
you do not know where to start. In Toet's 
room there are again many glass splin- 
ters because another shard went though 
the window. 

My fountain pen is dry and I will stop 
writing. 



Woensdag 18 oktober 

Alweer een dag voorbij. Ik zit met de 
mantel aan in bed onder de deken en be- 
gin nu eindelijk eens warm te worden, 
want dat ben ik nog niet geweest van- 
daag. Het waait zo koud door die ka- 
potte ramen. Ik hoorde nu van Tienen, 
die even kwam kijken, dat ze die karton- 
nen platen er niet goed voor hebben ge- 
maakt. Het moest aan de buitenkant ge- 
daan worden, maar hij had er geen tijd 
voor. Horbeek heb ik nog niet gezien om 
de schoorsteen te vegen en de kachel te 
zetten. Jacobs zou hem voor me opsnor- 
ren, maar het lukt zeker niet. 

Er was geen zon vandaag en veel koude 
wind. Vanmiddag ben ik naar dr. La- 
gerwerff geweest, omdat de opvolger van 
dr van Vucht tegenwoordig in het Canisi- 
usziekenhuis zitting heeft en zo ver kan 
ik niet lopen. Het was al twee maanden 
over de tijd en van irrigeren komt te- 
genwoordig niets, maar ik moest er toch 
weer mee beginnen, zei hij. De afgelo- 
pen nacht had ik het erg in mijn buik, 
maar het is nu gelukkig weer over. 

Vanmiddag kreeg ik een bezoek van 
Dory en merkte dat zij mij wel wilde ko- 
men helpen, maar denk dat Annie ook 
wel weer eens verschijnen zal. Juffrouw 



Wednesday 18 October 

One more day passed. I am with my 
coat on in bed under the blankets, and 
finally begin to get warm, which so far 
I have not been. The wind through the 
broken windows is very cold. I heard 
from van Tienen, who came to inspect, 
that the pieces of cardboard were not at- 
tached properly, they should have been 
on the outside, but he had no time to 
fix it now. I have not yet seen Horbeek 
to sweep the chimney and to place the 
stove. Jacobs was going to ferret him out, 
but apparently did not succeed. 

Today we had no sunshine but a strong 
cold wind. This afternoon I went to Dr. 
Lagerwerff because the successor of Dr. 
van Vucht currently has his office in the 
Canisius hospital which is too far for me 
to walk. It already was two months over- 
due, and no irrigation can be done, but I 
should resumé, he said. Last night I had 
pain in my belly, but now it has gone, for- 
tunately. 

This afternoon, Dory came to visit and 
I found that she was willing to come and 
help, but I think that Annie will reappear 
some day. Miss Sanders told me that 



63 



Het Dagboek 



The Diary 



Sanders vertelde me dat Marie, de win- 
keljuffrouw, morgen weer terug komt. 

Mejuffrouw Sanders is altijd vol over 
de liefheid van Adolf de zoon van Moor- 
tje, het is ook een mooi en lief poesje. 
Moortje zie ik nooit en als ik naar haar 
vraag, zegt ze: Moortje wordt oud. Ik 
heb zo'n idee dat hij dood is. 

Ik heb zo juist Radio Oranje gehoord. 
Een ontsnapte Amsterdammer vertelde 
hoe het bij jullie was. Dat je 's avonds 
bij een kaars moest zitten, omdat er geen 
elektriciteit meer was. Dat de voedsel- 
voorziening erg schaars was en velen wa- 
ren ondergedoken. Ik dacht aan Han, of 
die soms ook op zijn plaatsje zit. Toch 
bleef bij het volk de humor er nog in, 
want het terrein van de ijsclub, dat nu 
met prikkeldraad was afgesloten, kreeg 
de naam Mengelberglinie. Wel enig! Ik 
ben maar blij, dat je de potkachel (Zie de 
afbeelding op pagina 227) hebt voor ver- 
warming en koken, als het gas soms ook 
eens staakt. Paauw heeft nogal gezorgd 
voor voorraad van weck en in het zout. 
De radio kun je nu ook niet meer horen, 
wel jammer. 

Dag allemaal, tot morgen. 



Marie, the store girl, would return tomor- 
row. 

Miss Sanders always is so enthousias- 
tic about the love of Adolf, the son of 
Moortje, and it indeed is a beautiful and 
kind little cat. I never see Moortje, and 
after asking, she says that Moortje is get- 
ting old. I surmise that he is dead. 

I heard Radio Oranje just now. An es- 
caped man from Amsterdam told us how 
it was in your area. That in the evening 
you had to sit with a candle because of 
lack of electricity. That the food supply 
was very scant, and that many people had 
gone underground. I thought of Han and 
if he still is in his place. Still the humor 
of the people remains because the ter- 
rain of the skating club, which is closed 
off by barbed wire, was given the name 
Mengelberglinie. Cute! I am glad that 
you have the pot-bellied stove (See the 
figure on page 227) for heating and cook- 
ing in case the gas is cut off. Paauw has 
taken care of preserved and salted sup- 
plies. Too bad you cannot hear the ra- 
dio. 

Bye to you all, until the morrow. 



Donderdag 19 oktober 

Ik was haast thuis gebleven, want Tante 
Nan was vandaag niet lekker en had het 
net als ik een paar dagen geleden in haar 
buik. Ik ben toen op zoek gegaan, of Toet 
nog een beetje anisette of zoiets had en 
vond een fles met een fijn likeurtje. Het 
heeft haar heus geholpen. Zij is toch 
maar weer naar de schuilkelder vertrok- 
ken en ik ook. Zij ligt daar wel lekker 
warm, want daar ligt voor elk een kruik 



Thursday 19 October 

I almost would have stayed home to- 
day because aunt Nan did not feel well, 
and just like me a few days ago, had pain 
in her stomach. I went searching to see if 
Toet still had some anisette or such, and 
found a bottle with a fine liqueur. It re- 
ally has helped her. She still went to the 
bombshelter, and so did I. She is nicely 
warm there, because a hot-water bottle 
is placed under each blanket, but still we 



64 



Het Dagboek 



The Diary 



onder het dek, maar toch verlangen wij 
beiden er naar, om toch weer thuis te 
kunnen slapen. 

De jongens Wagenmaker zijn vanmid- 
dag bezig geweest, om de kapotte pan- 
nen en het glas weg te ruimen, dat in 
mijn tuin ligt. Bob heeft de stoep schoon 
geveegd. Ze gooien alle rommel maar 
op het aardappelveld. Het had vannacht 
toch weer gelekt boven. Piet Duives is 
met het raam van Toet boven in de hoek 
bezig geweest. Het kacheltje van Schuur- 
man is helemaal verroest en wat er in al 
die kisten zit, zal ook wel nat zijn. Mor- 
gen hoop ik er weer eens op uit te gaan 
om mijn voorkant dicht te krijgen, want 
het is in de kamers niet uit te houden van 
de tocht. En als er geen zon is, is het ach- 
ter ook koud. 

De bel staat hier niet stil van mensen, 
die bij dr. Munting moeten zijn. Dat komt 
natuurlijk, omdat in de krant heeft ge- 
staan, dat hij op Oranjesingel 25 kwam. 
Ik ben benieuwd, wanneer nu de Span- 
jaards hier zullen komen, anders zal ik 
wel andere mensen in huis krijgen, want 
daar staat een heel stuk over in de krant. 

En nu ga ik Thea een beetje helpen met 
stopwerk, als het maar wit is, anders kan 
ik het niet zien in deze hoek. 

Tot morgen, dag. 



long to sleep home again. 



The Wagenmaker boys this afternoon 
have been busy to clear away the broken 
tiles and glass that lifters my garden. Bob 
has swept the pavement. They throw all 
the junk on the potato field. This night 
it still had leaked upstairs. Piet Duives 
worked on the corner window of Toet's 
room. The stove of Schuurman has rusted 
completely, and whatever is in all those 
chests also will be wet. Tomorrow I want 
to do something to close the front Win- 
dows; you cannot stand it from the draft. 
And without sun, the rooms in the back 
are cold also. 



The door bell keeps ringing from peo- 
ple who look for dr Munting. This is 
of course, because he was listed in the 
newspaper as going to Oranjesingel 25. 
I wonder when the Spanjaard family will 
arrive, otherwise I may get other people 
in the house, as indicated by an extensive 
article in the newspaper. 

And now I am going to help Thea with 
her sewing, at least if it is white, other- 
wise in this dark corner I cannot see the 
stitches. 

Until tomorrow, bye. 



Vrijdag 20 oktober 

Verjaardag van Frits. Hartelijk gefeli- 
citeerd, jubilaris, en ik hoop dat je deze 
dag in gezondheid met Titi en de kinde- 
ren hebt doorgebracht. Wat zou ik graag 
weten, hoe het met je staat, of je al op de 
bovenverdieping huist voor het water en 



Friday 20 October 

Birthday of Frits [almost: actual birth- 
day is 21 October]. Many felicitations, 
birthday boy, and I hope that you have 
had a nice day with Titi and the children 
and are in good health. How anxious am 
I to know how you fare, if you already 



65 



Het Dagboek 



The Diary 



hoe de hele toestand bij jullie is. Ik hoop 
en bid maar, dat het dragelijk voor jullie 
zijn zal. We zullen niets van elkander ho- 
ren voordat de vrede getekend is en dat 
zal zo gauw nog niet zijn denk ik. 



Ik zit zoals iedere avond in de schuil- 
kelder naast je oude huis, want er komen 
nog te veel granaten om thuis te blijven. 
De twee mevrouwen Jentink gaan van- 
avond naar de kelder van het CGNHG 
omdat de familie, waar ze tijdelijk waren, 
de kelder zelf weer moet gebruiken. Het 
is maar een heen en weer getrek. Tante 
Nan en ik hebben vanmiddag op je ge- 
zondheid een glaasje likeur gedronken 
uit de fles van Toet, want dat had haar 
gisteren zo goed gedaan, zei ze. Ik geef 
Titi en al de kinderen een kus in gedachte 
en voor jou een extra verjaardagskus. 

Dag. Tot morgen. 



moved to the upstairs because of the wa- 
ter, and how the overall condition is in 
your area. I hope and pray that it will be 
bearable for you. We may not hear from 
each other until the peace treatment has 
been signed, and I fear that will not be 
soon. 

As each evening, I am in the shelter 
next to your previous home, because there 
are still too many hits to stay at home. 
The two Mrs. Jentink are going to the 
shelter of the Central Office tonight, be- 
cause the family, where they were earlier, 
had to use their own basement again. It 
is just like a shuttle. Aunt Nan and I have 
toasted you with a glass of liqueur from 
the bottle of Toet, because yesterday that 
has helped her well. I kiss Titi and the 
children in my thoughts, and for you a 
special birthday kiss. 

Bye. To tomorrow. 



Zaterdag 21 oktober 

En nu wordt onze schuilkelder vol van- 
avond, want er is van Botermans een nicht 
met echtgenoot bij gekomen en zo juist 
kwam dr. Plantenga ook, die in de Spoor- 
straat woonde, en wiens huis niet meer 
bestaat. De hele kant naast het Oranje- 
hotel is weg volgens hem. Hij woont nu 
ergens buiten, maar moest morgen hier 
zijn voor een vergadering. Hij had het 
nog over Oom Piet en over Sochripetja. 

Tante Nan en Cor hadden het in de kel- 
der van het Centraal Gebouw goed naar 
hun zin gehad. Ze hoorden er de radio 
en er was orgelmuziek. Er werd ook ge- 
zongen en meneer van Gaaien las een 
stuk uit de bijbel en besprak dat. Er was 



Saturday 21 October 

Our shelter will be full tonight because 
a niece of Botermans with husband have 
arrived and just now came Dr. Plantinga, 
who lived in the Spoor street and whose 
house does not exist anymore. According 
to him, the whole side of the street next 
to the Oranje Hotel is flattened. He lives 
somewhere outside the city, but had to be 
here tomorrow for a meeting. He talked 
about uncle Piet and Sochripetja. 

Aunt Nan and Cor liked it in the shelter 
of the Centraal Gebouw. They had radio 
and there was organ music. There was 
some singing, and ds van Gaaien read a 
piece from the Bible and discussed that. 
There was a Tommy who played the or- 



66 



Het Dagboek 



The Diary 



een Tommy, die het orgel bespeelde. Al- 
leen had Tante Nan last gehad van het 
vreselijke hoesten van meneer van Gaaien 
en het snurken van meneer Nap. 

Nu vroeg mevrouw Duives mij, of ik 
haar vroegere dienstmeisje, dat getrouwd 
is en al een kind heeft, bij mij in de kel- 
der zou willen hebben. Zij bewoont een 
bovenhuis in de Van Welderenstraat, dat 
geen kelder heeft en bij Duives slapen 
zij zelf in de kelder. Je bent daar anders 
ook al niet veilig, want bij Jacobs is een 
granaat vlak tegen het huis gevallen en 
heeft de hele kelderverdieping en ook 
een gedeelte van de winkel, die pas zo 
keurig in orde was gemaakt, in puin ge- 
stort. Hij krijgt zijn deel wel van die gra- 
naten: eerst zijn zoon en nu dit. Ik vroeg 
hem, of hij tegen molest was verzekerd, 
waarop hij antwoordde "Ja, maar ze kun- 
nen toch niet alles uitbetalen; al de fundamen- 
ten zijn onder het huis weg" en hij dacht, 
dat het wel meer dan tien mille zou kos- 
ten, voor het weer in orde was. Heeft de 
hypotheek daar nu iets mee te maken, 
Frits? 

Ik heb vandaag een mannetje gehad 
(door Kerst gestuurd), om mijn kapotte 
ramen beter dicht te maken, want het 
tocht er zo vreselijk door. De grote ruit 
in de zitkamer begon verder uit elkaar te 
vallen. Hij heeft er nu alles uit genomen 
en met bordpapier en planken dicht ge- 
maakt. De volgende week zaterdag komt 
hij dan weer, hij kan niet eerder, omdat 
hij bij een baas werkt en die kan niets 
meer aannemen. 

Het was vanmiddag heerlijke zon in de 
keuken en de kleine kamer en blijf ik 
daar maar. Ik ben vanmiddag ook uit ge- 
weest om brood te halen en mijn ei (een 



gan. Aunt Nan only was troubled by the 
terrible coughing of Mr. van Gaaien and 
the snoring of Mr. Nap. 

Mrs. Duives asked me if I could house 
in my basement her earlier maid servant, 
now married and with a child. She lives 
upstairs in the van Weideren street where 
there is no basement, and at the Duives 
place they themselves use their basement. 
But you are not safe there either, because 
at Jacobs a shell hit the house and de- 
molished the whole basement as well as 
the store that only recently had been re- 
stored so nicely. He has had his share 
of hits: first his son, now this. I asked 
him if he was insured for war damage on 
which he replied "Yes, but they will not pay 
everything; all foundations under the house 
are gone", and he thought that it would 
cost more than fl 10000 before it was all 
done. Is this related to the rent contracts, 
Frits? 



Today a little fellow came to mend my 
windows better and stop these horrible 
drafts. The big window in the living room 
started to collapse further. He now took 
everything out and closed it with some 
cardboard sheets and wooden boards. Sat- 
urday next week he will come again, not 
earlier because he works for a boss who 
already is fully occupied. 



There was a delightful sunshine in the 
kitchen and little room and I will stay 
there. I also went out in the afternoon 
to get my bread and my egg (old, from 



67 



Het Dagboek 



The Diary 



kalk-ei natuurlijk), dat ik bij van Woer- 
kom kon krijgen. Ik heb toen meteen in 
de winkel er naast gevraagd, of ze de ra- 
dio na willen kijken en ze zullen hem de 
volgende week ophalen. Ik hoop maar, 
dat hij nog weer spelen kan. 

Er is hier weer veel visite gekomen 
voor de familie van Zeggelen. Ze zitten 
in de kelder hiernaast, die de bar wordt 
genoemd, te pimpelen. Dr. van Zeggelen 
brengt dan wijnglazen mee, want die van 
hier vinden ze te klein. 

Ik ben vanmorgen nog een poos bezig 
geweest in de kamer van Nell en de bad- 
kamer, maar het is wanhopig, om de boel 
schoon te krijgen; ik zou willen, dat jullie 
het eens konden zien. En dan die zolder, 
en de kamer van Annie! En dan denk 
ik weer: laat de hele boel toch liggen, 
want morgen misschien is het zo weer 
hetzelfde. Toet, ik vond in de chaos op 
je toilettafel Pap's oorlepeltje en heb het 
in het middenvakje van mijn portemon- 
nee gestopt om het niet te verliezen. Die 
rode loper had ik mee naar buiten geno- 
men na er eerst al het puin afgeschud te 
hebben. Die was bijna niet schoon te krij- 
gen. Poesje Duives begint me ontrouw te 
worden, hij komt bijna niet meer en gaat 
verderop over de muren. 

Dag. Tot morgen. 



calcified storage of course) that I could 
buy at van Woerkom. At the same time, 
I inquired at the store next door if they 
could repair the radio, and they would 
piek it up next week. I hope it will be 
back in working condition. 

Lots of visitors came again for the fam- 
ily van Zeggelen. They are drinking in 
the cellar next door, which they call the 
'bar'. Dr. van Zeggelen brings his wine 
glasses because they find the ones from 
here too small. 

This morning I worked for a while in 
the room of Nell and the bathroom, but 
it is hopeless to clean it all up; I wish 
you could be here to see this. And next 
are the attic, and the room of Annie! I 
have to think again: let everything lie, be- 
cause tomorrow everything may be bro- 
ken again. Toet, I found in the chaos of 
the dressing room table Pap's little ear- 
spoon and put it in the middle compart- 
ment of my purse so that I do not lose it. 
The red carpet I took outside after hav- 
ing shaken off all the debris. That was 
difficult to clean. The Duives cat starts 
to be unfaithful to me, he almost never 
comes anymore and walks further away 
on the garden walls. 

Bye, to the next day. 



Zondag 22 oktober 

Nu zal ik jullie eens wat vertellen: de 
radio speelt weer. Vanmiddag heb ik hem 
aan de achterkant eens opengemaakt, al- 
les nagezien en schoon gemaakt en toen 
ik hem probeerde speelde hij warempel 
een vrolijk deuntje. Ik riep het aan Piet 
Duives en die kwam gauw over het muur- 



Sunday 22 October 

Now I will teil you something special: 
the radio plays again. This afternoon I 
opened its back, looked it all over and 
cleaned it up, and when I tried it, surpris- 
ingly, it played a nice melody. I called for 
Piet Duives and he came over the wall 
to look at the miracle. He took it with 



68 



Het Dagboek 



The Diary 



tje om het wonder te zien. Hij heeft hem 
mee genomen en zal vanavond enige sta- 
tions zoeken en noteren, want die zul- 
len wel veranderd zijn. Morgen gaat hij 
voor mij naar van Woerkom om te zeg- 
gen, dat ze hem niet hoeven te halen. Ik 
hoorde hier zojuist de toespraak van den 
Doolaard, dat er ook in Engeland voor 
ons gebeden wordt. Ook een waarschu- 
wing voor de grote steden, dat er raz- 
zias gehouden worden. Er zijn hier van- 
daag nog veel granaten gevallen, maar 
niet dicht in de buurt, geloof ik. Wat 
wordt het al vroeg donker en je mag ook 
geen lichtje op straat hebben. Gelukkig 
is het 's morgens licht als ik naar huis ga, 
plusminus zeven uur. 



him and tonight will search for some sta- 
tions and jot that down, they probably 
have changed. Tomorrow he will go to 
van Woerkom to teil that they do not have 
to repair it. I just heard the address by 
Den Doolaard and that they are praying 
for us even in England. Also a warning 
for the big cities that there will be raids. 
Today still many shells have come down, 
but not in this neighborhood, I think. It 
gets dark so early, and you are not al- 
lowed to have any lights in the streets. 
Fortunately it is light in the morning when 
I go home, approximately at seven o'clock. 




FlGURE 3.21. ^h De Waalbrug bij Nijmegen, gezien van de plaats waar de oude vesting 
was. 

11111 The bridge across the Waal river, as seen from the location of the old 
fortress. 



69 



Het Dagboek 



The Diary 



Maandag 23 oktober 

Trouwdag van Han en Paauw. Har- 
telijk gefeliciteerd en ik hoop, dat jullie 
deze dag nog opgewekt kunnen vieren, 
al zijn de omstandigheden er niet naar. 
De berichten in de krant waren vanavond 
nogal gunstig. We hadden hier zo juist 
drie Tommys bij ons, die gisterennacht 
in de loopgraven bij Eist gelegen hebben, 
met de benen in het water en heel dicht 
bij de Duitsers. Ze mogen nu enige da- 
gen rusten na tien dagen vechten. Het 
zijn aardige eenvoudige jongens en ze de- 
den moeite om Hollands te praten. Ze 
neurieden Engelse liedjes met de radio 
mee, o.a. Tipperary (Luister). Ze slapen 
vannacht in een school en ze verheugden 
zich er op. 

Het was vandaag koud, de zon bleef 
weg en omdat ik zo even aan het huis van 
Botermans geen gehoor kreeg op mijn 
bellen, ging ik maar naar Thea, die het 
heerlijk warm had. Ik ben toen later met 
haar mee gegaan, nadat ik eerst, even- 
als gisteren, met Thea in de keuken had 
afgewassen. Ik had ook niet alleen ge- 
durfd, want het was pikdonker. De krant 
van vandaag bevat een groot stuk over in- 
kwartiering van gedupeerde mensen. Ik 
zal er ook wel enige krijgen, maar dan 
zullen toch wel eerst de ramen dichtge- 
maakt moeten worden. Ik zit er over te 
piekeren. 



Monday 23 Oktober 

The wedding anniversary of Han and 
Paauw. Many congratulations, and I hope 
that you can enjoy this day cheerfully, 
even under dreaded conditions. We had 
three Tommys with us who were in the 
trenches near Eist the night before, with 
their legs in the water and close to the 
German line. Now they are allowed sev- 
eral days of rest after fighting for ten 
days. It are nice simple boys who tried 
hard to speak some Dutch. They hummed 
the British songs to accompany the radio, 
among others Tipperary. (Listen to the 
WW1 version). They were looking for- 
ward to sleeping in a school the coming 
night. 

Today was cold and the sun stayed away, 
and because I could not raise anyone by 
ringing at the house of Botermans, I went 
to Thea who had it cozily warm. Later 
I went with her, like yesterday, but only 
after doing the dishes with Thea in the 
kitchen. I would not have dared to go 
alone, it was pitch dark. The newspaper 
has a large article about the housing of 
people without a roof. I expect to get a 
few of those here, but then they will have 
to close the windows first. I am thinking 
about it. 



Dinsdag 24 oktober 

Het was een erg onrustige nacht. Ze 
bleven aan het schieten. Toen ik vanmor- 
gen thuis kwam, merkte ik al gauw, dat 
er weer ruiten stuk waren. Op de zitka- 
mer van Toet zijn nu de ruiten van de bal- 
kondeuren beide kapot. Ook die van de 



Tuesday 24 October 

The night was not quiet at all. They 
keep shooting. When I came home this 
morning, I noticed immediately that more 
windows were broken. In Toet's room 
both windows from the doors to the bal- 
cony are shattered, as well as the one 



70 



Het Dagboek 



The Diary 



gang naar het balkon. Nu kan de zon niet 
meer naar binnen schijnen als er bord- 
papier voor komt. Er is nu nog maar een 
half raam aan de voorkant voor licht. 

Bij Wagenmaker en mevrouw van Wijk 
waren er ook weer kapotte ruiten en ik 
hoorde van de eerste dat er een granaat 
in de tuin van de school is gevallen. Ik 
heb vandaag Dory gehad, die de badka- 
mer een beetje heeft opgeknapt en mor- 
gen komt zij weer. Ik denk erover, Toet, 
om maar alles van jou te gaan inpakken 
in de kistjes die op zolder staan. Vanmid- 
dag was mevrouw Gerstenberg bij mij en 
die wilde mij wel helpen. Erg aardig van 
haar, dat zij mij weer kwam bezoeken, 
want het blijft gevaarlijk op straat. Zij 
was zo benieuwd hoe het met mij was 
en of ik soms nog iets van jullie had ge- 
hoord. Zij is nog met mij mee gegaan 
om bij de Postduif brood te halen en daar 
was Marie juist vandaag terug gekomen. 
Zij vertelde, dat Annie in Leeuwen zat en 
niet kon komen, omdat zij niet over de 
brug mocht. Marie had daar een bewijsje 
voor, omdat zij werkzaam is in de voed- 
selvoorziening. Bert was daar ook en zat 
volgens haar, vol bloedzweren. 

En nu slapen vannacht in mijn kelder 
Pothof en Lies met hun zoon; hij was van- 
morgen komen kijken en heeft de kelder 
zo opgeruimd, dat er een matras kan lig- 
gen en het kleine kereltje slaapt tussen 
hen in. Ze hadden de afgelopen nacht in 
hun kelder gezeten, maar die is te klein 
om in te liggen en ze durft in hun wo- 
ning op de derde verdieping niet te sla- 
pen, want daar is al een granaat geval- 
len, die een heleboel stuk heeft gemaakt, 
maar zij waren toen niet thuis, zij hebben 
een poos buiten gewoond. Alle evacués, 



from the hallway to the balcony. If it is 
boarded up, the sun cannot shine in any- 
more. Only half a window is left on the 
front side to let in some light. 

There again were more broken Win- 
dows in the houses of Wagenmaker and 
Mrs. van Wijk, and I heard from Wagen- 
maker that a shell feil in the school yard. 
Today Dory came to work, who cleaned 
up the bathroom, and tomorrow she will 
come again. Toet, I am thinking of pack- 
ing all your things up into the crates in 
the attic. This afternoon Mrs. Gersten- 
berg visited and told me that she wanted 
to help. Very nice from her that she came 
to visit because it still is dangerous in the 
streets. She was very anxious to hear 
how I was and if I had heard from you 
all. She also accompanied me to the Post- 
duif to get bread, and there Marie had re- 
turned just today. She said that Annie was 
stuck in Leeuwen and could not come be- 
cause she did not have a permit to travel 
on the bridge. Marie had such a permit 
because she worked in the food supply 
category. Bert was there too, but was full 
of blood sores, she said. 

Tonight my basement will house Pot- 
hof, his wife Lies and their son; he came 
this morning to look it over and cleaned 
the basement such that a mattress can 
be placed, and the little boy sleeps be- 
tween them. Last night they were in their 
own basement, but that was too small to 
lie down, and she does not dare to sleep 
in their apartment on the third floor be- 
cause a shell had fallen there that had 
broken many things. At the time they 
were not home because they lived out- 
side the city for a while. All displaced 



71 



Het Dagboek 



The Diary 



die naar Winssen getrokken zijn, moeten 
weer naar hun huizen terug, want daar 
komt Engelse inkwartiering. 

Ik ben vanavond, gearmd met Pothof, 
hier heen gegaan, want het was zo don- 
ker, dat ik niet alleen durfde. Het is een 
geschikte jongen en hij wil van alles voor 
mij doen. Hij was werkzaam op een bor- 
stelfabriek, maar die is verbrand. Piet 
Duives heeft de radio gehaald om de sta- 
tions uit te zoeken. Ze hebben die van 
hem niet terug gekregen en dat was een 
hele moderne, die zal wel naar Duitsland 
verhuisd zijn. 

Ik heb het hier heel rustig, want er is 
bezoek in de andere kelder, en daarom 
heb ik zo lang met jullie gepraat. Ik ben 
benieuwd, of jullie geduld zullen hebben 
om dit allemaal te lezen. Er staat zo'n 
mooi vers in de krant van Adama van 
Scheltema over vrede. En 'G. de W.', die 
de stukjes "Even stilte" schrijft, zegt "Laten 
we God bidden, dat Hij deze vrede wil bespoe- 
digen". 

Dag lieve allemaal. Tot morgen. 



people that went to Winssen have to re- 
turn to their homes because of the new 
British billeting. 

This evening I came here, on the arm 
of Pothof, because it was so dark that I 
did not dare go alone. He is a nice young 
man and wants to do all kinds of things 
for me. He used to work in a brushes 
factory, but that had burned down. Piet 
Duives has fetched the radio to ferret out 
the stations. They did not get their ra- 
dio back, probably because it was a very 
modern one and therefore it will have 
gone to Germany. 

It is very quiet here because in the ad- 
jacent basement they have visitors, and 
so I have been able to talk with you ex- 
tensively. There is a beautiful verse in 
the newspaper by Adama van Scheltema 
about peace. And G. de W., who writes 
the column 'Silence, please', writes "Let us 
pray God that he will speed up the peace". 



Goodbye, dear everyone. Until tomor- 
row. 



Donderdag 26 oktober 

VI beginnen westwaarts te vliegen, 
o.a. de haven van Antwerpen. 

Gisteravond kon ik niet schrijven, om- 
dat ik vergat een nieuw vel papier mee 
te nemen. Ik kreeg gisteren bezoek van 
twee Engelse officieren, die het hele huis 
bekeken voor inkwartiering van Engelse 
militairen. Niet voor direct, maar als de 
winter komt en zal het dus dan ook nog 
oorlog zijn. Vreselijk. 



Thursday 26 October 

VI buzz-planes start to fly West, 
e.g. to destroy the Antwerp harbor. 

I could not write last night, because I 
forgot to bring a new sheet of paper. Yes- 
terday I was visited by two British officers 
who looked over the whole house for bil- 
leting of their group. Not for immediate 
use, but when the winter comes, implying 
that the war still is on by then. Terrible. 



72 



Het Dagboek 



The Diary 



Dory is gisteren en ook vandaag weer 
eens een paar uurtjes komen werken en 
vandaag kwam ook de knecht van van 
Tienen met enige stukken bordpapier, om 
de ramen boven dicht te maken. Pothof 
had gisteren in mijn slaapkamer het kar- 
ton er uit gehaald en aan de buitenkant 
aangebracht. Nu tocht het minder. Ook 
heeft hij het kacheltje gezet, maar de pijp 
zit er nog niet aan, want die was eerst 
niet te vinden, maar nu wel en zal hij het 
morgenvroeg doen. Hij is een handige 
jongen en wil graag helpen, maar de vol- 
gende week begint zijn fabriek weer te 
werken en kan hij niet meer. Ze zeg- 
gen, dat ze heerlijk slapen in de kelder, 
en de volgende week zal ik daar ook een 
plaatsje moeten zoeken, want dan komt 
hier een familie van zeven personen bij. 

Vanavond hebben wij hier een gast uit 
Arnhem, die de Rijn is over gezwommen. 
Ik vroeg hem, of hij ook iets wist van 
Wageningen en hij vertelde, dat alle be- 
woners van Arnhem en omstreken, ook 
van Renkum en Wageningen, geëvacu- 
eerd zijn naar de Veluwe en ook naar 
Eerbeek, en ik dacht: wie weet of Nell 
en Toet elkander daar zullen zien. Wist 
ik toch maar iets van jullie! Ik hoorde 
door de radio van de vreselijke moorden 
in Amsterdam en dat het daar en ook in 
Rotterdam bedreigd wordt met inundatie. 
Allemaal akelige berichten. 'Even stilte' 
heeft vanavond als bovenschrift "Duld en 
draag, dit lijden zal U eens tot voordeel zijn" 
(Ovidius) en hij legt dit heel mooi uit. Hij 
eindigt met de woorden "Een ieder van ons 
ook kome tot de milde aanvaarding van het 
door God toegelaten leed". 



Dory came yesterday and also today to 
work a few hours, and today the helper 
of van Tienen came with cardboard to 
close the upstairs windows. Pothof yes- 
terday moved cardboard from my bed- 
room window from the inside to the out- 
side. Now there is much less draft. He 
also placed the stove, but not yet the stove 
pipe, because we could not find it at first. 
Later we did find it, and he will do it to- 
morrow early. He is a handy and practi- 
cal young man and wants to help, but next 
week the factory where he works will 
restart and then he cannot help. They 
teil me that they sleep quite well in the 
basement, and next week I have to find 
a place there as well, because then we 
get the addition of a family of seven per- 
sons. 

Tonight we have a guest from Arnhem, 
who swam across the Rhine river. I asked 
if he knew anything about Wageningen, 
and he responded by saying that all peo- 
ple from Arnhem and surroundings, in- 
cluding Renkum and Wageningen have 
been evacuated to the Veluwe, and also 
to Eerbeek. I thought who knows if Nell 
and Toet meet each other there. I wish I 
knew something about you! I heard from 
the radio about the terrible murders in 
Amsterdam and that there, as well as in 
Rotterdam, they threaten to inundate the 
cities. Awful messages, all of them. The 
publication 'Silence please' tonight has as 
headline "Endure and bear, this suffering may 
be to your advantage" (Ovid) and he ex- 
plains this very nicely. He closes with the 
words "Anyone of us should bear the mild bur- 
den that God allows". 



73 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 27 oktober 

Lief Toetekind, hartelijk gefeliciteerd, 
en wat zou ik je graag even omhelzen 
en weten, hoe het met je gaat. De laat- 
ste roos uit de tuin stond bij je portret op 
tafel, toen Tante Nan en Cor een kopje 
thee bij mij kwamen drinken en daarna 
hebben we nog een half glaasje likeur 
uit jullie fles genomen, op je gezondheid. 
Tyr, die nog wel bij je zal zijn, of mis- 
schien wel naar Tiel: ook wel gefelici- 
teerd. Weet je, dat de dokter uit Eerbeek 
een kennis van Kerst is? Toen Tante Nan 
kwam, gaf ze mij een kaart van George 
en Nel en het speet me vreselijk, dat ik 
hen niet heb horen bellen. Het is een 
hele onderneming voor hen geweest, want 
ze moesten natuurlijk lopen en Nel is zo 
bang. 

Ik ben niet uit geweest, maar was in de 
kelder bezig om een slaapplaats voor mij 
in te richten. Dory is vandaag niet ge- 
komen en moest ik alles alleen doen en 
het was er verschrikkelijk vuil. Ik zal nu 
vragen, of de Wagenmakers een briefje 
voor mij in de Vossenlaan willen bezor- 
gen, want met de post kan het niet, en 
anders stap ik er zelf maar eens heen. 

Het was vandaag erg rustig wat grana- 
ten betreft. Kerst en Thea hebben weer 
bezoek van de familie van Zeggelen en 
ze hadden de mand met wijnglazen weer 
bij zich. Ze zitten in de andere kelder. Nu 
zit ik weer geheel alleen. Ik zal blij zijn, 
als ik thuis kan blijven, maar het is hier 
wel veel warmer. Ik heb mijn kacheltje 
nog niet aan gehad, maar zal het morgen 
toch eens proberen. 



Friday 27 October 

Dear Toety, my cordial congratulations, 
and I would so much like to embrace you 
and know how you are faring. The last 
rosé from the garden was placed near 
your portrait on the table and when aunt 
Nan and Cor came to drink tea with me, 
we also drank half a glass of liqueur from 
your bottle, on your health. Tyr, who 
might still be with you, or perhaps is in 
Tiel: congratulations to you also. Did you 
know that the doctor from Eerbeek is an 
acquaintance of Kerst? When aunt Nan 
came she gave me a card from George 
and Nel, and I am very disappointed that 
I have not heard them ring the doorbell. 
It was a large burden for them, because 
they had to walk and Nel is so afraid. 

I did not go out, but was in the base- 
ment to arange my own sleeping place. 
Dory did not come today, so I had to do 
everything alone, and everything there 
was terribly dirty. I will ask the Wagen- 
makers if they can bring a note from me 
to the Vossenlaan, because it cannot go 
by mail. If they cannot go, I may have to 
walk there myself. 

Today was rather quiet of falling shells. 
Kerst and Thea have a visit from the van 
Zeggelen family and again brought the 
basket with wine glasses. They are in 
the other basement. Now I am all alone 
again. I will be happy if I can stay at 
home, but here it really is much warmer. 
I have not yet started my stove, but will 
try that tomorrow. 



74 



Het Dagboek 



The Diary 



Zaterdag 28 oktober 

Nu zit ik weer thuis te schrijven en ga 
vannacht in mijn eigen kelder slapen. We 
hebben jouw divan erin gezet, Toet, die is 
het smalste, en ik heb een doek tegen de 
muur gehangen. Ik heb er ook verduis- 
tering in aangebracht, omdat ik er een ta- 
feltje met mijn klokje en nachtlichtje heb. 
Dat heeft Pothof met een lang snoer, dat 
hij meebracht in orde gemaakt. Die kan 
net als Tyr van alles. 

Vanmiddag is de schoorsteen van de 
zitkamer en van jullie kamer geveegd en 
heeft hij bij mij de kachel gezet, maar 
zonder plaat, want die is nergens te vin- 
den in de chaos op zolder. Vanmiddag 
heb ik het kacheltje in mijn slaapkamer 
aangemaakt met een paar houtblokjes en 
het is er nu lekker. Ik ga zo meteen 
warm naar de kelder met een kruik, dan 
hoef ik vannacht de trap niet op, want ik 
neem mijn potje mee. Ik ben zo blij dat 
ik er niet uit hoef in de donkerte. 

Er zijn vandaag weer veel granaten ge- 
vallen en twee mensen dodelijk getroffen 
op de Groesbeekseweg en nu dachten we 
nog wel, dat we er van af waren. Ik heb 
vandaag weer hard gewerkt, want Dory 
is weer niet gekomen. Ik heb ook nog 
een briefje aan George en Nel geschre- 
ven, dat Bob Wagenmaker bij hen zal be- 
zorgen, want zij zijn daar bij hen in de 
buurt. Ze zijn nu druk aan het werk in 
het gebouw waar Tante Nan en Cor wo- 
nen, maar er is veel aan te doen. Het 
zal wel niet voor de winter klaar komen, 
Cor schijnt met Mevrouw van Wijk niet 
te best te kunnen opschieten, want zij ver- 
telt er altijd kwaad van. Zij wilde liever 
bij mij komen ontbijten en koffiedrinken, 



Saturday 28 October 

Now I write again in my own home 
and will sleep in my own basement. We 
placed your couch in there, Toet, it was 
the narrowest one, and I hung a cloth on 
the wall. I also had to blind the windows 
because I want to place a little table with 
my alarm clock and a night light. That 
was put up by Pothof with a long electric 
cable that he brought. Like Tyr, he can 
do anything. 

This afternoon, the chimneys of the liv- 
ing room and of your room were swept 
and cleaned and the stove has been placed, 
but without bottom plate because it could 
not be found anywhere in the chaotic at- 
tic. This afternoon I started the bedroom 
stove with small blocks of wood and now 
it is very nice there. In a minute I go 
to the basement with a hot -water bottle 
so that I do not have to climb the stairs 
tonight, I take my little potty with me. I 
am so glad that I do not have to go out in 
the dark streets. 

Today there were many shell hits and 
two persons were killed in the Groesbeek- 
seweg, this after thinking that we already 
had it past us. I worked very hard today 
because again Dory did not come. I also 
wrote a note for George and Nel, which 
Wagenmaker will bring to them because 
they are in the same neighborhood. The 
house where aunt Nan and Cor live is be- 
ing worked on, but there is much to be 
done, and it may not be ready before the 
winter. Cor does not seem to get along 
with Mrs. van Wijk, because she always 
speaks ill of her. She prefers to come 
here to have breakfast and coffee, just 
like Nan, and go to her own kitchen to 
cook and eat. Also to sleep in the Central 



75 



Het Dagboek 



The Diary 



zoals Nan doet, en in haar eigen keuken 
gaan koken en eten. Ook 's nachts in het 
Centraal Gebouw gaan slapen, want daar 
hebben zij matrassen, dekens en kussens 
heen laten brengen. Ze moeten daar om 
zes uur zijn en om tien uur gaan ze naar 
bed. Ik vind het best, dat Cor zo nu en 
dan eens komt, zoals ze nu ook doet, want 
soms komt ze vier keer per dag en kan ik 
haar telkens openmaken, maar om haar 
helemaal te hebben, daar zie ik tegenop, 
want ik heb toch al genoeg te doen. Soms 
weet ik niet hoe klaar te komen. 

De was wordt ook al niet meer gehaald, 
moet ik zelf doen. En nu ga ik naar mijn 
nestje en zal mijn korset vanavond eens 
uit doen en misschien ook mijn kousen, 
want het is nu geloof ik al zes weken, dat 
ik daar altijd mee slaap. Maar ik ver- 
schoon mij wel op tijd hoor. 

Kerst en Thea zijn vandaag tot maan- 
dag naar Mill, zij hoopten weer een ei- 
gengebakken wittebrood te krijgen. 

Dag. Tot morgen. 



Office building where they had brought 
there mattresses, blankets, and pillows. 
They have to be there by six o'clock and 
go to bed at ten. I do not mind that Cor 
comes occasionally, as she does now, al- 
though she may come four times a day 
and I have to go and open the door for 
her each time. But I do not look forward 
to have her here the whole day, because I 
already have enough to do. Occasionally 
I do not know how to get it all done and 
be ready. 

The laundry is not picked up anymore, 
and I have to clean it myself. And now I 
go to my little nest and will take off my 
corset, and maybe also my stockings, be- 
cause I think it already is six weeks that I 
sleep with them on. But I do change my 
clothing timely. 

Kerst and Thea today went to Mill, they 
hoped to get a home-baked white bread 
again. 

Bye. To tomorrow. 



Zondag 29 oktober, 16:00 

Nu zit ik in de keuken te schrijven, want 
daar is het nog het warmste, omdat ik 
daar gekookt heb. Het is gek om maar 
met een oog te schrijven, maar het gaat 
toch gelukkig. 

Er is vandaag heel wat gebeurd, en ik 
dank God, dat ik nog leef, want het was 
op het randje. Ik hoop er altijd nog op, 
dat ik jullie terug zal zien. 

Tante Nan kwam vanmorgen met de 
boodschap, dat zij naar de kerk moest, 
want van Gaaien had haar uitgenodigd 
om tien uur in een klein zaaltje in het 
Gebouw te komen, waar hij zou preken. 



Sunday 29 October, 4:00 pm 

I am writing in the kitchen, because 
that is the warmest place due to my cook- 
ing. It is strange to write with one eye 
only, but fortunately I can manage. 

Much has happened today, and thank 
God I am still alive because it was border- 
line. I still hope to see all of you again. 

Aunt Nan came this morning with the 
message that she had to go to the church 
because van Gaaien had invited her to 
come to a small hall in the Central Office 
building where he was to preach. Cor 



76 



Het Dagboek 



The Diary 



Cor had geen zin om mee te gaan en 
spontaan zei ik, dat ik dan wel mee zou 
gaan, wat ze erg prettig vond. Hij sprak 
heel mooi, meest over de huidige toe- 
stand. We hoorden steeds afweergeschut 
of zoiets, dus er schenen Duitse vlieg- 
tuigen boven de stad te zijn. Het lucht- 
alarm wordt nooit meer gebruikt, dus je 
weet het nooit zeker. De mensen gin- 
gen gewoon naar huis, maar we waren 
nog geen twee huizen er vandaan, of er 
viel een slag en stonden we voor en ach- 
ter ons in een zwarte rookwolk, terwijl 
je rond werd gedraaid, je wist zelf niet 
hoe. Ik vloog naar de overkant en toen 
ik Tante Nan weer zag, zei ze: je bent 
gewond, je hoofd bloedt. Ik voelde ook 
een stekende pijn boven mijn oog. Ook 
voelde ik, dat de helft van mijn bril weg 
was. Tante Nan voelde iets aan haar been. 
We besloten om naar dr. Troost te gaan, 
er niet aan denkende dat hij niet thuis 
was. Dat zagen we pas, doordat er een 
briefje op zijn deur zat. We gingen te- 
rug naar het Gebouw om te zien of daar 
soms een dokter was. Er lagen verschei- 
dene mensen in plassen bloed en vier 
doden moeten er zijn. Op straat lagen 
twee dode Tommys uit het huis naast me- 
vrouw van Wijk. Die waren zeker net 
buiten, toen de bom viel. 

Dr. Bol bekeek mijn hoofd en zei er 
niets aan te doen voor morgen. Het zal 
wel opzwellen, maar dat is niet erg: het 
oog is behouden. Het is nu een enorme 
bult, mijn oog zit dicht en is heel zwart. 
Tante Nan moest naar de Sloetstraat, waar 
de eerste hulp bij ongelukken is, daar is 
zij nu nog niet van terug, ik begrijp er 
niets van. Piet Duives heeft al voor mij 
geïnformeerd, ook aan de beide zieken- 



did not want to join, and spontaneously I 
said that I would accompany her, which 
she liked very much. He spoke beauti- 
fully, mainly about the current situation. 
All the time we heard antiaircraft guns 
or such, and there must have been Ger- 
man planes overhead. The airraid sig- 
nals are not used anymore, and thus you 
never can be certain. The people just 
went home normally, but we had not yet 
passed two buildings or we heard an ex- 
plosion and we stood surrounded by a 
black cloud while being turned around, 
you do not know how. I flew to the other 
side of the street and after I saw aunt Nan 
again she said "You are wounded, your head 
is bleeding". I feit a stinging pain above my 
eye and noticed that half of my glasses 
was gone. Aunt Nan feit something in 
her leg. We decided to visit Dr. Troost, 
not realizing that he was not home. We 
found that only after we saw a note on his 
front door. So we went back to the build- 
ing to see if there was a doctor there. 
Several people were there in puddles of 
blood, and perhaps four dead people. In 
the street were two Tommys from the 
house next to Mrs. van Wijk; they may 
have been outside when the bomb feil. 



Dr. Bol looked at my head and said 
nothing could be done until the morning. 
It will swell, but that does not matter: the 
eye is intact. By now it is an enormous 
swelling, my eye is closed and very black. 
Aunt Nan had to go to the Sloet street 
where the first aid station is located, and 
I do not know why she is not yet back. 
Piet Duives already inquired for me, also 
at both hospitals, but she could not be 



77 



Het Dagboek 



The Diary 



huizen, maar nergens is zij te vinden. Ik 
zal toch eens even naar Cor gaan, of die 
iets weet. Truus Wagenmaker vertelde 
mij, dat George, er vanmorgen pl.m. 10 
uur geweest is en jammer genoeg weer 
te vergeefs, maar hij zou nu morgen om 
die tijd komen. 

Tante Nan is gelukkig terecht. Zij is 
met een Rode Kruis auto naar het Cani- 
sius ziekenhuis gebracht, waar eerst een 
foto gemaakt is om te zien, waar de scherf 
zat. Toen is de scherf er uitgehaald, wat 
erg pijnlijk was, hoewel het plaatselijk ver- 
doofd was. Zij is weer met de Rode Kruis 
auto thuis gebracht en moet zoveel mo- 
gelijk rust houden. Het was er stampvol 
met gewonden, en daarom moest zij zo 
lang wachten. Zij had zo'n honger, want 
zij had geen middageten gehad. Piet heeft 
het recept voor haar weggebracht en hij 
bracht de pastilles mee die zij in moet 
nemen tegen wondkoorts, want de wond 
was erg groot geworden. 

Zij is ook op twee plaatsen door de bol 
van haar hoed geschoten, als het iets la- 
ger geweest was, had ze het niet meer na 
kunnen vertellen. Zij heeft mij nu verteld 
hoe het ging, want ik scheen buiten wes- 
ten geweest te zijn. Ik herinner mij er 
niets van, dat Tante Nan mij opgeholpen 
heeft en dat we toen bij Cor en mevrouw 
van Wijk binnen zijn geweest. 

Mijn huissleutel schijnt uit mijn tas ge- 
vallen te zijn, want die is nergens meer 
te vinden. Ik zal Pothof vragen, of hij 
eens wil gaan zoeken daar in de buurt. 
Ik heb vannacht lekker geslapen in de 
kelder en ben blij, dat ik thuis kan blij- 
ven en hoop maar niet, dat ze vannacht 
weer zo schieten. Mijn laatste raam, dat 



found. I will go to Cor to find out if she 
knows more. Truus Wagenmaker told 
me that George had been there at about 
ten o'clock, alas again in vain, but he was 
to come tomorrow at that time. 



Fortunately aunt Nan has reappeared. 
She was brought with a Red Cross car 
to the Canisius hospital where they first 
made a photo to find the shard. Then 
the thing was removed which was very 
painful, even with local anesthesia. She 
was brought back by Red Cross car to 
her home and has to rest as much as 
possible. The hospital was enormously 
crowded with wounded people, and there- 
fore she had to wait that long. She was 
very hungry because she had no lunch. 
Piet Duives has taken the prescription to 
the pharmacy and returned with the an- 
tibiotic that she has to take against infec- 
tion because the wound had become very 
large. 

In two places, bomb fragments went 
through her hat. Had it been a little lower, 
she would not have been able to teil her 
story. Now she did teil me what hap- 
pened, because apparently I had fainted. 
I do not recall at all that aunt Nan has 
helped me up and that we had stopped at 
the house of Cor and Mrs. van Wijk. 

It seems that my key has fallen out of 
my bag, because I cannot find it anywhere. 
I will ask Pothof if he could search in that 
neighborhood. I slept well in the base- 
ment last night and am glad to be able 
to stay at home, but hope they will now 
not shoot as much. The last window that 
survived now also is broken due to this 



78 



Het Dagboek 



The Diary 



nog heel was is door deze bomgeschie- 
denis ook bezweken, maar ik kan er nog 
wel wat opplakken. Het waren splinter- 
bommen, had Tante Nan gehoord. 
Dag. Tot morgen. 



bombardment, but I can stick something 
onto it. Aunt Nan had heard that it were 
fragmentation bombs. 

Bye, to tomorrow. 




FlGURE 3-22. 



^_ George Gray en de Weijler dochters. 
m George Gray and the Weijler daughters. 
/.=>/?; Paauw, George, Nell, Coba, Titi. 



Maandag 30 oktober, 20:00 

Eigenlijk moest ik naar de kelder, want 
de granaten fluiten weer over je heen. 
Ik heb vanmiddag gezien, wat een on- 
heil ze aangericht hebben in deze buurt. 
Het huis van Schaepman, tegenover jul- 
lie, Titi, is helemaal weg, maar de vier 
mensen, die erin waren zijn gewond. 

Tante Nan is vandaag in haar bed ge- 
bleven in de schuilkelder van het Cen- 
traal Gebouw. Ze ligt daar best, en dat 
vond ze zelf ook. Ik heb haar een paar 
biscuits gebracht, die eigenlijk voor jou 
bestemd waren, Toet, maar ze worden 
al week en zal ze dus maar niet langer 
bewaren. Het waren de laatste van me- 
vrouw Hulsteijn, want er komt nu niets 
meer. 



Monday 30 October, 8:00 pm 

I should be in the basement because 
the shells are again whistling overhead. 
This afternoon I saw how much damage 
they made in this area. The house of 
Schaepman, across from you Titi, is gone 
completely and the four people inside are 
wounded. 

Aunt Nan today stayed in her bed in 
the shelter of the Centraal Gebouw. She 
is well off there, and she too thinks so. I 
brought her a few biscuits that originally 
were meant for you Toet, but they are 
getting soggy and I will not keep them 
much longer. These were the last ones 
from Mrs. Hulsteijn, and nothing more 
is coming. 



79 



Het Dagboek 



The Diary 



Om 10 uur kwam George en schrok 
toen hij mij zag en ik kan dat begrijpen, 
want ik zie er vreselijk uit. Het zal ook 
nog wel een tijdje duren voor ik mijn 
normale gezicht weer heb. Ik ben nog 
naar Kerst geweest, maar hij was niet 
thuis en hij kan er toch niets aan doen. Ik 
heb niet veel pijn en kan mijn gewonde 
oog ook weer open maken. Ik geloof, 
dat ik door de luchtdruk op de stenen ge- 
gooid ben. Die kop van me moet het wel 
kunnen hebben, het is nu net aan de an- 
dere kant als toen ik in de kelder gevallen 
ben. 

George kon niet lang blijven, want dan 
werd Nel zenuwachtig. Zij was er laatst 
niet bij geweest, toen hij dat kaartje in de 
bus deed, waar wel haar naam op stond, 
maar zij kwam helemaal niet buiten. Zij 
zaten ieder in een bed met een kruik, of 
in de kelder, de kachel maakte hij nog 
niet aan. Ik heb vanmiddag een vuurtje 
gemaakt en het is nog lekker hier in de 
kamer. 

Zo juist is Dory weer op komen dagen. 
Ze was ziek geweest en zal nu morgen 
weer komen, wat ik erg prettig vind, want 
de keuken moet weer eens een beurt heb- 
ben en er ligt overal weer fijn glas en 
puin in de kamers. 

Bij Thea hadden ze alweer ruiten in- 
plaats van papier, maar zondag is er al- 
weer een gesprongen met die bommen. 
Je begrijpt wel dat ik met George over jul- 
lie allemaal heb zitten praten. Hij is zijn 
hele bibliotheek kwijt, die ergens door 
Verkroost opgeborgen was en verbrand 
is. Maar hij trekt er zich niets van aan 
zegt hij. 



George came at 10 o'clock and was star- 
tled when he saw me, which I can under- 
stand easily because I look awful and it 
will be some time before I have my nor- 
mal face back. I went to Kerst but he was 
not at home and can do nothing anyway. 
I do not have much pain and can open my 
wounded eye again. I think the air pres- 
sure has thrown me down on the stones. 
That head of me is really getting it, now 
it is on the opposite side from when I feil 
into the basement. 



George could not stay long, because 
Nel would become nervous. She was not 
there when he put that card with her name 
on it in my mailbox, and she did not go 
outside at all. Both of them were in bed 
with a hot-water bottle or in the base- 
ment. He had not yet started the furnace. 
I did just that this afternoon, and it still is 
nice here in the room. 

Dory popped up again just now. She 
had been ill and will be here tomorrow 
which I like because the kitchen needs 
a good cleaning, and many of the rooms 
have a layer of glass powder and debris. 

Thea already had glass panes instead 
of cardboard, but Sunday one pane broke 
again with all those hits. You understand 
that I have been talking with George about 
you all. He lost his whole library, which 
had been stored by Verkroost, but had 
burned down. However, he says that it 
did not matter. 



80 



Het Dagboek 



The Diary 



Dinsdag 31 oktober 

Het is vreselijk zoals ik er uit zie: blauw, 
rood, groen, geel en zwart, maar ik kan 
weer goed kijken en dat is maar geluk- 
kig. Als Helma mij zag, zou ze bang wor- 
den en Cora zou zeggen "dat is Oma niet". 

Ik had vanmiddag ds van Dijk bij me 
en die zat me met open mond aan te kij- 
ken. Hij zei, dat ik een paar heren bij 
mij zou krijgen, die op komen nemen, 
hoeveel mensen ik hebben kan en dan 
moest ik het hem maar even laten weten. 
Daarna kwam juffrouw Gerritsen en die 
heeft bij mij zitten schreien. Haar vader 
is, terwijl hij bij de nieuwe Centrale zat te 
vissen, door een granaat getroffen en was 
direct dood. Hij ging 's zondags altijd vis- 
sen en was dan in zijn schik, als hij met 
een lekker maaltje thuis kwam. Herin- 
ner je je nog, dat Loukie en Cora "Vader" 
tegen hem zeiden, toen ze er gelogeerd 
waren. Zij waren erg op hem gesteld. 

Ik ben vanmorgen Tante Nan op gaan 
zoeken, die nog in haar bed moest blij- 
ven, omdat de dokter vanmiddag de prop 
watten uit de wond zou nemen. Ze was 
bang, dat het wel pijnlijk zou zijn. 

Dory is vanmorgen gekomen, maar wel 
erg laat, want het heet, dat ze twee uur bij 
mij is, maar het is hoogstens anderhalf 
uur. Morgen is het zondag voor haar, 
dus komt ze overmorgen weer. Zij moet 
steeds kleren lenen van die meisjes, waar 
zij logeert, want zij heeft niets bij zich. 
Wist ik nog maar, of jij nog iets ouds had, 
Toet, dan kon ik het haar geven. Zij is 
zo bang, dat haar boeltje in Arnhem ver- 
brand of weg is. Ik haalde vanmorgen 
een brood bij de Postduif, en daar vroeg 
juffrouw Sanders me, of Annie nog niet 



Tuesday 31 October 

I look terrible: blue, red, green, yel- 
low and black, but I can see well again 
and that makes me very happy. If Helma 
could see me she would be afraid, end 
Cora would say "That is not Oma". 

This afternoon Ds van Dijk was here 
and he stared at me with open mouth. 
He said that a couple of men might come 
here to record how many people I could 
house, and if so, I should let him know in- 
stantly. Afterwards Miss Gerritsen came, 
who started to cry. Her father, while fish- 
ing near the new electric plant, was hit by 
a shell and killed instantly. Every Sunday 
he went fishing, and was very pleased if 
he came home with a nice meal. Do you 
remember that Loukie and Cora called 
him Tather' when they stayed there? They 
liked him very much. 



This morning I visited aunt Nan, who 
still has to remain in bed because the 
doctor would take the cotton out of the 
wound which might be painful. She was 
afraid it would be very painful. 

Dory came this morning, but very late; 
she is supposed to work two hours here, 
but at most it is one and a half. Tomor- 
row is Sunday, and thus she will be here 
the day afterwards. She has to borrow 
clothes from the girls where she stays, 
because she took nothing with her. I wish 
I knew if you still had something old, Toet, 
I then could give that to her. She is very 
afraid that all her belongings in Arnhem 
have burned down or disappeared. This 
morning I got a loaf of bread at the Post- 
duif, and Miss Sanders asked if Annie 



81 



Het Dagboek 



The Diary 



terug was, want als ze de moeite er voor 
deed, zou ze er best door kunnen. Ze 
was woedend op Bert en wilde hem niet 
meer in huis hebben. De zuster van haar 
moet hier nog ergens zijn, maar die zie 
ik ook helemaal niet. Zij zou toch wel 
eens kunnen vragen, of zij soms bood- 
schappen voor mij zou kunnen doen, ge- 
lijk met die van haar. 

Ook heb ik vandaag twee heren van de 
luchtbescherming hier gehad, die kwa- 
men bedelen, omdat ze geen verbandstof 
meer hadden. Ik heb ze 5 gulden gege- 
ven. Zij vroegen belangstellend, hoe het 
met mij ging. Ze hadden me thuis willen 
brengen, zondag, maar ik had gezegd, dat 
ik wel alleen kon gaan. Het zal wel zo 
zijn, maar ik herinner het me niet meer. 
Mijn sleutel is gelukkig terug, maar mijn 
halve bril nog niet. 

Ik heb nu erge pech met mijn kruiken: 
gisteren sprong er een en vanavond weer 
een. Nu heb ik er geen meer (Zie de 
afbeelding op pagina 140). 

Dag. Ik ga naar mijn keldertje. 



had returned: if she would have tried 
hard enough, they could have let her pass. 
She was furious with Bert and did not 
want him in her house anymore. Her 
sister should be here somewhere, but I 
do not see her at all. She could ask her 
if she could do the shopping for me to- 
gether with her own. 

Also there were two men here from 
the Civil Defense who came begging be- 
cause they did not have fuel anymore. I 
gave them five guilders. They asked how 
I was doing. They had wanted to bring 
me home last Sunday but I had told them 
that I could manage. They may be cor- 
rect, but I do not recall. My key is back, 
fortunately, but not the lost half of my 
glasses. 

I have very bad luck with my hot-water 
bottles: yesterday one cracked, and this 
evening another one. I am out of them 
now (See the figure on page 140). 

Bye, I go to my basement. 



Woensdag 1 november 

Gelukkig heb ik nog een kruik gevon- 
den in de badkamer, maar het is een erge 
grote. Ik zag ook, dat je nikkelen kruikje 
daar staat, Toet, maar zonder dopje. En 
toen ik er water in deed, liep het er van 
onderen weer uit. Daarom heb je het na- 
tuurlijk niet mee genomen. Ik maak me 
zo bezorgd over je, dat je geen warme 
kleren bij je hebt en ik kan je niets stu- 
ren. Als je nu in Eerbeek maar een goed 
en warm pension gevonden hebt en je je 
wat beter voelt. Och, wist ik toch maar 
iets. En zo zitten jullie over mij te den- 



Wednesday 1 November 

Fortunately I found a hot-water bottle 
in the bathroom, but it is a very large 
one. I also found your nickel one but 
without lid. When I filled it, the water ran 
out from the bottom. That, of course, is 
why you did not take it with you. I am so 
much worried about you, that you did not 
take any warm clothing and now I can- 
not send you anything. If only you found 
a good and warm boarding house in Eer- 
beek and are feeling somewhat better. 
Oh, if I only knew anything. And you 
are thinking of me also, for it is anything 



82 



Het Dagboek 



The Diary 



ken, want het is hier nog alles behalve 
rustig. 

In de vooravond aanhoudend weer gra- 
naten en ik heb nog even in de kelder ge- 
zeten. Tante Nan blijft ook nog maar in 
haar kelder, want de dokter kwam gister- 
avond, toen al die mensen (27) er al wa- 
ren en kon haar toen niet behandelen, 
zodat hij vandaag terug zou komen. Ik 
ben vanmorgen even naar haar toe ge- 
weest en ze hoopte morgen weer naar 
mij toe te komen. Vandaag zijn er drie 
mensen naar me komen kijken: Span- 
jaard, mevrouw van Wijk en Truus Wa- 
genmaker. Ze zijn allemaal verbaasd, dat 
ik geen pijn heb, natuurlijk wel, als ik er 
op druk. Het zal wel lang duren, voor 
ik mijn gewone gezicht weer terug heb, 
want het is nu onder het andere oog ook 
rood en groen geworden. 



except quiet here. 

More shelling in the early evening, and 
I was in the basement for a while. Aunt 
Nan also will remain in her cellar, be- 
cause the doctor came last night when 
all those people (27) were present so that 
he could not treat her and thus would 
be back today. I made a short visit to 
her this morning, and she hoped to visit 
me again tomorrow. Today three peo- 
ple came and looked me up: Spanjaard, 
Mrs. van Wijk and Truus Wagenmaker. 
They all were surprised that I had no pain, 
which I do have except when I press on 
it. It will be a long time before my face 
has recovered, because by now the other 
eye also is colored red and green. 



21:00 

Nu zit ik in de kelder verder te schrij- 
ven, want het kanon begon lelijk te doen. 
Bij Duives zijn een heleboel rode pan- 
nen gebracht en zullen ze morgen aan 
het dak beginnen. De aannemer had ge- 
zegd, dat hij geen hout kon krijgen of hij 
moest het zwart kopen. Bij mij is er heel 
wat nodig, dus zal het een duur dak wor- 
den. En als er een granaat op valt, is het 
weer stuk. 

De kamer van Nell stond vanmiddag 
weer blank, en alle bakken liepen over. 
Daar moet een loodgieter bij komen, want 
ze hebben door het zink geschoten en 
daarom lekt het steeds. Ik heb weer moe- 
ten dweilen en dat valt niet mee hoor. Ik 
begin koud te worden, dus ga ik onder 
de dekens. 



9:00 pm 

Now I continue writing in the basement, 
because the cannon became ugly again. 
They brought a large number of roof tiles 
at the Duives, and they will start the re- 
pair tomorrow. The contractor said that 
he could not get wood unless he bought it 
in the black market. My roof needs a lot, 
and it will be an expensive roof. And if 
another shell hits it, it is broken again. 

Nell's room again was flooded this af- 
ternoon; all pots and pans were running 
over. A plumber has to attend this be- 
cause the zinc sheet was pierced by a hit 
and that is why it keeps leaking. I had 
to mop again, and that is not easy. I am 
starting to become cold and thus will go 
to my blankets. 



83 



Het Dagboek 



The Diary 



Dag. 



Bye. 



Donderdag 2 november 

Nu zit ik in de keuken te schrijven, want 
het was overal even koud vandaag, om- 
dat de kachel niet aan is geweest. Het was 
vanmorgen in de kleine kamer heerlijk 
zonnig, maar hij verdween gauw. 

Dory heeft me weer gefopt, dat is toch 
niet mooi van haar, want ik had er vast 
op gerekend. Ik heb vandaag twee da- 
mes gehad voor de boven etage, maar ik 
geloof, dat het geen van beiden iets is. De 
eerste was van een familie van vijf per- 
sonen (drie grote kinderen). Dat is me te 
druk. De andere was voor drie dames: 
moeder, dochter en tante. Dat zou mis- 
schien gaan, maar ik moet eerst nog eens 
informeren. Ze hadden een paar meu- 
bels gered uit de brand, maar hadden 
bijvoorbeeld geen bedden of keukenge- 
rei. 

Tante Nan vond, dat ik minstens vijftig 
gulden per maand kon vragen, maar ik 
denk, dat ze dat nog teveel vinden, want 
het leek een eenvoudig mensje. 

Ook kreeg ik bezoek van een Hollandse 
soldaat, die mij de groeten van zijn zuster 
Truus kwam brengen en vragen moest 
hoe het met mij ging. Dat is niet Truus 
Basten, maar Truus Jansen van de Bem- 
melen, waar Otto zo graag heen ging. 
Het soldaatje leek precies op haar. 

Toen kwam er nog een dienstmeisje bij 
van der Lande met een brief voor mij, 
die iemand, die over de brug mocht, haar 
gebracht had uit Leeuwen. Het was een 
brief van Annie en Bert. Ze hadden 26 
september naar Nijmegen terug willen ko- 
men, maar toen mocht het niet meer. Ze 



Thursday 2 November 

I am writing in the kitchen again, it is 
very cold everywhere today because I did 
not light the stove. In the little room this 
morning it was delightfully sunny, but that 
stopped very soon. 

Dory has tricked me again, not nice 
from her, because I had counted on her. 
Two ladies came to look today to the up- 
stairs, but I think neither of them is sat- 
isfactory. The first one was from a five- 
person family (three big children), which 
is too busy for me. The other one came 
for three ladies: mother, daughter and 
aunt. That might work out, but I still have 
to inquire first. They had saved a few 
pieces of furniture from the fire, but had 
neither beds nor kitchenware. 



Aunt Nan thought that I should ask at 
least 50 guilders per month, but I expect 
that they think it too steep, because they 
are simple folks. 

I also got a visit from a Dutch soldier, 
who brought greetings from his sister 
Truus and he had to ask how I fared. 
That is not Truus Basten but Truus Jansen 
from Bemmel where Otto liked to go. 
The soldier looked very much like her. 

Then arrived the maid of van der Lande 
with a letter for me, passed on to her 
by someone from Leeuwen who was al- 
lowed to come over the bridge. It was 
a letter from Annie and Bert. They had 
wanted to return on 26 September to Nij- 
megen, but by then it was not allowed 



84 



Het Dagboek 



The Diary 



hadden nog verschillende keren gevraagd 
om toestemming, maar het was steeds 
geweigerd. Ze waren nieuwsgierig hoe 
ik het maakte en of ik iets van mijn kin- 
deren gehoord had. Ze vonden het ook 
wel heel erg dat ik zo lang op Annie moest 
wachten, want het was niet hun bedoeling 
geweest, om mij langer dan enkele dagen 
alleen te laten. Ze hoopten, dat er spoe- 
dig verandering kwam, en zij weer naar 
Nijmegen konden komen, dus schijnt ze 
toch weer terug te komen. 

Juffrouw Sanders zegt "Mevrouw, ik zou 
ze niet meer nemen, ze heeft U schandelijk 
alleen laten zitten, want ze had best kunnen 
komen, als ze gewild had". Toch geloof ik, 
dat ik het maar doe, want er is nog zo- 
veel te doen, waar ik alleen niet aan be- 
ginnen kan. Bovendien is ze eerlijk en 
vertrouwd. 

Tante Nan is vandaag weer bij me ge- 
weest en komt morgenvroeg ook weer 
ontbijten, enz. Zij kan nog niet goed zit- 
ten, het bovenbeen is nog pijnlijk. 



anymore. Several times later they had 
asked permission, but always were re- 
fused. They were anxious to know how 
I was and if I had heard anything from 
my children. They also regretted that I 
had to wait so long for Annie; it had not 
been their intention to leave me alone for 
more than a few days. They hoped that 
soon there will be change and that then 
they would come back to Nijmegen, so 
she still plans to return here. 

Miss Sanders said "Mylady, I would not 
take her back, she has shamefully left you alone, 
because if she really had wanted, she would 
have gotten bridge permission". Neverthe- 
less, I think I will take her back because 
there still is so much to do that I cannot 
do by myself. Moreover, she is honest 
and trustworthy. 

Aunt Nan was here again today, and will 
come again tomorrow early for break- 
fast, efc. She still cannot sit comfortably, 
her upper leg still is sore. 



Vrijdag 3 november 

Zo juist heb ik een brief aan Annie ge- 
schreven, die Toon, de broer van Ma- 
rie, morgen meeneemt. Ik heb vanmor- 
gen juffrouw Kok en haar nichtje Corry 
van Dalen bij me gehad, die graag de 
etage eens wilden zien. Die viel hen erg 
mee. Corry heeft eindexamen HBS ge- 
daan en wilde gaan studeren voor lera- 
res in de Huishoudschool, maar daar de 
Huishoudschool verbrand is, gaat dat voor- 
lopig niet door en wilde zij voor tijde- 
lijk een betrekking zoeken. Zij hebben 
in de Voorstadslaan gewoond, waar de 
oude heer Kok een rij van negen mid- 
denstands woningen had gebouwd. Deze 



Friday 3 November 

I just wrote a letter to Annie, and Toon, 
the brother of Marie, will carry it with 
him tomorrow. This morning Miss Kok 
and her niece Corry van Dalen visited 
and wanted to see the upstairs, and found 
it was quite passable. Corry has passed 
her final exams at the HBS and wanted 
to study for teacher at a Huishoudschool, 
but the local one has burned down and 
that will not succeed at the moment. She 
is looking for a temporary job. They used 
to live in the Voorstadslaan where the old 
man Kok had built a row of nine middle- 
class houses. At his death, they were di- 
vided among the three children, and now 



85 



Het Dagboek 



The Diary 



werden bij zijn dood onder de drie kin- 
deren verdeeld en die woningen zijn nu 
allemaal verbrand. Ze hebben er nog en- 
kele meubels, o.a. de piano, uit kunnen 
halen. 

Nu ben ik naar beneden gegaan, van- 
wege het schieten, en zit in mijn bed te 
schrijven. Juffrouw Kok gaf mij als refe- 
renties: ds J.A. van Selms, ds van Dijk en 
ook nog een mevrouw Dora van Sprang- 
Haspels. Ze zei, dat ze niet meer dan 25 
gulden per maand konden betalen, maar 
genegen waren, mij met alles te helpen, 
zodat ik geen meisje nodig had. Ik moest 
er eerst nog maar eens over denken en 
zou zij zondag nog eens bij mij komen. 
Ik heb dan ook aan Annie geschreven, 
dat ik waarschijnlijk mensen boven krijg, 
die ook voor mij zullen zorgen. Bert had 
immers gezegd, dat je de betrekking op 
zei, omdat je toch gauw ging trouwen. En 
daarom dacht ik ook, dat je niet terug zou 
komen. 

Het is zo gek, en telkens denk ik: ik zal 
het Fiedel eens vragen, of: wat zou Nell 
me aanraden ... en zo gaat het maar 
door. 

En nu ga ik maar weer naar boven, 
want het is weer stil geworden en ik moet 
daar opruimen en mijn avondwas doen. 
Ik heb nog lekker warm water, want mijn 
kacheltje heeft lekker gebrand vandaag, 
alleen van hout. Juffrouw Kok had haar 
kolen, die in het schuurtje lagen, ook ge- 
red, en die zou zij hier ook in het schuur- 
tje kunnen leggen. Ik heb haar gezegd, 
dat als mijn dochter terug kan komen, zij 
meer plaats moet maken en dat vond zij 
goed. 



all these houses have burned. They still 
could salvage several pieces of furniture, 
among others a piano. 



I went downstairs due to the shooting, 
and am writing in bed. Miss Kok gave 
me names as references: ds van Selms, 
ds van Dijk and Mrs. Dora van Sprang- 
Haspels, and she said that they could not 
pay more than fl 25- per month, but they 
were willing to help me so that I did not 
need a maid. I should start to think about 
that. Theref ore I wrote to Annie that there 
was a chance that I would get people up- 
stairs who would take care of me. Bert 
had said that you wanted to give up work- 
ing because of your pending marriage 
and therefore I thought you would not 
return anymore. 



It really is funny and I often think that 
I should ask Fiedel, or what would Ne U's 
advice be ... and so it goes. 

And now I go back upstairs again, be- 
cause it has become quiet again and I 
still have to clean up and do my evening 
laundry. I still have nicely warm water 
due to the stove that was burning all day, 
but only with wood. Miss Kok had saved 
the coal from her shed which she could 
place in mine. I told her that if my daugh- 
ter would return, she had to make more 
space, and she agreed. 



86 



Het Dagboek 



The Diary 



Zaterdag 4 november 

AI weer een dag voorbij. Hoeveel zul- 
len er nog moeten volgen, eer we elkan- 
der weer zien? Ik verlang er zo naar! 
Maar moed houden en vertrouwen op 
God. Ds van Dijk heeft het hoofdarti- 
kel in de Nijmeegse Courant geschreven 
voor de zondag, Nehemia 2:20a. "God van 
den hemel, die zal het ons doen geluk- 
ken". Ik zal morgen niet naar de kerk 
gaan, want mijn gezicht is nog zo lelijk, 
dat ik de mensen zou hinderen. Maar 
gelukkig kan ik met mijn oog, waarvan 
het wit nog helemaal bloed is, goed zien. 
Omdat mijn bril maar half is, wen ik er 
aan en zal het vooreerst maar met de 
oude doen. 

Ik heb niet veel geslapen de afgelopen 
nacht, mijn hoofd was te vol van allerlei. 
Ik lag te denken, dat ik toch zo blij was, 
dat Lies en Theo Pothof met hun baby 
bij mij sliepen. Ze komen om rond zes 
uur al aan en gaan dan dadelijk hun bed 
klaar maken, dat overdag opgezet wordt, 
om te luchten. Dan gaan ze er beiden in, 
hij leest en zij speelt met Albert. 

Vanmiddag is Theo nog gekomen, om 
aardappelen en appelen voor me te ha- 
len, mooie sterappeltjes, voor 30 cent per 
kilo, goedkoop, he? Hij had 6 kg gekre- 
gen, 3 voor Lies en 3 voor mij. Ik heb ze 
hem cadeau gedaan, want hij heeft weer 
een ruit van bordpapier voorzien en het 
witte kastje van Toet naar beneden ge- 
haald voor Tante Nan. Die had in de 
gang alles op tafel en stoelen gelegd, en 
wij hadden dat kastje toch leeg gemaakt 
voor Spanjaard die komen zou. 

Tante Nan wast zich altijd aan het fon- 
teintje op de W.C. en maakt haar haren 



Saturday 4 November 

One more day passed again. How many 
more must follow until we see each other 
again? I am so longing for that! But 
keep courage and trust in God. Ds van 
Dijk wrote the top story for the Sunday 
Nijmeegse Courant newspaper, Nehemia 
2:20a. "God from heaven will let us suc- 
ceed". Tomorrow I will not go to the 
church because with my still ugly face 
the people would be disturbed. But for- 
tunately, I can see well with my eye, even 
though the white part still is full of red. 
And because I have only one lens in my 
glasses, I will make do with an old pair. 



I did not sleep much last night, my head 
was full of all kinds of thought. I was 
thinking that I was happy to have Lies 
and Theo Pothof with their baby here to 
sleep. They come near six o'clock and 
immediately set up their bed, which is 
aired out during the day. Then they jump 
in, he to read, she to play with Albert. 

This afternoon, Theo came to bring me 
potatoes and apples, nice star apples, at 
/ZO.30 per kg, quite cheap. He has re- 
ceived 6 kg, 3 for Lies and 3 for me. I 
made him a present of it for he has again 
put boards over a window and brought 
the little white cabinet of Toet downstairs 
for aunt Nan. She had put all her stuff 
in the hallway on tables and chairs, and 
we already had emptied the cabinet for 
Spanjaard who was scheduled to come. 

Aunt Nan always washes at the little 
washbasin at te toilet and does her hair 



87 



Het Dagboek 



The Diary 



op in de kleine kamer. Zij wil liever niet 
naar boven. 

Dory is weer niet gekomen en heb ik 
zelf de gang en de stoep moeten doen, 
want het was zo vuil van al de bladeren en 
de Wagenmaker jongens hadden nogal 
heen en weer gelopen, om de glasscher- 
ven en stukken pannen, die in de achter- 
tuin lagen, op te ruimen en op het aardap- 
pelveld te gooien. Ze komen telkens vra- 
gen, of ik wat te doen heb en dan krijgen 
ze een appel. Frits zegt dan, dat dat he- 
lemaal niet nodig is, maar hij stopt hem 
wel gauw in zijn zak. 

Jullie zullen wel niet veel appels kun- 
nen krijgen, want Tyr zal, als hij in Tiel 
is, toch niets kunnen sturen. Er stond 
hier een stuk in de krant over Vught, dat 
ze daar N.S.B.-ers in gestopt hebben. Dat 
werd zeer verkeerd gevonden, daar die 
plaats geheiligd was, door al het bloed 
dat er gevloeid is van al die Nederlanders. 
Ik bewaar alle kranten, dan kunnen jul- 
lie het later zelf lezen. Tante Nan had in 
de schuilkelder gehoord, dat het in Den 
Haag ook heel erg was: geen gas, geen 
elektriciteit en geen water. Voor een glas 
water werd 2 gulden betaald. Of het waar 
is? 

Dag. Tot morgen. 



in the small room. She prefers not to go 
upstairs. 

Again Dory did not appear and I my- 
self had to do the hallway and pavement, 
because it was exceedingly dirty from all 
the leaves, and the Wagenmaker boys had 
been back and forth to clean the glass 
shards and tiles from the back garden. 
They come regularly to ask if there is 
anything to do, and then they get an ap- 
ple. Frits tells me that that is not really 
needed, but nevertheless quickly puts it 
in his pocket. 

Probably you will not be able to get 
many apples, because Tyr cannot send 
anything, even if he is in Tiel. There was 
a story here in the newspapers that NSB 
people had been incarcerated in Vught. 
There was much opposition to that be- 
cause that location is holy due to all the 
blood that had flown from so many Dutch- 
men. I am saving all the newspapers so 
that you can read it later yourself. Aunt 
Nan had heard in the shelter that the sit- 
uation in The Hague also was awful: no 
gas, no electricity, and no water. They 
paid f12.- for a glass of water. Could this 
be true? 

Bye. Until the morrow. 



Zondag 5 november 

Nu zit ik in de kelder te schrijven in 
bed, want er floten weer granaten en er 
was veel afweer geschut. Vanmorgen is 
juffrouw Kok weer geweest, om te vra- 
gen hoe ik er over dacht. We hebben af- 
gesproken, dat zij deze week komen. De 
kleine kamer krijgt zij niet, want die wil 
Tante Nan nu weer hebben, niet om in te 



Sunday 5 November 

I am now writing in my basement bed 
because shells were whistling overhead, 
and there was a lot of anti-aircraft fire. 
This morning Miss Kok came again to 
ask about my decision. We agreed they 
would come this week. The small room 
they will not get, because aunt Nan wants 
to use it, not for sleeping, but for washing, 



88 



Het Dagboek 



The Diary 



slapen, maar om zich te kunnen wassen, 
enz. Nu gaat het witte kastje weer naar 
boven, want nu kan zij het kastje van Nell 
gebruiken. Zij wilde er wel 10 gulden per 
maand voor betalen, maar dat hoeft ze 
niet te doen, want ze heeft toch al grote 
onkosten door die scherf in haar been. 
Morgen moet zij weer naar de dokter, 
om die prop watten er uit te laten ha- 
len. Zij hoopt maar, dat er geen nieuwe 
in hoeft. Ik ben maar blij, dat ik er zo 
goed zonder dokter af kom. Weten jullie 
hoe ik er nu uit zie? Je hebt in Artis van 
die aapjes met rood en blauwe gezichten; 
daar lijk ik nu op (Zie de afbeelding op 
deze pagina). 



efc. Now the little white cabinet returns 
to the upstairs, because she can use the 
cabinet of Nell. She would want to pay 
fl 10- per month for that room, but she 
does not have to because she already has 
large expenses due to the shard in her 
leg. Tomorrow she has to go to the doc- 
tor to get the cotton removed, and she 
hopes that no new cotton has to go in 
there. I am happy that I came through so 
well without doctor. Do you know how I 
look now? In Artis there are monkeys 
with red and blue faces; that is what I 
look like (See the figure on the current 
page). 



Figure 3.23. 





,,/Sj' 


■' ^7' 


A^^k 






s Hf 


V ■ /,' lif"Jï 




?% 


wil 


--■'" 


^^Hp : 


rM 




H^ 


''|iM| 


^S 


HliH^^HHili 


üm^i^i 



^_ De mandrill aap, maar toch helemaal geen goede gelijkenis met de 

gewonde Poedel. 

?ë^= The mandrill monkey, but not at all any resemblance to the wounded 



Poedel. 
Ik hoop nu maar, dat het goed gaat 
met mijn drie nieuwe huisgenoten en ik 
goede hulp aan hen heb, want ik zou het 
nog niet uithouden, ik sjouw en beur te 
veel, dat voel ik maar al te goed. 

Het ledikant van de dienstbodekamer 
komt nu naast de lits-jumeaux, dat gaat 



I hope all will go well with my three 
new house mates and that they indeed do 
help well, because I cannot sustain this; I 
haul and lift too much, and I can feel the 
strain. 

The bed from the servant's room now 
goes next to the doublé bed, it just fits. 



89 



Het Dagboek 



The Diary 



best. Ik zal hen de kleine kachel maar 
in de zitkamer laten zetten, die verbrandt 
minder en kan die kamer toch wel ver- 
warmen. Ze had zelf nog een haard, maar 
die kan er toch niet staan. Ook hebben 
ze nog een stookfornuisje gered en wil- 
den ze dat laten plaatsen waar de hooikist 
staat (Zie de afbeelding op pagina 28), dan 
hoeven ze het gas niet te gebruiken en is 
er meteen warmte in de keuken. Zij wil- 
den dan in de keuken eten en mij het 
eten binnen brengen. Ik ben benieuwd, 
hoe het zal marcheren. Ik hoop maar 
goed. 



I will have the little stove moved to the 
living room; it uses less fuel and still can 
heat that room. She has a hearth, but that 
will not fit. They also have saved a little 
range that burns wood, and they want to 
put that in the kitchen where the haybox 
is (See the figure on page 28), then they 
do not have to use gas and at the same 
time it keeps the kitchen warm. They 
wanted to eat in the kitchen and bring 
me the food to my room. I wonder how 
this all will turn out. I hope for the best. 



Maandag 6 november 

Vanmorgen is Dory weer niet versche- 
nen, en als zij nu nog komt, zal ik haar 
zeggen, dat ik haar niet meer nodig heb 
en op haar bezoeken ook geen prijs meer 
stel. Ik vind het schandelijk van haar, had 
haar nota bene al vooruit betaald. 

Juffrouw Kok is er vandaag geweest met 
haar zuster, mevrouw van Dalen, ook een 
zeer nette dame. Morgenvroeg komt er 
een timmerman, die zij het een en an- 
der wil aanwijzen, wat er gedaan moet 
worden. Zij wil o.a. een houtbetimme- 
ring laten aanbrengen in de ramen, met 
een ruitje van glas erin, dat is veel war- 
mer dan karton. Dat zou ik in de zit- 
kamer ook graag hebben en kon ik dat 
schut, dat bij de deur gestaan heeft er- 
voor gebruiken. Zij willen hun matras- 
sen toch maar meebrengen, omdat zij ze 
liever niet bij die mensen laten, waar de 
meubels staan. De piano kan in mijn ka- 
mer, waar die van Nell stond, of anders 
in de gang staan. Zij heeft mij een brief 
gegeven, waarin zij verklaart, de twee ka- 
mers met gebruik van badkamer en keu- 



Monday 6 November 

Again, Dory did not turn up this morn- 
ing, and if she still comes, I will teil her 
that I do not need her, and do not appreci- 
ate that she comes. I think it is shameful, 
and had already paid her in advance. 

Miss Kok came today with her sister, 
Mrs. van Dalen, also a very decent lady. 
A carpenter will arrive tomorrow to get 
her instructions on what has to be done. 
Among others, she wants to get a wooden 
window panel with only a little glass in 
it, which is much warmer than the card- 
board. I could use this in the living room, 
and could use the divider which stood 
near the door. They still will bring their 
own mattresses, because they prefer not 
to store them with the people where their 
furniture is. The piano can be located 
in my room, where the one from Nell 
was, or otherwise in the hallway. She 
has given me a letter with her declara- 
tion that they rent the two rooms with 
use of bathroom and kitchen for fl 25- 
per month, under the condition that they 



90 



Het Dagboek 



The Diary 



ken te hebben gehuurd voor fl 25,- per 
maand, met de verplichting het hele huis 
schoon te houden. Dat heb ik onderte- 
kend. 

Tante Nan is vandaag weer bij de dok- 
ter geweest. De wond moet vanzelf he- 
len, maar ze moet toch nog een keer te- 
rug komen, dat begrijp je! Ze kan nu 
weer beter zitten en lopen. Ik moet nu 
nog wat gaan opruimen op de bovenka- 
mers, want de nachtkastjes zitten vol met 
hetgeen er uit het witte kastje gekomen 
is. Ik zal het maar in een doos pakken. 

Er waren hier geruchten, dat de Nij- 
megenaars geëvacueerd zouden worden 
naar België, maar gelukkig stond er van- 
daag in de krant, dat daar niets van aan 
was. Wel zijn er mensen uit Berg en Dal 
en Beek geëvacueerd, omdat daar zulk 
zwaar geschut wordt opgesteld, om Arn- 
hem te beschieten. De afgelopen nacht 
dreunde het erg en denk ik dat ze al aan 
de gang waren. Ik heb in het begin van 
de avond met een kaars gezeten, want het 
licht was uitgegaan, maar na een goed 
uur is het gelukkig weer gekomen. 

Toet, wat kookt het water gauw in die 
ketel met die zak en die past op mijn ka- 
cheltje ook. Heb ik je al eens verteld, dat 
Duifje helemaal niet meer bij mij komt? 
Hij zit maar steeds gezellig bij Duives in 
de keuken, waar het lekker warm is. En 
mevrouw houdt hem net in haar arm of 
het een kindje is. Hij is toch zo groot 
en mooi en lief, en niets vals. Piet stond 
meteen toen het licht uit was bij mij met 
een zaklantaarn. Hij was over de muur 
en door de keuken gekomen, om te kij- 
ken, of ik wel kaarsen had. 



keep the whole house clean. I signed it. 



Aunt Nan again went to the doctor to- 
day. The wound must heal by itself, but 
she has to return once more, of course! 
Currently, she can sit and walk again. Now 
I have to go upstairs to clean because the 
pedestal cupboards are full of the items 
we took out of the white cabinet. I will 
repack it all into a box. 

There were rumors that the inhabitants 
of Nijmegen had to be evacuated to Bel- 
gium, but fortunately today's paper said 
that it was incorrect. Many people from 
Berg en Dal and Beek were evacuated 
because of the heavy guns that are lo- 
cated there and which are shooting to- 
wards Arnhem. Last night there was a 
lot of rumble and I think they already 
started it. Early that evening I was using 
candle light, because the electric supply 
had failed again, but fortunately, after an 
hour it was back on. 

Toet, I am surprised that water boils so 
quickly in the kettle with the bag around 
it, and which also fits my stove. Did I 
teil you that Duifje does not visit me at 
all anymore? He is always happily in the 
Duives kitchen where it is nicely warm. 
And Mrs. Duives holds him in her arms 
as if it were a child. He is big, beautiful, 
and friendly, and not at all vicious. The 
moment the light went out, Piet was here 
with a flashlight. He had climbed over 
the wall and came through the kitchen 
to see if I had candles. 



91 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik heb vandaag de was gedaan, want 
de wasboeren mogen geen elektriciteit 
meer gebruiken, erg lastig. Er staat een 
mand vol en aan de lakens kan ik toch 
niet beginnen. 

En nu ga ik naar mijn keldertje. Het 
is nog wel een beetje vroeg (21:00), maar 
dan ga ik aan jullie allemaal liggen den- 
ken en dan praat ik met jullie. Heleen en 
Tineke zullen nu niet meer roeien, dat zal 
wel gedaan zijn. En hoe is het met me- 
neer Heidema? Ik hoop niet, dat hij op- 
gepakt is. Is Cors bij jullie? Het kon zijn, 
dat zij in Rotterdam was en niet terug kon 
komen. En hoe gaat het bij Titi en Frits, 
en alle kinderen, groot en klein? Wat 
voeren de groten uit, nu ze geen school 
hebben? Wat zou ik Aad en Otto goed 
kunnen gebruiken, om hier de zolder op 
te ruimen, maar het heeft misschien toch 
geen zin 

Dag! 



Today I did the laundry, because the 
laundromats are not allowed to use elec- 
tricity, very awkward. There is a basket 
f uil, and I cannot start the bed sheets any- 
way. 

And now I go to my little basement. It 
still is early (nine o'clock), but I will lie 
there thinking of you all and then I talk 
with you. Heleen and Tineke will not be 
rowing anymore, that season is past. And 
how is Mr. Heidema? I hope he did not 
get picked up. Is Cors with you? She 
might have been in Rotterdam and not 
been able to return. And how are Titi 
and Frits, and all grandchildren, big and 
small? What are the older ones doing, 
now that there is no school? How well 
would I have been off if Aad and Otto 
were here to clean the attic, but perhaps 
it makes no sense to do it ... 

Bye! 



Dinsdag 7 november 

Vanmorgen kwam juffrouw Kok en was 
zeer onder de indruk van een granaatin- 
slag in het huis naast haar, waarbij een 
jong meisje en een oude dame dood wa- 
ren en twee anderen gewond. Het huis, 
waar zij nu woonde was ook het halve 
dak kwijt en het andere was helemaal 
weg. In de Koninginnelaan waren ook 
granaten ingeslagen en 15 doden. Het 
is verschrikkelijk, zou daar nu nooit een 
eind aan komen. 

De timmerman kon haar vooreerst nog 
niet helpen, maar zij komen deze week 
zeker. Weet je, aan wie zij mij doet den- 
ken? Aan Cors, maar zij ziet er veel ou- 
der uit. Zij keek rond, of ik niets voor 



Tuesday 7 November 

Miss Kok came this morning and was 
very much upset by the hit from a shell 
on the house next to her, in which a young 
girl and an old lady were killed and two 
others wounded. The house where they 
now live also had half its roof missing, 
and the other house had everything miss- 
ing. There were several hits in the Ko- 
ninginnelaan, with 15 people dead. It is 
awful. Would there never be an end to 
this? 

The carpenter could not help her in- 
stantly, but would come this week for sure. 
Do you know to whom she looks like? 
That is Cors, but she looks much older. 
She was looking around if I had anything 



92 



Het Dagboek 



The Diary 



haar te doen had en haalde antraciet voor 
me uit de kelder en water in de zakketel, 
want die is zwaar als hij gevuld is. 

Tante Nan had in de schuilkelder ge- 
hoord, dat het met de kolenvoorziening 
wel mee zou vallen. Dat had iemand ver- 
teld, die het weten kon. Ik hoop maar dat 
het waar is, al heb ik nogal wat, omdat de 
portie van Toet erbij is. Toch ben ik maar 
erg zuinig en maak de kachel niet voor 
's middags aan. 

Vanmiddag kreeg ik weer bezoek, van 
mevrouw Gerstenberg, die niet uitgeke- 
ken kwam op mijn gezicht, terwijl het 
toch al zoveel beter is, maar toch lang 
nog niet mooi. Zij heeft Tante Nan een 
heleboel over Brussel verteld en zou er 
nu graag zitten. Zij had via het Rode 
Kruis een paar woorden aan haar zuster 
in Breda mogen sturen en hoopte, dat ik 
ook spoedig een bericht aan jullie kon 
zenden, dat ik nog leef. En jullie doen 
het natuurlijk ook als het kan. 

Piet Duives bracht me vanmorgen over 
de muur een savooie kooltje en 1 kg bie- 
ten, heerlijk, nu heb ik weer wat voor- 
raad en voor de prijs van 40 cent. Het is 
maar jammer, dat ik geen pap meer eten 
kan, want we krijgen maar 1 1 taptemelk 
voor de hele week. Ik word erg mager 
en zou mijn gewicht wel eens willen we- 
ten. Ik ga eens waterpap koken met een 
beetje blikkenmelk er in, dat zal ook best 
smaken. Maar nu ga ik naar bed. 



to do for her, and hauled some anthracite 
from the basement and water in the ket- 
tle with the bag which is too heavy for 
me to carry when filled. 

Aunt nan had heard in the shelter that 
the coal supply would not be bad. Some- 
one in the know had told her this. I hope 
it is true, even though I have plenty be- 
cause I still have Toet's ration. Neverthe- 
less I am prudent and do not light the 
stove until the afternoon. 

This afternoon, Mrs. Gerstenberg vis- 
ited again and could not help staring at 
my face, even though it already has healed 
much, but still a long way from being 
well. She has told aunt Nan a lot about 
Brussels, and would like to live there. Via 
the Red Cross she was allowed to send 
a few words to her sister in Breda and 
hoped that soon I could do the same to 
you to teil that I am still alive. And you 
will do the same if you can. 

This morning Piet Duives came over 
the wall and brought me a savoy cabbage 
and 1 kg beets, wonderful because now I 
have a small food supply and that at a 
cost of 40 cents. Pity that I cannot eat 
warm cereal anymore, the rationing now 
allowing only 1 1 of skim milk per week. 
I am getting thinner and would like to 
know my weight. I will prepare some 
water porridge and add canned milk, that 
should taste reasonably well. But now I 
am going to bed. 



Woensdag 8 november 

Daar kom ik juist tot de ontdekking, 
dat ik de verjaardag van Cors (1 novem- 



Wednesday 8 November 

I just realized that I forgot the birthday 
of Cors (1 November). Dear Cors, for- 



93 



Het Dagboek 



The Diary 



ber) heb vergeten. Lieve Cors, neem het 
me niet kwalijk, dat ik je een week la- 
ter kom feliciteren. God geve, dat ik het 
volgend jaar je op de juiste datum kan 
gelukwensen, dan zijn we er beiden nog, 
en dat we dan genieten van de vrede en 
de vrijheid. Het was hier vandaag nogal 
rustig, maar zo juist vlogen er weer gra- 
naten en daarom zit ik maar weer in de 
kelder in mijn bed te schrijven. 

Ze zijn vandaag aan het dak begonnen 
en alles wat ze nodig hebben, moet door 
het huis gedragen worden, ook de balk 
die erin moet. Ze hebben geen lange 
ladder meer en die balk hebben ze moe- 
ten hijsen. Ook heb ik de knecht van 
Jacobs gehad voor de W.C. boven, want 
het reservoir zat nog vol puin en werkte 
ook niet. Ook het electrische licht ging 
niet meer aan in die serie, dat komt door 
het vocht in de plafonds. Daar is niets 
aan te doen, of alles moet opengebro- 
ken worden en een nieuwe leiding gelegd 
worden. Op de zitkamer werkt het licht 
wel en moeten ze zich in de slaapkamer 
maar behelpen met een kaars tot het op- 
gedroogd is. De W.C. is nu weer in orde. 
Het zou misschien goed zijn, om daar de 
kachel eens te stoken. 



give me that I congratulate you a week 
too late. God willing, I will send my fe- 
licitations in time on the correct day next 
year, assuming that we both are still alive 
and will enjoy peace and freedom. It was 
rather quiet here today, but just now sev- 
eral shells are flying over and therefore 
I went to my basement bed to write. 



They started to work on the roof to- 
day, and everything they need has to be 
hauled through the house, even the beam 
that has to be installed. They do not have 
a long ladder and that beam had to be 
lifted. The helper from Jacobs also came 
and fixed the toilet upstairs where the wa- 
ter supply tank was full of debris and the 
whole thing did not work anymore. The 
electric light in that area also does not 
work, but that is due to the wet ceilings. 
Nothing can be done, except tear the ceil- 
ing down and install new wiring. The liv- 
ing room does have working lights, and 
for the moment they should use a can- 
dle in the bedroom until it all has dried 
out. It might be better to fire up the stove 
there. 



Donderdag 9 november 

Het was koud vandaag, 3.3°C vanmor- 
gen en ik heb maar dadelijk de kachel 
aangemaakt, waar Tante Nan erg mee in 
haar schik was, toen zij kwam. Het ha- 
gelde ook al vanmorgen en daarna is het 
gaan regenen. Het had boven weer erg 
gelekt en met drie man zijn ze bezig ge- 
weest aan het dak. De balk zit erin, en 
als het nu morgen maar droog weer is, 
maken ze de betimmering en komen de 



Thursday 9 November 

It was cold today, 3,3°C this morning 
and I started the stove right away, much 
to the enjoyment of aunt Nan when she 
arrived. There also was some hail this 
morning, and it rained afterwards. Up- 
stairs it has leaked a lot again, and they 
worked with three men on that roof. The 
beam is mounted, and if it is dry tomor- 
row they will finalize the carpentry work 
and place the roof tiles. It will be expen- 



94 



Het Dagboek 



The Diary 



pannen erop. Het zal wel veel kosten, 
maar het is ook een reuze werk. 

Tante Nan had een brief van Mien, die 
zij en Cor door bemiddeling van een dok- 
ter gekregen hebben, die een nacht bij 
Polis gelogeerd had. 

Mien heeft het erg naar haar zin. Zij 
heeft een zit-slaapkamer, fijn voor als het 
haar beneden te druk wordt. Ze heeft 
aardige kennissen en ook al een bridge- 
club, ik hoor het haar zeggen. Verder 
weet ik geen nieuws en omdat mijn ka- 
cheltje uit is en ik koud begin te worden, 
ga ik maar naar bed. 

Dag. 

Vrijdag 10 november 

Een Duitse razzia in en om Rot- 
terdam haalt ca. 50000 mannen uit 
hun huis voor dwangarbeid. 

Vandaag is er hard gewerkt, niet alleen 
door de mannen op het dak, maar ook 
door juffrouw Kok en haar zuster, die de 
kamers eens flink onder handen geno- 
men hebben. Het was geen overdaad. Ze 
kunnen beiden flink werken en hebben 
zelf de kachel gezet in de zitkamer, en de 
plaat, die er vreselijk uit zag, schoonge- 
maakt. Ze hebben de perzen allemaal uit- 
geklopt en wilden liever hun eigen kleed 
leggen, maar dan toch om de veertien da- 
gen, de perzen uitkloppen. 

Corry en haar vriend hebben met een 
wagentje, dat aan de fiets vastgemaakt kan 
worden, tweemaal een vracht kleren en 
kleinigheidjes gebracht, want ze konden 
niemand krijgen. Nu stond er in de krant, 
dat de padvinders genegen zijn, met een 
handwagen te komen helpen, daar willen 
ze nu op af. 



sive, but it is a huge job. 

Aunt Nan received a letter from Mien 
which she received via a doctor who had 
stayed a night at Polis. 

Mien is very contented. She has a liv- 
ing room in which she can sleep, nice 
especially if the downstairs is getting to 
busy. She has friendly acquaintances and 
even a bridge club, she said. Other than 
that I have no news and because the stove 
has gone out and it is getting cold, I will 
go to bed. 

Bye. 

Friday 10 November 

A German raid in and around Rot- 
terdam picks up ca. 50000 men for 
forced labor. 

Today a lot of work was done, not only 
by the men on the roof, but also by Miss 
Kok and her sister who gave the rooms 
a thorough going over. It was not in ex- 
cess. Both of them can work hard and 
even placed the stove and they cleaned 
its shield which looked awful. They beat 
the Persian carpets and preferred to use 
their own carpet, but still would beat all 
carpets every fortnight. 



Corry and her friend used a cart that 
could be attached to a bicycle to haul two 
loads of clothing and miscellaneous items, 
because they could not find anyone else 
to do this. The newspaper said the boy 
scouts could be helping with a handcart, 
and they will now try that. 



95 



Het Dagboek 



The Diary 



Als we nu maar een stukadoor kon- 
den krijgen om de gaten in de plafonds 
te repareren, want die rijzen aanhoudend 
door en schoonmaken helpt je niets. Het 
was vanmiddag zo onrustig met granaat- 
vuur, dat we nog een poos in de kelder 
hebben gezeten en de werklui van het 
dak bij Duives in de kelder. 

Mevrouw van Dalen is heel erg bang 
en dacht, dat het hier veel erger is dan in 
de Voorstadslaan. Het is hier soms ook 
eng, als die zware tanks voorbij rijden, 
dat is een heidens leven en het is iedere 
dag zo. Ze zijn veel zwaarder dan die 
van de Duitsers (Zie de afbeelding op pa- 
gina 39). In de vooravond was er weer 
zwaar geschut aan de gang, ik denk op 
Arnhem. 

Ik was vanmiddag bij de Postduif en 
hoorde daar, dat de pleegzoon van juf- 
frouw Sanders met vrouw en kind, bij 
haar was ingetrokken, omdat hun huis 
vernield is en zij niets meer hebben. En 
nu is Marie boos vertrokken en morgen 
gaat Toon (haar broer) ook weg, want ze 
denken nu, dat die pleegzoon de bakke- 
rij zal krijgen en daar loerden ze op. Juf- 
frouw Sanders zei "Het is een vingerwijzing 
van God, dat ik dit doen moest". 

Zij vond dat mijn gezicht er al een boel 
beter begon uit te zien. Ik ben benieuwd, 
of alles weg trekt, het kan haast niet dunkt 
me. 

Mevrouw van Wijk heeft verhuurd aan 
juffrouw Muller Massis, de zuster van me- 
vrouw Haga, 2 ongemeubileerde kamers 
voor ƒ145,- per maand. In de schuilkel- 
der werd er volgens Tante Nan beweerd, 
dat ze wel gauw ruzie zouden krijgen, want 
ze waren beiden lastige potentaten. 



If only we could get a plasterer to fix 
the holes in the ceiling, because these 
keep flaking, and cleaning does not help 
a bit. This afternoon was not very quiet 
from the shells and so we have been in 
the basement for a while, and the roof 
people were in the basement of the Dui- 
ves. 

Mrs. van Dalen is very afraid and she 
thinks that it was much worse here than 
it was in the Voorstadslaan. Sometimes it 
is scary here, when the heavy tanks pass 
it is with an infernal noise and this hap- 
pens every day (See the figure on page 39). 
They are much heavier than the German 
ones. In the early evening there was a 
lot of shooting of heavy guns, I think to- 
wards Arnhem. 

I was at the Postduif this afternoon and 
heard there that the foster son of Miss 
Sanders with his wife and son, had moved 
in with her because their house had been 
demolished, and they have nothing any- 
more. And now Marie has left in anger, 
and tomorrow her brother Toon also will 
leave because they think that the foster 
son will get the bakery which Marie and 
Toon had been expecting to get. Miss 
Sanders said "God indicated that I should do 
this". 

She thought that my face was much 
better. I wonder if it all will disappear, 
but think that that is unlikely. 

Mrs. van Dijk has rented two unfur- 
nished rooms for fl 45- per month to Ms. 
Muller Massis, the sister of Mrs. Haga. In 
the bombshelter, according to aunt Nan, 
it was speculated that they would start 
quibbling soon, because both of them are 
difficult potentates. 



96 



Het Dagboek 



The Diary 



Dag allemaal, tot morgen. 

Zaterdag 11 november 

Vanavond maar een paar regels, want 
de kachel is uitgegaan en het is erg koud 
vandaag. De timmerlui van het dak zijn 
vertrokken en aan de voorkant zijn nu 
blauwe en aan de achterkant rode pan- 
nen, omdat er geen andere te krijgen zijn. 
Ook de betimmering is niet volledig, door 
gebrek aan hout, maar het zou toch niet 
doorlekken, zei hij. Nu moet de mastie- 
ker komen voor de lekkage op de kamer 
van Nell en dan hoop ik, dat er een stu- 
kadoor komt. Er zullen nog twee stuk- 
ken muur van de dienstbodekamer her- 
bouwd moeten worden, want die vallen 
bijna om. 

Iedere avond staat er een spreuk in de 
krant en vanavond is het er een van Scho- 
penhauer: "leder mens moet een zekere hoe- 
veelheid zorg, leed of nood hebben, evenals het 
schip zijn ballast". 

Ik heb vandaag weer eens bezoek ge- 
had van Duifje, Toet, en hij trof het. Want 
ik had nog een stukje van mijn vleesrant- 
soen. Hij was zo schattig, ik vroeg hem, 
of hij zijn vriend Minka nu helemaal ver- 
geten was. Ik zat in de keuken in de zon 
te eten (hutspot) en van het papje wat ik 
na at, kreeg hij natuurlijk ook wat . . . 

Zondag 12 november 

Het is al weer koud, want de kachel 
heeft me verlaten. Dus zal ik maar weer 
gauw naar de kelder trekken, om warm 
te worden onder de dekens. Tante Nan is 
met een warme kruik naar haar schuil- 
kelder vertrokken, want daar is het ook 
zo koud en ze gaan pas om 10 uur naar 
bed. 



Bye, you all, until tomorrow. 

Saturday 11 November 

Only a few lines, tonight, because the 
stove has gone out and today it is very 
cold. The carpenters from the roof have 
gone, the front now has blue tiles, and 
the back red ones, because there were 
no others to be had. Even the carpen- 
try is not complete due to lack of wood, 
but he said it would not leak. Now the 
roof sealer has to come to fix the leak 
in Nell's room and I hope a plasterer will 
come also. Two wall areas in the ser- 
vant's room have to be redone, because 
they are almost falling down. 



Every day there is a quotation in the 
newspaper, and today the quote is from 
Schopenhauer: "Every person needs to have 
a certain amount of worry, sorrow or distress 
just as a ship needs its ballast". 

Toet, Duifje came to visit again today 
and he was in luck, I still had a piece 
left of my meat ration. He was very cute 
and I asked him if by now he had for- 
gotten his friend Minka. I was eating 
in the kitchen (hotchpotch) and from the 
pudding which finished the meal, he got 
some too, of course . . . 

Sunday 12 November 

Again it is cold today, because the stove 
gave up. Therefore, I will depart soon 
for the basement to warm up under the 
blankets. Aunt Nan left with a hot-water 
bottle to her bombshelter, because it is 
cold there also, and they do not go to bed 
until 22:00. 



97 



Het Dagboek 



The Diary 



Ze had daar gehoord, dat er a.s. week 
een groot offensief zou beginnen en dat 
daarom al die kanonnen in Beek en Berg 
en Dal geplaatst zijn. 

Er zijn de laatste dagen hier weer veel 
slachtoffers gevallen van de granaten, die 
er vandaag ook weer waren. Wanneer 
zal er verandering komen? Het duurt erg 
lang. En dan denk ik maar weer hoe het 
bij jullie zat zijn. Dan bid ik maar weer, 
dat God jullie allen voor het oorlogsge- 
weld zal behoeden en we elkander weer 
in gezondheid terug zullen zien. 

Dag. Tot morgen. 



There she learned that next week some 
large offensive was to start, and therefore 
they placed all those big guns in Beek and 
Berg en Dal. 

In the last few days many victims again 
have fallen from the shells, including to- 
day. When will there be a change for 
the better? It lasts very long. And then 
I think of how is is with you all. Again I 
pray that God will protect you from the 
war violence and we can see each other 
again in good health. 

Bye. To tomorrow. 



Dinsdag 14 november 

Ik had gisteren zo veel te stoppen en te 
naaien, dat het te laat was geworden om 
nog te gaan schrijven. Het was gisteren 
de hele dag regen en koud er bij. Van- 
daag was het een beetje beter, maar niet 
veel. Toen Tante Nan vanmiddag, nadat 
zij bij mevrouw van Wijk en Cor gegeten 
had, weer haastig hier kwam, was Cor er 
ook bij en vroeg half huilende, of zij zich 
hier mocht warmen, want het was daar 
niet om uit te houden van de kou. We 
hebben toen met z'n drieën om de ka- 
chel gezeten en er kwam nog bezoek bij: 
eerst mevrouw Gerstenberg, die kwam 
kijken hoe het met mijn gezicht was en 
toen mevrouw Ypenburg, die Tante Nan 
kwam bezoeken en mooie gele chrysant- 
jes meebracht voor tante Nan, chrysant- 
jes die erg gezellig op tafel staan. 

Mevrouw Gerstenberg had je bruin wol- 
len pakje aan. Toet, en het zat haar lekker 
warm zei ze. Ik dacht, dat jij het daar nu 
ook goed zou kunnen gebruiken. 



Tuesday 14 November 

Yesterday I had so much work to do in 
mending that it became too late to write. 
It rained the whole day and was cold to 
boot. Today was a bit better, but not by 
much. When aunt Nan arrived here in a 
hurry this afternoon, after she had eaten 
with Mrs. van Wijk and Cor. Cor accom- 
panied her and asked, half crying, if she 
could be here to warm herself because 
there it was unbearable. We then sat with 
the three of us around the stove, and had 
visitors also: first Mrs. Gerstenberg who 
came to see if my face had improved, 
and then Mrs. Ypenburg who came to 
visit aunt Nan and brought nice yellow 
chrysanthemums that helped to decorate 
the table. 



Mrs. Gerstenberg was dressed in your 
brown woolen suit, Toet, and it was nicely 
warm she said. I thought that you would 
have been able to make good use of it as 
well. 



98 



Het Dagboek 



The Diary 



In de krant stond, dat er in de grote 
steden van het Duits bezette gebied hon- 
ger wordt geleden. Ik denk aan al mijn 
kleinkinderen, maar Paauw en Titi heb- 
ben beiden nogal voorraden. Ik hoop 
maar, dat jullie er mee kunnen toeko- 
men. Het is hier ook krap met alles, al- 
leen vruchten (appels en peren) zijn er 
nog. 

Van juffrouw Kok hebben we de laatste 
dagen niets meer gehoord; zij zal op be- 
ter weer wachten, om weer wat te bren- 
gen. Het dak regent nu niet meer door, 
maar op de kamer van Nell is het nog 
steeds een overstroming, ofschoon er tien 
bakken en kommen onder staan, maar 
die lopen dan over. 

Ik kreeg vandaag een biljet van de in- 
komstenbelasting en die is notabene veel 
hoger, namelijk fl 259,90 en verleden jaar 
fl 111,-. Dat is toch te gek ... 

Dag! 



The newspaper reported that there is 
famine in the large cities of the German- 
occupied area. I think of all my grand- 
children, but both Paauw and Titi nor- 
mally have supplies. I hope they will last. 
Here food is scarce also, only fruit is avail- 
able (apples and pears). 



The last few days we did not hear any- 
thing from Miss Kok. Maybe she waits 
for better weather to bring more things. 
The roof is not leaking anymore, but it 
still is a flood in Nell's room even though 
there are ten pots and pans, but they are 
overflowing. 

Today I received a note from the in- 
ternal revenue, and it is much higher, 
ƒ1559.90 instead of fl 111- last year. Ri- 
diculous . . . 

Bye! 



Donderdag 16 november 

Al weer een nieuw blad. Hoeveel zul- 
len er nog bijkomen, eer ik het verzen- 
den kan? Jullie zullen het waarschijnlijk 
veel te lang vinden om het te lezen, maar 
dan lees ik het zelf nog eens over. Ik zal 
nu ook niet iedere avond meer kunnen 
schrijven, want ik heb veel verstelwerk. 
Op de dag komt er niets van. 

Vandaag is er een man bezig geweest 
boven de kamer van Nell en hoop ik maar, 
dat het niet meer lekken zal, maar het is 
slechts een voorlopige reparatie, want zij 
hebben het materiaal er niet voor. Juf- 
frouw Kok is nog niet gekomen, zij kan 
geen mensen vinden die haar boeltje over- 
brengen. Ik hoop, dat zij nu morgen maar 



Thursday 16 November 

Another new diary leaf again. How 
many more will be added before I can 
send this? You probably will find it too 
long to read, but then I may read it over 
by myself once more. I may not be able 
to write every day because I have much 
mending to do. Writing cannot be ac- 
complished during the day. 

Today a man worked above Nell's room, 
and I hope it will leak no more, but it is 
only a temporary repair, because they do 
not have the correct materials at hand. 
Miss Kok has not arrived either, she can- 
not find anyone to transport her belong- 
ings. I hope that she will come tomor- 
row. I also have to go to the Twentse 



99 



Het Dagboek 



The Diary 



komt. Dan moet ik eens naar de Twentse 
Bank, want die is weer enkele uren open 
per dag, maar ik zie er tegen op, al die 
ellende daar in de buurt te zien. 

Ik kreeg voor het gas en elektra een 
rekening die ik direct betalen moest, over 
juli en augustus en nu zie ik in mijn boek, 
dat ik die reeds per giro betaalde. Ik zal 
dus moeten reclameren, erg lastig. 

Vandaag kwam voor het eerst de bak- 
ker weer aan de deur, komt nu drie of 
vier maal per week, dus alweer een voor- 
uitgang. Als nu die nare granaten maar 
weg bleven, dan durfde je weer eens uit 
te gaan. Gisteren was het weer bar en 
vandaag ook. Er kwam hier een dame 
binnen vluchten die stond te beven op 
haar benen. Het was ook een vreselijke 
slag en vlak bij. Het enigste kleine ruitje 
in de slaapkamer van Toet is nu ook ka- 
pot en het is er zo koud. De zitkamer 
is nu ook niet meer zonnig, want de deu- 
ren zijn beiden van bordpapier, maar juf- 
frouw Kok wil er een klein glasruitje in 
laten zetten. 

Ik huis nu helemaal in mijn slaapka- 
mer en heb tenminste nog uitzicht op de 
straat door een kapotgeschoten ruit, maar 
die er tot op heden nog in zit. De Wagen- 
makers kregen vandaag een hele bende 
zakken met kolen. Hoe komen ze daar 
aan? Mijn Calorifère kacheltje brandt 
nogal zuinig, maar er gaat toch iedere 
dag bijna een kit cokes plus een beetje 
antraciet voor de aanmaak in en 's avonds 
krijgt hij kleine stukjes hout, want grote 
kunnen er niet in. Hij heeft vanmiddag 
mijn hele was gedroogd en ik ben blij, 
dat dat weer klaar is, want het is toch een 
hele toer. Nu ga ik maar weer naar mijn 
kelder. 



Bank because it opens again a few hours 
per day, but I do not look forward to it, 
having to see all the misery in that neigh- 
borhood. 

I received a bill for gas and electricity 
that had to be paid instantly, for July and 
August, but I see in my book that I paid 
that already by giro. Thus I have to com- 
plain, very troublesome. 

Today for the first time the baker ar- 
rived at the front door, and will come 
three or four times a week; yet again 
some progress. If the nasty shells would 
stay away, we would dare to go out again. 
Both yesterday and today were misery. 
A lady, who was shaking all over, came 
here fleeing for shelter. It indeed was 
a heavy explosion and quite nearby. The 
lone small window in the bedroom of Toet 
now also is broken and it is very cold 
there. The living room is not sunny any- 
more because of the boarded windows, 
but Miss Kok wants to have a small piece 
of glass inserted. 

I am now housed completely in my bed- 
room and have at least some view of the 
street through a broken window which 
has not been boarded yet. Many bags of 
coal were delivered to the Wagenmakers. 
How did they get their hands on that? 
My Calorifère stove burns very econom- 
ically, but still uses one shuttle of coal 
and some anthracite to start, while in the 
evening it gets a few small pieces of wood; 
large ones will not fit. Today it dried all 
my laundry and I am glad that that has 
been done, it always is a big job. Now I 
go back to my basement. 



100 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 17 november 

Vanmorgen kwamen de families Kok 
en van Dalen. Eindelijk hadden ze ie- 
mand gevonden, die haar boeltje wilde 
overbrengen en ze zitten nu gezellig bij 
de kachel. Juffrouw Kok heeft een stuk 
bordpapier voor het raampje gespijkerd 
en is het dus minder koud in de slaap- 
kamer. Met twee lange snoeren hebben 
ze daar nu toch een licht vanuit de zitka- 
mer. En weet je wie er met hen meege- 
komen is? Piet Hein, een schattig hondje. 
Ze vroeg eerst of ik het wel goed vond, 
waarop ik zei "Als hij de boel maar niet kapot 
bijt", denkende aan die hond, Toet, die in 
jullie flat de poef bijna helemaal opgege- 
ten had. Ze zullen nu alle kussens van je 
opbergen, want ze hebben zelf nog kus- 
sens. Ze aten vanmiddag van de Centrale 
Keuken en denken dat maar vooreerst 
te blijven doen, want het was heel goed, 
stamppot (en het kost maar 30 cent per 
portie). Maar het akelige is, dat je dik- 
wijls lang in de rij moet staan, voordat 
je wat in je pot krijgt. En je moet ook 
je vleesbon afgeven, terwijl je nooit vlees 
krijgt. Het kan ook de halve boterbon 
zijn (Zie de afbeelding op pagina 15). 

De familie Spanjaard had een adver- 
tentie in de krant, dat ze naar Javastraat 
17 zijn verhuisd, dus nu zullen dr. Mun- 
ting en nog een andere ongetrouwde dok- 
ter wel spoedig in het huis komen. 

Er werd hier vandaag een brief bezorgd 
voor mevrouw de Vries. Ik dacht, dat 
het misschien een doktersrekening kon 
zijn, maar het was een briefje van An- 
nie Behrens uit Eindhoven om te vra- 
gen hoe het met je ging, Toet. Zij waren 
er goed afgekomen met het bombarde- 
ment, maar alleen alle ruiten kapot. Zij 



Friday 17 November 

This morning the families Kok and van 
Dalen arrived. They finally found some- 
one to transport their items and now are 
sitting cozily near the stove. Miss Kok 
nailed a piece of cardboard over the win- 
dow and now it is less cold in the bed- 
room. With two long extension cords 
from the living room, they can get light. 
And do you know who came with them? 
Piet Hein, a cute little dog. She first had 
asked my permission, to which I replied 
"As long as it does not bite and ruin things", 
thinking of the dog that almost ate the 
complete floor pillow in your apartment, 
Toet. They will store all your pillows, be- 
cause they still have their own. They ate 
this afternoon from the Central kitchen, 
and are thinking to keep doing that for a 
while because it was quite good, hotch- 
potch (it only costs ƒ10,30 per portion). 
The disadvantage is that some days you 
have to stand in line for a long time be- 
fore you get anything in your pot. And 
you have to give your meat coupon, even 
though there is no meat in the food. Or 
you can substitute half a coupon for but- 
ter (See the figure on page 15). 

The Spanjaard family had placed an ad 
in the paper that they moved to Java street 
17, and now Dr. Munting with another 
unmarried doctor will get into the house 
in the near future. 

A letter was delivered today for Mrs. de 
Vries. First I thought it was a doctor's 
bill or such, but it was a note from Annie 
Behrens in Eindhoven to ask how you 
were, Toet. They endured the bombard- 
ment well, only with all broken windows. 
She gave the address of Bodewes, Suri- 
name street 2, for a reply. and I will write 



101 



Het Dagboek 



The Diary 



gaf het adres op van Bodewes, Surina- 
mestraat 2, om antwoord terug te bren- 
gen en ik zal een briefje schrijven. De 
dochter van Bodewes is een vriendin van 
Ina Nap en Cor zou haar in de schuil- 
kelder vragen, of zij eens bij mij wilde 
komen om dat briefje op te halen. Ik 
weet heus niet meer hoe de man van An- 
nie Behrens heet. Zij vraagt ook, hoe 
het met mij gaat en hoe het met Tyr is. 
Zij schrijft "Denk er aan, als je moeilijkhe- 
den hebt, je bent hier altijd welkom". Och, 
kreeg ik ook maar eens een levensteken 
van jullie . . . 



her a note. The Bodewes daughter is a 
friend of Ina Nap, and Cor is going to 
ask her in the shelter if she could come 
to see me and fetch the note. I do not re- 
call at all the name of the husband of An- 
nie Behrens. She also asks how I fared 
and how Tyr is doing. She writes "Think 
of this, if you have any problems, you always 
will be welcome here". Oh, if ever I could 
get a message from you . . . 



Maandag 20 november 

Gisteravond kon ik niet tot schrijven 
komen, omdat het licht uit ging en bij een 
kaars gaat het moeilijk. Daarom ben ik, 
nadat ik een praatje met mijn bovenbu- 
ren gemaakt heb, maar vroeg naar bed 
gegaan. Ik heb al veel hulp gehad van 
beide dames. Het licht gaat weer uit. 



Monday 20 November 

I could not get to writing yesterday be- 
cause the light failed, and with a candle it 
is too difficult. Therefore I chatted with 
my neighbors above and went to bed early. 
Already I have had much help from both 
ladies. The light is quitting again. 



Dinsdag 21 november 

Tante Nan is naar haar schuilkelder ver- 
trokken en begin ik maar gauw met schrij- 
ven, anders gaat het licht weer uit. Dat 
schijnen ze nu iedere avond te doen en 
overdag is er soms ook geen elektriciteit, 
want dan gaat de bel niet en bombarde- 
ren ze op de deur. 

We hebben een vreselijke nacht gehad, 
net zo iets als met mijn verjaardag. De 
bovenbewoners zijn drie keer naar be- 
neden gekomen, de kelder in. We heb- 
ben dicht op één gezeten, met dekens 
om ons heen in het gangetje. Piet Hein 
was er bij en vond het heerlijk onder de 
deken. Steeds kwamen er granaten en 



Tuesday 21 November 

Aunt Nan departed to her shelter, and 
I will start writing because the light may 
go out again. They seem to do that every 
evening, and during the day sometimes 
there is no electricity either, and then the 
front door bell does not work and people 
have to knock fiercely on the door. 

We had a terrible night, akin to that on 
my birthday. The upstairs people have 
come down three times into the base- 
ment. We sat close together wrapped in 
blankets and Piet Hein was there, hap- 
pily under his blanket. Every time there 
came new shells and exploded so loudly 
that we thought the house had been hit 



102 



Het Dagboek 



The Diary 



sloegen zo hard in dat we dachten, dat 
het huis weer opnieuw geraakt was, maar 
vanmorgen bleek, dat er een groot gat 
in de grond was geslagen voor het huis 
van Duives. De Wagenmakers waren se- 
dert een paar dagen ook weer 's nachts 
in hun huis, omdat de mensen in de Mol- 
lenhutseweg geëvacueerd werden en ze 
waren nu van plan, om iets te zoeken 
op de Molenweg, want hier konden ze 
niet blijven, zei hij. Truus, die altijd zo 
flink was, had nu last van haar zenuwen 
en durfde haast niet op straat. Er zijn 
ook veel huizen vernield en mensen ge- 
dood, o.a. ook van Halst, de gymnastiek- 
leraar en zijn vrouw. Ook hoorde Tante 
Nan, dat Louise Groen, die toen ook uit 
de kerk getroffen was tegelijk met mij 
en Tante Nan, in het ziekenhuis is over- 
leden. 

Ik hoop, dat we een betere nacht zul- 
len hebben, want ik heb erge slaap. Juf- 
frouw Kok maakte voor mij vanmorgen 
de kachel aan en is mij met alles behulp- 
zaam en mevrouw van Dalen ook. Ze 
doet alles zo keurig netjes en het is zo'n 
aardige dame. Ik heb zo'n medelijden 
met haar, dat zij zo doof is en nog zo 
jong. Corry is ook heel aardig en vindt 
het maar fijn als ze naar Hees mag, om 
bij ds Geurtsen, die een kantine voor de 
Tommys heeft, te helpen. En dan wordt 
ze 's avonds met de auto thuis gebracht. 
Soms zijn er wedstrijden voor tafelten- 
nis en andere spellen met prijzen. Mis- 
schien komt er hier in de sociëteit van de 
studenten ook zo iets. Er zijn hier ontzet- 
tend veel soldaten dezer dagen. Ik denk, 
dat ze daarom zoveel granaten afschie- 
ten. Eergisteren hebben ze een soort pa- 
rade gehouden met muziek erbij. En nu 



again. However, this morning we noted 
that a big hole had been blown in the 
front yard of the Duives house. The Wa- 
genmaker family since a few days also 
had returned to their house for the night 
because the people from the Mollenhut- 
seweg were being evacuated. Now they 
plan to find something on the Molenweg; 
they could not stay here he said. Truus 
who always was so strong was troubled 
by her nerves and barely dared to go into 
the street. Many houses have been de- 
molished and people killed, among oth- 
ers van Halst, the gym teacher, and his 
wife. Aunt Nan also heard that Louise 
Groen, who had been hit simultaneously 
with me and aunt Nan near the church, 
had died in the hospital. 



I hope that we will have a better night 
this time, because I am very sleepy. Miss 
Kok started the stove for me this morn- 
ing and is helpful in everything, and so is 
Mrs. van Dalen. She always does every- 
thing so neatly and strict, and is a very 
nice lady. I pity her that she is so deaf 
and still so young. Corry also is very nice 
and enjoys going to Hees to help in the 
canteen for the Tommys that ds Geurtsen 
has. And then she is brought back by car. 
Some days they have games such as table 
tennis and such, and with rewards for the 
winners. Maybe they will do something 
similar here in the clubhouse of the stu- 
dents. There are very many soldiers cur- 
rently. I think that is the reason they are 
shooting so many shells. The day before 
yesterday there was a parade with music. 
I am going to bed early today. 



103 



Het Dagboek 



The Diary 



ga ik maar vroeg naar bed vanavond. 
Dag. Tot morgen hoop ik. 



Bye. I hope until tomorrow. 



Woensdag 22 november 

Het is vandaag nogal rustig geweest en 
de afgelopen nacht ook. Ik hoop maar, 
dat dit zo blijft, want lekker slapen is toch 
maar heerlijk, al lig je ook in je kleren. 

Juffrouw Kok hoorde van een Engels- 
man, dat er 7 tanks in het Reichswald 
waren geweest, die al die granaten hier- 
heen schoten, maar ze hebben ze kunnen 
vernietigen met vlammenwerpers. Wat 
is het toch vreselijk, dat de mensen el- 
kander zoveel ellende kunnen bezorgen 
en volgens de krant zal er niet gauw een 
einde aan komen en zullen ze volgens 
Generaal Eisenhower in Europa tijdens 
de tweede wereldoorlog moeten vechten 
als duivels voor de overwinning. Ik kijk 
er die Tommys op aan en denk "Jullie zijn 
toch ook stakkerds, dat je dat maar allemaal 
moet doen voor een vreemd land". 

Elektriciteit gaat nu iedere dag vier uur 
uit op verschillende tijden en als er niet 
gauw verandering komt, zal het spoedig 
helemaal gedaan zijn en ook met het gas. 

Ik zou wel eens willen weten of jullie 
dat nog hebben. Wie weet, in wat een 
ellende jullie zitten ook wat voeding be- 
treft. Het brood wordt hier zo slecht, 
het smaakt naar verf en we denken dat 
er lijnzaad in het meel verwerkt wordt. 
Groente is niet te krijgen en heb ik maar 
erwten in het water gezet. Ook geen fruit 
meer. Het wordt steeds minder. Als we 
het maar uit kunnen houden, tot de dag 
komt dat het land helemaal vrij is. 



Wednesday 22 November 

Today was rather quiet, as was the past 
night. I hope it stays this way because 
a restful sleep is delightful, even if you 
sleep in your clothing. 

Miss Kok heard from a Britisher that 
seven tanks were in the Reichswald to 
shoot all those shells, but they were de- 
stroyed with flame throwers. How terri- 
ble that people can stack so much mis- 
ery onto each other, and according to 
the newspaper it will not end soon and 
they would have to fight like devils to 
get the upper hand in WW2, according 
to general Eisenhower. When I look at 
the Tommys I think "You poor wretches, 
you have to do this for a foreign country". 



The electricity is cut off for 4 hours ev- 
ery afternoon at different times, and if 
there is no quick relief, soon there will 
be nothing at all, and the same holds for 
gas. 

I wish I knew if you still have gas and 
electricity. Who knows in what misery 
you are finding yourself, also in regard 
to food. The bread here is getting much 
worse, it tastes like paint, and we think 
they mix linseed with the flour. You can- 
not get vegetables, and I am soaking dried 
peas. There also is no more fruit. It 
decreases all the time. I hope we can 
manage until the whole country has been 
freed. 



104 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik heb vandaag Duifje weer eens bij 
me gehad en die liep naar boven en ik 
was bang dat hij Piet Hein zou ontmoe- 
ten en met hem slaags zou raken, maar 
het liep goed af want Piet Hein deed een 
dutje. Hij begint nu aan de trap te wen- 
nen. Eerst durfde hij er niet af. Het is 
een dot van een hondje, maar ik denk dat 
hij heel groot zal worden, want hij heeft 
zulke grote poten. 

Ik denk dat Tineke en Heleen het ook 
erg leuk zouden vinden om in die kantine 
te gaan helpen. Er waren gisteren over 
de 80 Tommys en laatst toen hier zoveel 
troepen waren, over de 200. Ze krijgen 
allemaal thee. Corry is er alweer heen. 

Dag. 



Today Duifje was here, who walked up- 
stairs so that I was afraid he would meet 
Piet Hein and start to fight, but it ended 
well because Piet Hein was sleeping. He 
is getting used to the staircase which he 
dared not descent earlier. It is a dar- 
ling little dog, but I think he will grow 
to a large size because he has such huge 
feet. 

I think that Tineke and Heleentje also 
would enjoy working in the canteen. Yes- 
terday there were more than eighty Tom- 
mys, and the other day when there were 
so many soldiers here, more than 200. 
All of them get tea. Corry went there 
again. 

Bye. 



Zaterdag 25 november 

Nu zal ik weer eens aan het schrijven 
gaan want er is vanavond licht. Vanmid- 
dag heb ik Nan met Difje bij me gehad, 
die nog altijd in hun kamer aan de Groes- 
beekseweg zitten en slapen in een kelder 
in de St. Annastraat. In hun huis is nu 
een noodziekenhuis en boven komt een 
familie te wonen, want mevrouw Beijens 
durft er niet heen, omdat het te dicht bij 
de brug is en ze daar nog altijd op loe- 
ren. 

Nan had iemand gesproken die uit Am- 
sterdam kwam en die had verteld, dat 
het daar wel erg was, maar dat het in 
de krant wel erg overdreven was. Zij 
wilde mij daarmee geruststellen en toen 
ik over Toet sprak, zei ze "Op de dorpen 
is het nog niet zo slecht en deze tijdsomstan- 
digheden kunnen best een goede invloed op 
haar gezondheidstoestand hebben. U ziet haar 



Saturday 25 November 

Now I will start writing again because 
there is light this evening. This afternoon 
I had a visit from Nan Beijens with Difje, 
who still are in rooms on the Groesbeek- 
seweg, and sleep in a basement in the 
St.Anna street. In their house there is 
now an emergency hospital and upstairs 
a family will be housed because Mrs. Beij- 
ens does not dare go there: it is close to 
the bridge which still is a target. 

Nan spoke with someone who came 
from Amsterdam and said that it was bad 
there, but that the newspapers were ex- 
aggerating. She wanted to set me at ease 
and when I spoke about Toet, she said "It 
is not as bad in the villages and under these 
circumstances it could have a positive influ- 
ence on her health. You will see her back fully 
recovered". I hope that it will come true. 



105 



Het Dagboek 



The Diary 



vast helemaal gezond weer terug". Ik hoop 
dat het waar zal zijn. De berichten in de 
radio en krant zijn goed en het zou best 
kunnen, dat daar in de Elzas de grote slag 
geleverd wordt en ze hier niet meer be- 
hoeven te vechten. 

Wat hebben zich in Rotterdam veel man- 
nen aangemeld. In de krant stond: 50 
duizend en ze werden gepakt in binnen- 
schepen en naar Delft vervoerd. In Den 
Haag was het in elk geval minder dan 
10 duizend en waren ze benieuwd, hoe 
Amsterdam het er af zou brengen. Dit 
waren berichten van Radio Oranje. Ik 
hoop, dat Frits boven de 40 is en Arend 
is nog geen 18. Vandaag zijn hier weer 
granaten gevallen en in de Tooropstraat 
waren weer vier mensen dodelijk getrof- 
fen. Ze zijn dus nog niet uitgeroeid en 
zitten er nog meer nesten in het Reichs- 
wald. Het schijnt erg moeilijk te zijn ze 
daar uit te krijgen. 

Die Corry is maar niets bang en is al 
weer naar Hees. Gisteravond bracht zij 
Amerikaanse koeken mee, die heerlijk 
smaakten. Zo kregen de Tommys ze bij 
hun eerste kopje thee en dan nog twee 
kopjes met biscuits. Daar is heel wat te 
schenken en af te wassen, maar zij vindt 
het leuk en is zo blij, dat ze haar Engels 
zo goed kan ophalen. Zij heeft dit no- 
dig, want zij wil stewardess in een vlieg- 
tuig worden, dat is haar ideaal, maar dan 
moet ze eerst de Huishoudschool gehad 
hebben. Of er iets van komen zal? Dan 
zal Jan Rombouts nog lang moeten wach- 
ten ... 

Piet Hein is erg stout geweest, want 
hij heeft drie hoopjes en een plas in de 
gang gedaan, maar misschien kon hij er 
niet uit. Dit is nu het laatste blad van 



The radio and newspaper news is good 
and it could actually mean that they will 
have the big fight in Alsace so that they 
do not have to fight here anymore. 



How many men have been picked up 
in Rotterdam! The newspaper said 50 
thousand, and that they were packed into 
river boats to be transported to Delft. In 
The Hague there were fewer than 10 thou- 
sand, and we wondered how Amsterdam 
would go. These were the data from Ra- 
dio Oranje. I hope Frits is older than 40 
and Arend is not yet 18. More shells feil 
today, and four more people were fatally 
wounded in the Toorop street. Thus, the 
enemy has not yet been vanquished and 
thus there are more enemy pockets in 
the Reichswald. It appears that it it very 
difficult to route them out. 

Corry is not af raid at all and again went 
to Hees. Last night she brought Ameri- 
can cookies with a delightful taste. That 
is what the Tommys got with their first 
cup of tea, and afterwards two more cups 
with biscuits. In that place there is a lot 
to pour and wash, but she enjoys it and is 
glad that she can catch up on her English. 
She needs this because she wants to be- 
come stewardess in an airplane. That is 
her ideal, but first she has to finish the 
Huishoudschool. If something will come 
of it? Jan Rombouts will have to wait very 
long . . . 

Piet Hein was very naughty, having put 
three droppings and urine in the hallway, 
but maybe he could not get out. This 
turns out to be the last page from my 



106 



Het Dagboek 



The Diary 



mijn blocnoot, Nell, en ik kon geen an- 
dere krijgen. Ik zag bij jou nog iets lig- 
gen. Toet, dan zal ik daar maar mee be- 
ginnen. 

Dag. 



pad, Nell, and I cannot get another one. 
I saw something with your belongings, 
Toet, and will continue on that. 

Bye. 



Zondag 26 november 

Het was vandaag eindelijk weer eens 
wat lichter, maar het was veel kouder, en 
vanmiddag scheen de zon even en kwa- 
men de moffen weer bommen gooien. 
Het is nu net 4 weken geleden, dat Tante 
Nan en ik daar ook wat van meekregen. 
Ik voel het nog altijd aan mijn hoofd en 
zij aan haar been, maar het is toch goed 
aan het genezen en mijn gezicht komt 
ook weer in zijn oude doen, maar ik zal 
toch wel lidtekens overhouden. 

Er was vanmiddag een Tommy op be- 
zoek en juffrouw Kok bracht me twee 
sneden van een Christmas cake uit Ca- 
nada, een en al rozijnen en sukade, over- 
heerlijk. 

Cor kwam ook net voor een kopje thee 
en zij kreeg ook haar deel ervan. Zij is 
maar jaloers, dat Nan het zo lekker warm 
heeft, want mevrouw van Wijk had de ka- 
chel weer niet aangemaakt, maar ze kan 
natuurlijk geen opmerking maken, want 
zij betaalt ook niets. Ze zouden nu wel 
eens kunnen wisselen, want twee is me te 
veel, maar Nan zal er geen zin in hebben 
denk ik. Nan is anders geen gezellige 
huisgenoot; Ern Tydeman zei van haar, 
dat ze een koude kachel was en daar had 
ze wel gelijk in. Zij profiteert nu mee van 
de bonnen van Annie en bij Cor geeft ze 
haar melkbon en krijgt daar pap voor. 
De morgenpap heb ik maar afgeschaft, 
want dat ging niet meer, daar zij erg op 



Sunday 26 November 

Today, finally, there was more light, but 
it also was much colder. This afternoon 
the sun even came out for a bit, and the 
Germans started to shoot shells again. It 
is now four weeks ago that aunt Nan and 
I got our share. I still can feel it in my 
head, and she in the leg, but it is healing 
well and even my face returns to its old 
appearance, but I probably will remain 
with scars. 

This afternoon a Tommy visited and 
and Miss Kok brought me two slices from 
a Canadian Christmas cake, full or raisins 
and fruits, very delicious. 

Cor came to drink a cup of tea and got 
her share. She is jealous that Nan is co- 
zily warm, because Mrs. van Wijk again 
had not started the stove. But she can- 
not complain, because she pays nothing. 
They could swap places, because two is 
too much for me, but I think Nan does 
not want to. Nan is not a cozy house com- 
panion; Ern Tydeman said of her that she 
was a 'cold stove', and I think that is cor- 
rect. Now she profits from the coupons 
of Annie and to Cor she gives her milk 
coupon in return for porridge. I have dis- 
continued the morning porridge, because 
my milk ration does not match the cup of 
coffee she likes in the morning as well as 
at five thirty in the afternoon. 



107 



Het Dagboek 



The Diary 



een kopje koffie gesteld is en om half zes 
ook weer. 

Ik hoop maar, dat hun huis gauw in 
orde wordt gemaakt, maar dat zal niet 
zijn voor het lente wordt, want ze kun- 
nen er toch niet stoken. Ik wil hen graag 
helpen tot zolang, want ik denk mezelf 
maar eens in zo'n toestand, hoewel ik dan 
liever zoals mevrouw Beijens en Nan, en 
bij eenvoudige mensen een kamer zocht. 
En die betaalden maar heel weinig. Zij 
willen echter graag dicht bij hun huis zijn 
en dat kan ik me ook wel begrijpen. Ie- 
dere dag gaan ze er heen om het een of 
ander te halen en Cor hoopt nu maar, dat 
zij er spoedig kan koken. 

Ik luisterde zo juist naar Radio Oranje 
en hoorde dat de Amsterdammers wer- 
den aangespoord om zich niet te melden 
bij de oproep. Maar dan zullen ze wel 
weer opgepakt worden. Och, wat een el- 
lende toch en wat willen ze toch met al 
die mannen doen of is het alleen maar 
om ze weg te krijgen, dat ze de Engelsen 
niet helpen , als die komen. 

Ik hoor daar dat Corry al weer terug is 
uit Hees, dus wordt het tijd om naar bed 
te gaan. Zij vertrok achter op de mo- 
torfiets en kwam per auto terug. Als ik 
's morgens tegen 8:00 boven kom heeft 
juffrouw Kok mijn kacheltje aangemaakt 
en als het morgen mooi weer is, krijgt 
mijn kamer een flinke beurt en gaat het 
vloerkleed naar buiten. Ze zijn beiden 
erg ijverig en hebben alles graag netjes 
in orde. Iedere dag vraagt ze of ik bood- 
schappen heb, dus je ziet dat ik veel hulp 
aan hen heb en het zijn prettige mensen 
in de omgang. 

Dag. Tot morgen. 



I hope that their house will be restored 
soon, but that may not be before spring, 
because they cannot use the heater. Until 
then I am happy to help them, thinking 
of myself in such a situation. But I prob- 
ably would prefer, like Mrs. Beijens and 
Nan, to get a room from simple people, 
and pay relatively little. However, they 
want to be near their house, and that is 
understandable. Every day they go there 
to fetch something, and Cor hopes that 
soon they will be able to cook there. 



I listened to Radio Oranje and heard 
that the men in Amsterdam were encour- 
aged not to report for the summons. But 
then they will be picked up some way. 
What a misery, and what do they want to 
do with all those men, or is it only to pre- 
vent them from helping the Allieds when 
they come? 

I hear that Corry returned from Hees, 
and thus it is time to go to bed. She de- 
parted on the back of a motorbike, and 
returned by car. When I return upstairs 
near 8:00, Miss Kok already has lighted 
my stove, and if it is nice weather tomor- 
row my room gets a good going over and 
the carpet goes outside. Both of them 
are diligent and like to see everything in 
order. She asks every day if I have shop- 
ping to do, and thus you can see that I 
have lots of help from them, and they 
are pleasant people. 

Bye and until tomorrow. 



108 



Het Dagboek 



The Diary 



Dinsdag 28 november 

Gauw een paar regels want om 20:00 
gaat het licht weer uit. Als het waar is 
wat die meneer uit Amsterdam gisteren 
door de radio gezegd heeft, dan zitten 
jullie steeds zonder elektriciteit en gas, 
dat is vreselijk hoor! Gelukkig dat je op 
de kachel in de huiskamer kunt koken. 
Ik hoop dat ze het hier nog maar vol 
kunnen houden met die licht- en gasloze 
uren. 



Tuesday 28 November 

Quickly a few lines, because the lights 
will go out again at 8 tonight. If it is cor- 
rect what the man from Amsterdam said 
yesterday on the radio, you will be out of 
electricity completely and that is terrible. 
Fortunately, you can cook on the stove in 
the living room. I hope that the power 
here will last with the current hours de- 
prived of gas and light. 




FlGURE 3.24. 



Geparkeerde tanks op het Kelfkensbos wachten op nadere commandos. 
| Tanks are parked on the Kelfkensbos, awaiting further instructions 



Ik sliep eindelijk weer eens goed in de 
afgelopen nacht, want de baby van de Pot- 
hofs was rustig. De vorige nachten moest 
hij zo huilen want hij heeft twee tanden 
gekregen. Daarbij was het vannacht in 
de lucht ook rustig en vandaag ook nogal. 
Maar daarnet vlogen er weer een paar 
granaten over ons heen. 

Vanmiddag werd er een Duits vliegtuig 
neergeschoten, dat terecht kwam op het 
Kelfkensbos en een gat van een paar me- 
ter diep in de grond maakte. De piloot 
kwam met een parachute neer in de Waal, 



Finally I slept well last night, because 
the Pothof baby was quiet. The previous 
nights he had to cry because he got two 
teeth. Moreover, it also was quiet in the 
air, like it is today. But just now several 
shells flew over again. 



This afternoon a German airplane was 
shot down and crashed in the Kelfkens- 
bos, making a hole several meters deep. 
The pilot landed with a parachute into the 
Waal, but was picked up and wrapped in 



109 



Het Dagboek 



The Diary 



maar was opgepikt en in wollen dekens 
gewikkeld. Zo doen de Engelsen met de 
Duitsers. 

Daar komt juffrouw Kok me een stukje 
ham brengen voor de boterham. Ik ga 
het morgen dadelijk koken. Zij had van 
mevr. Rombouts die vanmiddag bij haar 
op bezoek was, een stuk ham gekregen. 
Die had het weer van familie uit Zetten. 
En zo eten er een heleboel van mee, maar 
ik vind het toch aardig, dat ze mij ook 
een stukje bracht. Zij heeft mijn oudste 
Bleyle-japon voor mij gestopt en gewas- 
sen. Dat was wel nodig, daar ik die de 
hele oorlog al droeg, dag en nacht. 



woolen blankets. That is the way the En- 
glish treat the Germans. 

Miss Kok came to bring me a piece of 
bacon for the bread. I will cook it tomor- 
row. She had received the bacon from 
Mrs. Rombouts, who visited her this af- 
ternoon. And she received it in her turn 
from a family in Zetten. And so a lot of 
people are enjoying it, and I find it very 
nice that she brought me a piece. She 
has mended and washed my oldest Bleyle 
dress. That was really essential, because 
I wore it day and night during the war. 



Woensdag 29 november 

Vanmiddag kwam mevrouw Gersten- 
berg mij weer eens bezoeken. Zij heeft 
met Tante Nan voor de conversatie ge- 
zorgd, want ik had zo'n vreselijke slaap, 
dat ik mijn ogen haast niet open kon hou- 
den. Het was dom van me, dat ik na 
het eten niet even was gaan liggen, want 
ik was 's morgens uit geweest en kwam 
doodmoe thuis. Ik ben het niet meer ge- 
wend om boodschappen te doen. Ik was 
bij Schuppers (die nog bestaat) gaan ho- 
ren of ze ook nog speculaasjes (Zie de af- 
beelding op de volgende pagina) bakken 
voor het St. Nicolaas feest, want koekjes 
waren er de laatste tijd niet meer te krij- 
gen. Nu moet ik 1 ons boter, lVkons sui- 
ker en een broodbon geven. Dan krijg ik 
4 ons speculaasjes en zal ik maar zien of 
ik het dubbele kan missen, dan kan ik de 
bovenbewoners ook wat geven. Ik geniet 
van Annie's bonnen want anders zou het 
niet gaan, dat begrijp je, want we moes- 
ten deze keer in plaats van veertien, ze- 
ventien dagen met onze margarinebon- 



Wednesday 29 November 

Mrs. Gerstenberg came to visit again 
this afternoon. She and aunt Nan have 
taken care of the conversation, because 
I was so sleepy that I could barely keep 
my eyes open. It was stupid that I did 
not lie down for a bit after my meal, be- 
cause in the morning I had gone out and 
came home dead tired. I am out of prac- 
tice doing shopping. I was at Schuppers 
(which still exists) to find out if they will 
bake speculaas (See the figure on the 
next page) for the St. Nicholas festivities, 
because cookies have been nonexistent 
lately. I have to deliver 100 g butter, 150 g 
sugar and a bread coupon. For that I 
will receive 400 g speculaas, but I will try 
to get the doublé amount so that I can 
share with the upstairs people. I profit 
from Annie's coupons, because otherwise 
it would not work, as you will understand, 
because this time we had to hold out for 
17 days instead of 14 with our margarine 
coupons. We did get an extra tablet of 
chocolate; it will not be large, I expect, 



110 



Het Dagboek 



The Diary 



nen doen. We hebben deze keer een ex- 
traatje, n.I. chocolade, 1 tablet. Het zal 
niet groot zijn denk ik, maar we proe- 
ven de smaak dan toch maar weer eens. 
We krijgen ook 50 gram echte koffie, 125 
gram suiker, die we een paar weken niet 
hadden en 125 gram jam. De kinderen 
krijgen ook weer Melba en kinderbeschuit. 



but at least we can get the taste again. 
We also get 50 g real coffee, 125 g sugar 
which we have not had for a few weeks, 
and 125 g preserves. The children also 
get Melba and children's biscuits. 








FlGURE 3.25. ^b Typische speculaas vormen, in de VS genoemd naar de daar meest voor- 
komende vorm. 

Typical spicy St. Nicholas cookies, often called 'Dutch windmill' al- 
though that is only one of the many shapes made. 



Ik hoop maar, dat jullie ook een ex- 
traatje voor 6 December zullen krijgen. 
Pakjes verzenden en versjes maken gaat 
dit jaar niet, maar laten we hopen dat vol- 
gend jaar alles weer in zijn gewone doen 
zal zijn. 

Vanmiddag zijn hier weer bommen ge- 
vallen. Wij hoorden het toen mevrouw 
Gerstenberg hier was. En nu ga ik nog 
een beetje naaien, maar ik wil je eerst 
nog vertellen dat ik van Loosbroek, de 
tuinman, bij mij kreeg met zijn laatste re- 
kening. Dat was toen Tyr op een morgen 
met de vroegtrein ging. Toen waren ze 
juist gekomen en toen ik beneden kwam 
waren ze alweer weg. Hij rekende daar 
fl 18,60 voor en toen ik hem vroeg of hij 



I hope that all of you also will get some- 
thing extra for St. Nicholas on 6 Decem- 
ber. Shipping of parcels and making the 
accompanying rhymes will not be possi- 
ble this year, but let's hope that next year 
it all will be normal again. 

More bombs feil this afternoon. We 
heard it when Mrs. Gerstenberg was here. 
And now I am going to mend, but first I 
want to teil you that van Loosbroek, the 
gardener, was here with his last bill. That 
was the day the Tyr left with the early 
train; at that time they had just arrived, 
and when I had come downstairs they 
already were gone. He charged fl 18.60, 
and when I asked whether that was an 
error, he said no. Piet Duives, who was 



111 



Het Dagboek 



The Diary 



zich niet vergiste, zei hij van niet. Piet 
Duives, die er juist was, zat te grinniken, 
want zij hebben hem vroeger ook eens 
gehad. Hij zei, dat ze om 5 uur waren 
begonnen en dat ik ook het risico moest 
betalen, want eigenlijk mochten ze niet 
werken. Toen ik zei dat ik geen plan had 
zooveel te betalen, maar ik het afzetterij 
vond, zat hij zich een poos te bedenken 
en zei toen "Geeft U me dan maar fl 5,60. 
Dan is het ook goed". En toen hij wegging 
zei hij "Als U me weer wilt hebben, zegt U het 
dan maar bij mevrouw van der Land" (Daar 
werkt hij altijd). 



present, was snickering, because they too 
had used him earlier. He said that they 
started at 5 o'clock and that I also had to 
pay the risk, because officially they were 
not allowed to work. When I told him 
that it was extortion, he was thinking for 
a while and said "Give me only fl 5.60, for 
that will do". And when he left, he said "If 
you need me again, let it be known at Mrs. van 
der Land" (he always works there). 



Donderdag 30 november 

Vandaag heb ik weer een afzettersre- 
kening gekregen n.1. van het dak. Dat is 
notabene nog helemaal niet af, maar dat 
tot op heden eventjes fl 276,84 kost. Ik zal 
morgen eens naar Duives gaan en vra- 
gen of die ook zoiets gekregen heeft. Ik 
zal die meneer Seegers eens vragen om 
bij mij te komen, want hij zei toen, dat er 
nog een heleboel moest gebeuren. Op de 
kamer van Nell lekt het nog en de dienst- 
bodekamer heeft bijna geen plafond, de 
muur staat scheef, de luchtkoker van de 
boven- W.C. is helemaal stuk en het kastje 
om het afvoerbakje van de waterleiding 
dito. Zou die meneer Seegers soms den- 
ken dat het allemaal gemaakt is? Er is 
geen werkvolk meer geweest. Juffrouw 
Kok is vandaag bezig geweest om in mijn 
kamer de gaten in de muren en plafond 
te beplakken. Zij kan van alles. Ook de 
gekleurde bovenruitjes hebben pleisters 
gekregen. Bij Wagenmaker zijn ze druk 
in het huis aan het werk; zij zijn er nu 
helemaal uit. 



Thursday 30 November 

Today I received another extortioner's 
bill, this time for the roof. That has not 
been finished at all, but to date is costs as 
much as fl 276.84. Tomorrow I will ask 
Duives if he too has received something 
like that. I will ask Mr. Seegers to come, 
because at the time he said that much 
still had to be done. Nell's room is still 
leaking, the servant's room has barely 
any ceiling, the wall is crooked, the air 
vent of the upstairs toilet is completely 
broken and so is the frame around the 
drain from the water supply. Would Mr. 
Seegers think that it all has been fixed? 
No other workers have come since. Miss 
Kok has been plugging the holes in the 
wall and ceiling in my room. She can do 
anything. The colored top windows also 
have received stickers. At Wagenmaker 
they are hard at work on the house; they 
now left completely. 



112 



Het Dagboek 



The Diary 



Dag. Tot morgen. 



Bye. To tomorrow. 



Vrijdag 1 december 

Vandaag kwam er een rekening van af- 
zetter N° 3 voor mevrouw de Vries, van 
dr. Prik van fl 45,00 voor medische be- 
handeling. Er staat bij "Daar mogelijk de 
U toegezonden rekening verloren is gegaan, 
wordt U hierbij een duplicaat toegezonden. Om 
reden girobetaling nog is uitgesloten, wordt U 
beleefd verzocht deze rekening contant te wil- 
len voldoen". Mijn eerste opwelling was, er 
heen te gaan en hem te zeggen, dat hij 
een afzetter was, maar bij nader inzien 
geloof ik, dat het beter is er maar geen 
notitie van te nemen. Ik weet niet of Tyr 
nog naar hem toe geweest is, dat was toch 
het plan. Als ik er heen ging zou ik hem 
kunnen vragen, hoeveel hij voor iedere 
voetstap rekent, die hij in huis zet. Enfin, 
hij moet nog maar een beetje wachten. 

Vanmorgen ben ik eindelijk weer eens 
naar de Twentse Bank geweest; ik had 
het steeds uitgesteld, omdat ik er tegenop 
zag de Hertogstraat te zien. Ik heb er 
tranen bij gelaten, want het was vrese- 
lijk. Het begint al bij de hoek van het 
Mariënburgplein. Wilms, Prakke en van 
der Stad zijn helemaal in puin en verder 
op weet ik heus niet meer, wat er alle- 
maal was. De bank staat er nog, maar is 
vooral van binnen erg beschadigd, al het 
personeel zit nu in de kelder. In de safe 
mag maar een persoon telkens in, zodat 
je lang moet wachten. Het is daar ook zo 
vol met koffers, enz., dat je er haast niet 
door kunt. Ik kon alleen maar de cou- 
pons van oktober, november en decem- 
ber van Nederland en Nederlands Indië 
inwisselen, het andere kan later. 



Friday 1 December 

Today, a bill from swindler N° 3 arrived 
f or Mrs. de Vries, from Dr. Prik at fl 45.00 
for medical treatment. It stated "Perhaps 
the bill sent previously has been lost, and there- 
fore a duplicate is enclosed. Because payment 
by giro still is not possible, you are requested 
to pay in cash". My first thought was to 
go there and to teil him he was a crook, 
but after some thought I think it is bet- 
ter to forget about the whole thing. I do 
not know if Tyr has been there, as was 
the plan. If I went there I would ask him 
how much he charged per step he spent 
in the house. Well, he will have to wait a 
little longer. 



This morning I finally went again to the 
Twentse Bank. I kept postponing it be- 
cause I dread seeing the Hertog street. I 
shed tears, it was awful. It starts with the 
corner of the Mariënburgplein. Wilms, 
Prakke and Van der Stad are completely 
obliterated, and further down I do not 
even know what there used to be. The 
bank is still there but with large inter- 
nal damage. All personnel now is in the 
basement. The safe can be entered by 
only a single person, so that you have to 
wait long. It also is so full of luggage, efc. 
that it is difficult to pass. The only cou- 
pons I could exchange were those from 
October, November and December of the 
Netherlands and Netherlands East Indies, 
the others can come later. 



113 



Het Dagboek 



The Diary 



Meneer Quack, die een neef is van mijn 
huisgenoten, vroeg mij dadelijk of ze bij 
mij gekomen waren, daar was hij zo be- 
nieuwd naar. Juffrouw Kok betaalde mij 
vandaag /ï 25,— kamerhuur. Morgen zou 
Dupont de piano brengen en komen er 
ook een paar zakken kolen, een theetafel 
en een kastje. Ze hebben toch nogal het 
een en ander gered uit hun verbrande 
huis. 

Tante Nan werd vanavond getrakteerd 
in de schuilkelder, want meneer Nap was 
jarig en er werd thee geschonken met 
koekjes er bij. Wat ben ik blij dat ik er 
niet bij ben. Er zijn er nu 27 die daar sla- 
pen en Nan heeft boven zich mevrouw 
Beets, die zich telkens omdraait, en dan 
valt er stro en stof in haar bed. Zij heeft 
er ontstoken ogen van. Cor heeft een 
jongere man boven zich, waarmee zij con- 
verseert en flirt. 

Gisteren en vandaag zijn hier geen gra- 
naten gevallen, maar het kanon werkt wel 
gedurig als er vliegtuigen in de lucht zijn. 
De Canadezen zijn nu in de richting van 
Kranenburg opgetrokken en ik denk, dat 
ze het Reichswald zuiveren. Wat zal het 
heerlijk zijn, als ik weer hier op de divan 
kan slapen, want de kelder is wel kil en 
min of meer vochtig, maar ik lig er toch 
lekker met mijn kruikje. 

Dag. 



Mr. Quack, a cousin of my lodgers, 
immediately asked if they had arrived, 
he was very anxious to know this. Miss 
Kok today paid me fl 25- room rent. To- 
morrow Dupont will bring the piano and 
some bags of coal, a tea table and a cab- 
inet. They still have saved some items 
from their burned house. 



Aunt Nan was treated in the shelter, be- 
cause Mr. Nap had his birthday and they 
poured tea, presented with cookies. Glad 
that I am not there. Now there are 27 
who sleep there and Nan has above her 
Mrs. Beets, who regularly turns over so 
that straw and dust fall down into her bed. 
She has gotten an eye infection from it. 
Cor has a younger man above her with 
whom she talks and flirts. 

No more shells feil yesterday and to- 
day, but the canon works every time there 
are planes overhead. The Canadians now 
are pulling up towards Kranenburg, and 
I think they are clearing the Reichswald. 
How nice it will be when I can sleep again 
on the sofa, f or the basement is chilly and 
somewhat moist, but I still am comfort- 
able with my hot-water bottle. 

Bye. 



Zondag 3 december 

Gisterenavond was er geen licht en ging 
ik maar vroeg naar mijn kelder, hetgeen 
ook wel moest, want het regende weer 
granaten. Zo ook de afgelopen nacht, 
zodat de drie dames van boven ook nog 
een half uur in de gang hebben gezeten. 



Sunday 3 December 

There was no light yesterday night and 
I went to my basement early, and it was 
essential, because it rained shells. Similar 
for the past night, so that the three ladies 
from upstairs also spent half an hour in 
the hallway. Will this terrible suffering 



114 



Het Dagboek 



The Diary 



Zal die vreselijke kwaal nooit ophouden, 
want het is zo griezelig en ze schijnen er 
niets aan te kunnen doen. Het mikpunt 
zal de brug wel zijn, maar ze vallen rechts 
en links en er zal wel weer veel onheil ge- 
sticht zijn. Ik hoop maar dat we nu een 
betere nacht hebben. 

De piano van mevrouw van Dalen is za- 
terdag gekomen, ook haar voorraad ko- 
len en hout. Ze hebben nog een aardig 
beetje en het is nog heel wat en bijna al- 
lemaal antraciet. De piano past precies 
in de hall tegen de keukenmuur; het is 
een reusachtig grote, van notenhout, en 
met een mooie klank. 

Tante Nan is weer op thee en koek- 
jes getrakteerd, want Gaaien was nu ja- 
rig. Ze hebben hem met zijn allen een 
ets van de Sint-Stevenskerk gegeven (in- 
gelijst). Ik raadde haar aan om morgen 
maar eens in bed te blijven, want zij klaagt 
over duizeligheid, hoofdpijn en ook keel- 
pijn; ik denk dat het een beetje griep is en 
hoop dat ze mij niet zal aansteken. Maar 
zij heeft geen zin om in bed te blijven. 
Ze zit maar steeds te lezen in boeken die 
zij uit de Bieb haalt en ik vertelde haar, 
dat ze van Toet wel een boek mocht ne- 
men, maar die vindt ze te geleerd, zegt 
ze. Nu had ze 'Bruggebouwers' van Alie 
Smeding maar ze las het niet uit, want ze 
vond het niet mooi. Ze zit maar in zich- 
zelf te mopperen, want ik versta er niets 
van. 

Vanmiddag hadden ze boven een Tommy 
op bezoek; hij heet Hans . . . , 27 jaar, 
is eigenlijk een Noor en zijn vrouw en 
kinderen wonen in Canada. Het derde 
kind is geboren toen hij al weg was, nu 
3 jaar geleden. Hij verstaat en spreekt 
al een beetje Hollands. Hij brengt Corry 



never cease? It is very scary and nobody 
seems to be able to stop it. The main tar- 
get could be the bridge, but they fall right 
and left and there will be a lot of dam- 
age. Hopefully we have a better night 
tonight. 

The piano of Mrs. van Dalen arrived 
yesterday, as did her supply of coal and 
wood. It is quite a bit, and almost all of 
it anthracite. The piano fits exactly in the 
hall against the kitchen wall; it is an enor- 
mously big one, made from walnut wood 
and has a marvelous sound. 

Aunt Nan again was treated with tea 
and cookies because now van Gaaien had 
his birthday. They are giving him a com- 
bined present which is an etching of the 
St. Stevens church (framed). I advised 
her to stay in bed the next morning be- 
cause of her complaints about dizziness 
and headache; I think it is a flue and hope 
she does not pass it on to me. However, 
she did not want to stay in bed. She keeps 
reading books from the library and I told 
her that she could use a book from Toet, 
but she said that they were too schol- 
arly. Currently she has 'Bridge Builders' 
from Ali Smeding, but she did not finish 
it because she did not like it. She is con- 
stantly muttering but I cannot understand 
a word. 

Upstairs they had a visitor this after- 
noon, a Tommy named Hans ...,21 years 
old, originally from Norway, and his wife 
and children live in Canada. He under- 
stands and speaks a little Dutch. He will 
bring Corry back home on his motor- 
bike. She keeps working in Hees, be- 



115 



Het Dagboek 



The Diary 



straks op zijn motorfiets thuis. Zij blijft 
in Hees werkzaam, want in de cantine die 
hier in de studenten sociëteit wordt geo- 
pend, mogen alleen padvindsters werken 
en dat is zij niet, wel jammer. 



cause the canteen in the student club is 
only open for workers from the scout 
girls, which she is not. A pity. 



Dinsdag 5 december 

Nu is het pakjesavond en zou ik o zo 
graag weten of mijn kleinkinderen nog 
iets krijgen van de goede Sint, namelijk 
of de toestand in Rotterdam en Amster- 
dam nog zo is dat je er wat aan doen 
kunt; Oma kan nu niets sturen en maakte 
nu maar een pakje voor Corry en haar 
moeder en tante. Ik kreeg van hen een 
bouquet chrysanten. Ik had ook specu- 
laasjes laten bakken bij Schuppers en die 
zijn heel lekker (Zie de afbeelding op pa- 
gina 111). 

De schoolkinderen hebben in verschil- 
lende lokalen St. Nicolaasfeest gehad. Als 
het nu maar wat rustiger was en de gra- 
naten niet meer kwamen vallen, maar het 
gaat steeds maar door. Gisteren is in het 
rode dorp een massa huisjes vernield en 
46 mensen gedood. Ook op de Koren- 
markt moet het erg geweest zijn. De 
melkboer vertelde, dat er een collega van 
hem achter zijn wagen dodelijk getroffen 
werd en dat hij nu ook zo bang is. 

Bij Wagenmaker zijn ze het huis gron- 
dig aan het opknappen; er staat zelfs een 
steiger voor. Truus komt er helemaal 
niet meer, die woont nu op het Molen- 
pad en wacht zeker tot het huis helemaal 
in orde is. Als er dan maar geen granaat 
meer komt. 



Tuesday 5 December 

Now it is St. Nicholas eve, the surprise 
evening, with gifts to unwrap, and I am 
oh so anxious to know if my grandchil- 
dren have received anything, i.e. if the 
situation in Rotterdam and Amsterdam 
is such that you can do something about 
this festival. Oma cannot send anything 
and now makes a surprise for Corry and 
her mother and aunt. I received a bou- 
quet of chrysanthemums from them. I 
also had Schuppers bake some specu- 
laas cookies (See the figure on page 111), 
and these are very tasty. 

The schoolchildren had their St. Nicho- 
las festivities in several halls. If only it 
was a bit more quiet without falling shells, 
but they keep coming. Yesterday in the 
red village many houses were destroyed 
and 46 people killed. And it must have 
been bad on the Korenmarkt. The milk- 
man told me that one of his colleagues 
was hit fatally behind his car, and now 
he too is scared stiff. 

They are quite busy fixing the Wagen- 
maker house. There even is a scaffold. 
Truus never comes there anymore, she 
now lives in the Molenpad and waits un- 
til the house is fully ready, hoping that by 
then there will be no more shell hits. 



116 



Het Dagboek 



The Diary 



Van George hoor ik niets meer, hij durft 
zeker niet te komen. In de krant stond 
vanavond dat de Heer en mevr. Haitsma 
Mulier-van Scherpenberg met blijdschap 
kennis gaven van de geboorte van hun 
dochter Lili Johanne Nancy Henriette (ge- 
noemd naar de grootouders). Ik keek er 
van op, want ik wist niet dat er iets op 
komst was. Tijdelijk adres: Louiseweg 9. 
Ik zal eens zien of ik hem hier op het 
kantoor kan vinden. 

Nu ga ik mijn keldergenootjes ook nog 
wat speculaasjes brengen. De kleine Al- 
bert heeft nu al drie tanden dus zal wel 
mee kunnen eten. Theo had aardappe- 
len voor me meegebracht en Lies zorgt 
altijd voor fruit en groente als het er is. 
En nu gaat zo het licht uit en nu ga ik 
maar vroeg naar bed. 



I hear nothing anymore from George, 
maybe he does not dare to come. This 
evening, the newspaper showed that Mr. 
and Mrs. Haitsma Mulier-van Sherpen- 
berg announced with pleasure the birth 
of their daughter Lily Johanne Nancy Hen- 
riette (named after the gr andpar ents). I 
was surprised because I did not know that 
they were expecting. Their temporary 
address is Louiseweg 9. I will try to stop 
by his office here. 

I now will bring some speculaas cook- 
ies to my basement tenants. The little 
Albert already has three teeth and may 
be able to join in eating cookies. Theo 
had brought me potatoes, and Lies always 
takes care of fruit and vegetables, if avail- 
able. And now the light goes out and I go 
to bed early. 



Woensdag 6 december 

Vanmorgen ben ik Muiier gaan felici- 
teren en hoorde dat alles in de beste wel- 
stand was. Guus had de vorige dag nog 
gefietst en de hele zaak was in een uur af- 
gelopen, dus erg voorspoedig. Ze zitten 
daar in een huis van een cliënt van hem, 
die een pracht schuilkelder had, waar zij 
dan ook in woonden en waar Lili gebo- 
ren werd. Tjepke was ook bij hen, want 
Oma Nancy zat al geruime tijd in de Den- 
nenstraat in Hees, met Juf. Haar huis is 
door een granaat onbewoonbaar gewor- 
den, maar toen was zij er al uit, want zij 
was zo zenuwachtig van alles wat zij om 
zich heen zag. Het moet daar in de buurt 
ook heel erg zijn. 

Ik ben benieuwd hoe het met Tante Lot 
is, want op het Javaplein is ook veel ge- 
beurd. Daar loeren ze op de St. Anna- 
brug. Ik had vanmiddag behalve Cor en 



Wednesday 6 December 

I went to congratulate Muiier and heard 
that all was well with them. Guus had 
been bicycling the previous day, and the 
whole birth was finished within an hour, 
quite fast. They are located in a house 
of one of his clients who has a magnifi- 
cent bombshelter where they also lived 
and where Lili was born. Tjepke was 
there too because Oma Nancy had been 
in the Dennen street in Hees for quite 
some time with the nanny. Her house 
was made unlivable by a shell, but by that 
time she already had left. She was very 
nervous about all that happened and the 
things she saw. That neighborhood also 
must be in terrible shape. 

I wonder how aunt Lot is faring, be- 
cause also on the Javaplein much has hap- 
pened. There the target is the St. Anna 
bridge. Today at tea time I had not only 



117 



Het Dagboek 



The Diary 



Nan ook mevrouw Duives op een kopje 
thee met een speculaasje. Ze beginnen al 
hard te krimpen, maar ik heb er nog wat 
in de stopfles gedaan. Nell, als je niet te 
lang meer weg blijft krijg je er nog wat 
van (Zie de afbeelding op pagina 111). 

Vanavond vlogen er honderden bom- 
menwerpers over naar Duitsland, het was 
oorverdovend. Kwam er toch maar op- 
roer onder de mensen, dan was het gauw 
gedaan en anders zal het nog midden zo- 
mer moeten worden volgens Eisenhou- 
wer. 

Cor kan nu in haar eigen keuken gaan 
koken, want met mevrouw van Wijk is 
het helemaal hommeles en als zij daar 
nu maar een kachel had, konden ze daar 
blijven. Ik dacht, Toet, dat zij die van 
jullie slaapkamer wel eens lenen mocht, 
maar dadelijk teruggeven als jij hem no- 
dig hebt. Zij blijven dan toch slapen in de 
schuilkelder van het Centraal Gebouw. 
Nan is er niet op gesteld om de hele dag 
bij haar zuster te zijn, want die speelt te- 
veel de baas, maar zij mag dan tenmin- 
ste in de keuken komen, terwijl die vroe- 
ger afgesloten werd. De centrale ver- 
warming kan nog niet gebruikt worden, 
maar zij krijgen kolen in een kist op het 
overdekte balkon, dus dat gaat best. Al- 
leen moet er een gat gemaakt worden 
voor de pijp van de kachel. En nu ga 
ik nog een beetje kousen stoppen, daar 
kom ik op de dag helemaal niet toe en het 
is ook zo donker, want ik heb maar één 
raam en daar ben ik al erg blij mee. 



Cor and aunt Nan, but also Mrs. Duives. 
The speculaas supply is dwindling fast, 
but I put some in an airtight jar, Nell, if 
you do not stay away too long, you too 
can have some (See the figure on page 111) 

This night, hundreds of bomber planes 
came over on their way to Germany. The 
noise was ear shattering. If the German 
people would revolt, all would be over 
quickly but otherwise it might be mid- 
summer, according to Eisenhower. 

Cor can now cook in her own kitchen, 
because she has a quarrel with Mrs. van 
Wijk; if there were a stove there, they 
could have stayed there. I thought, Toet, 
that they might borrow the one from your 
bedroom, under the condition that they 
would return it the moment you came 
back. They still sleep in the bombshel- 
ter of the Central Building. Nan does not 
prefer to stay with her sister, because she 
tries to dominate too much, but she may 
at least get into the kitchen which was 
blocked earlier. The central heating can- 
not yet be used, but they get coal in a 
crate on the covered balcony, and that is 
thus no problem. The only thing is that 
they had to make a hole for the stove 
pipe. And now I will do some mending 
of socks; during the day I cannot get to it, 
and it is quite dark due to the single win- 
dow. But I am very happy to have that 
one window. 



Donderdag 7 december 

Het was een vreselijke nacht. Ik dacht 
maar steeds aan jullie allen dat ik je niet 
meer terug zou zien, maar God heeft mijn 



Thursday 7 December 

The night was awful. I kept thinking 
about you all, and that I would never see 
you again, but God has heard my prayer 



118 



Het Dagboek 



The Diary 



gebed verhoord en mij behoed. De drie 
bovenbewoonsters hebben de hele nacht 
in het gangetje tussen de twee kelders 
gelegen en de inslagen van de granaten 
waren vreselijk, dicht bij ons, op de Oran- 
jesingel, in de Hendrik Hoogersstraat en 
in de Molenstraat. Er zijn ook weer veel 
mensen getroffen. Ik hoop maar, dat we 
nu een betere nacht zullen hebben, maar 
ze begonnen gisteren ook pas laat. Ik 
dacht er nog over om naar Notaris Die- 
penbroek te gaan, om te zeggen wat hij 
doen moet als ik getroffen word. Maar 
het was zo'n slecht weer vandaag, dat ik 
niet tot uitgaan kwam. 

Dag lievelingen, tot morgen hoop ik. 



and protected me. The tree tenants from 
upstairs have stayed the whole night in 
the little hallway between the two base- 
ments and the hits of the shells were atro- 
cious, close by us in the Oranjesingel, in 
the Hendrik Hoogers street and in the 
Molen street. Many people also were hit. 
I hope we will have a better night tonight, 
but yesterday they also started quite late. 
I thought of going to notary Diepenbroek 
to instruct him what to do in case I get hit. 
But the weather was so bad today that I 
could not get out. 



Bye, darlings, I hope until tomorrow. 



Vrijdag 8 december 

Gelukkig kan ik jullie vertellen, dat het 
rustiger is geworden. De afgelopen nacht 
en ook vandaag. Ik begin weer moed te 
krijgen, Het was een zonnige dag, maar 
wel koud en ik trof het toen ik vanmor- 
gen om half elf bij de kapster moest zijn 
om eindelijk mijn haren eens te laten was- 
sen en bij de kachel in de huiskamer kon 
het drogen. Ook kon er geen watergolf 
of zoiets gebeuren, want ze mogen die 
machines niet gebruiken. Toen juffrouw 
Scheerder mij wilde onduleren, bemerkte 
zij dat er geen gas was, ofschoon het toch 
de gas-tijd was. Zij heeft het toen nog 
geprobeerd met een beetje spiritus maar 
daar had zij niet veel meer van en ben ik 
maar naar huis gegaan. Toch was ik blij 
met mijn frisse hoofd, het was wel nodig 
na die twee ongevallen. 

Toen ik bezig was om mijn hutspot op 
te warmen, kwam juffrouw Kok zeggen, 
dat er iemand voor mij was. En daar 
stonden Annie en Bert, op de fiets geko- 



Friday 8 December 

Fortunately I can teil you that it has 
become more quiet, both last night and 
today also. My courage is returning. It 
was a sunny but cold day, which favored 
me when I had to go to the hair stylist 
at ten thirty this morning to get my hair 
washed, and have it dry near the stove in 
the living room. They could not do any 
curling or such, because they are not al- 
lowed to use those machines. When Miss 
Scheerder wanted to put in some curly 
waves, she noted that there was no gas, 
even though it was gas time. She then 
tried with a little alcohol lamp, but that 
did not work out, and I left for home. 
Nevertheless I am glad to have a fresh 
head after those two mishaps. 



When I was heating my hotchpotch, 
Miss Kok came to teil that there was some- 
one to see me. And there were Annie and 
Bert, who came by bicycle. They brought 



119 



Het Dagboek 



The Diary 



men. Ze hadden boterhammen bij zich 
en hebben als van ouds, koffie gedron- 
ken in de keuken, terwijl ik binnen mijn 
hutspot at. Ze dachten dat ik in het zie- 
kenhuis lag, dat had haar zuster hier op 
de deur gelezen en hun geschreven. Er 
was een briefje op de deur gezet, dat dr. 
Munting in het ziekenhuis te spreken was 
en dat heeft zij waarschijnlijk niet goed 
gelezen. 

Zij kwamen eens poolshoogte nemen 
of Annie niet hier weer kon komen, want 
in Leeuwen was het ook niet alles, ook 
veel granaten. Ze bleven een paar dagen 
hier en wisten nog niet waar ze zouden 
logeren, maar ik denk niet bij juffrouw 
Sanders, want die moest niets meer van 
Bert hebben. Zij zouden nog eens terug 
komen en zouden dan misschien de fles- 
sen kersen en pruimen meenemen die zij 
geweckt heeft. Ik gaf haar de fl 20- van 
september, de verschillende kaarten die 
zij hebben moest en de noodkaart met 
bonnen, ook nog een pond suiker, om- 
dat zij daar om vroeg, ofschoon wij de 
laatste tijd maar weinig gekregen heb- 
ben. Ik zal nu op een briefje schrijven 
wat ik haar nog vragen wil, nl. dingen in 
de keuken die ik niet vinden kan. Mijn 
kamer had, toen ik naar de kapper was, 
juist een goede beurt gehad en blonk je 
tegen. Annie vond het er heerlijk naar 
boenwas ruiken en ze hadden toch maar 
een klein beetje gebruikt. Ik zei haar, dat 
ik erg in mijn schik was met mijn huis- 
genoten en dat kon ze begrijpen. 

Nu moet ik ermee uitscheiden, want 
het licht gaat om 8 uur uit en ik moet mijn 
kruik nog vullen. De drie dames zijn van- 
avond naar een film voor de Tommys in 
het Centraal Gebouw tot 9 uur, maar ik 



their own bread, and, as earlier, ate that 
and drank coffee in the kitchen while I 
ate my hotchpotch in my room. They 
thought that I was in the hospital, which 
her sister had seen on my door and wrote 
that to her. There was a note that Dr. 
Munting could be consulted in the hos- 
pital, and maybe that was misinterpreted 
by her. 

They probably came to inquire if An- 
nie could come back here, because in 
Leeuwen it was bad also, with many shells. 
They would stay only a few days here and 
did not yet know where they were to stay, 
but I think not with Miss Sanders, be- 
cause she did not want to have any deal- 
ings with Bert. They would return here, 
and could bring the jars with preserved 
cherries and plums that she made. I gave 
her the fl 20- for the month of Septem- 
ber, the various cards she needed and 
the rationing card and also 500 g of sugar 
which she asked, although we have had 
only little lately. I will jot down what I still 
wanted to ask her, such as things I could 
not find in the kitchen. My room had had 
a good cleaning while I was at the hair sa- 
lon and was shiny. Annie f ound it smelled 
nicely after furniture wax, even though 
they used only a little bit of it. I told her 
I was quite satisfied with my housemates 
and she could understand that. 



Now I have to stop, the light will go 
out at 8 o'clock and I still have to fill my 
hot-water bottle. The three ladies went to 
a movie for the Tommys in the Central 
Building, which would last until 9 o'clock, 



120 



Het Dagboek 



The Diary 



ben niet alleen want Theo, Lies en Albert 
zijn al in hun kelder. 

Dag. 



but I ara not alone because Theo, Lies and 
Albert already are in the basement. 

Bye. 



Zaterdag 9 december 

Het was al weer druk vandaag. Eerst 
kwamen Annie en Bert vragen of ik wat 
aardappelen kon missen, want bij haar 
zuster waar ze gelogeerd hadden, kwa- 
men ze te kort. Ik heb haar de tas die 
zij bij zich had laten vullen en ook nam 
zij nog een fles pruimen mee voor haar 
zuster. 

Daarna kwam Dory weer eens opda- 
gen en heb ik haar gezegd, dat ik het heel 
lelijk van haar vond, dat zij mij tot twee 
maal toe gefopt heeft en ik haar daarom 
maar liever niet meer zag. Daar zijn we 
dus gelukkig van af. Tante Nan zei nog 
dat ik aan Dory niet veel gehad had, want 
ze kwam om half elf en was om twaalf 
uur al weer weg en dan betaalde ik haar 
voor drie uur! 

Vanmorgen was alles wit buiten want 
er was een flink pak sneeuw gevallen. 
Tante Nan heeft jouw overschoenen aan- 
gedaan. Toet, die pasten haar goed en 
Cor had er een paar die Mien achter- 
gelaten had. Ze gaan nu koken in hun 
eigen keuken en eten daar ook en dan 
zitten ze de verdere middag hier bij de 
kachel, want mevrouw van Wijk maakt 
pas tegen de avond de kachel aan, hoe- 
wel zij de kelder vol kolen en hout heeft 
liggen, 's Middags gaat zij uit of met twee 
kruiken in bed liggen en laat Cor maar 
blauwbekken in de kou. 



Saturday 9 December 

It was another busy day today. First 
came Annie and Bert to ask if I could 
spare some potatoes, because her sister 
where they stayed had run out. I let them 
fill the bag that she brought and also gave 
her a bottle of plums for her sister. 



Afterwards came Dory, and I told her 
that I found it disgusting that she had 
stood me up twice, and that therefore she 
should not come again. That is thus one 
burden less. Aunt Nan also said that she 
was not much help because she came at 
ten thirty and left at noon, for which I 
had to pay three hours. 



This morning everything outside was 
white, a firm layer of snow covered ev- 
erything. Aunt Nan has used your over- 
shoes, Toet, they fit her exactly, and Cor 
used a pair that was left by Mien. Now 
they cook in their own kitchen, eat there 
and the rest of the day sit here near the 
stove. Mrs. van Wijk starts her stove only 
in the evenings even though she has an 
ample supply of coal and wood in her cel- 
lar. In the afternoon she either goes out 
or is in bed with two hot-water bottles, 
and Iets Cor shiver in the cold. 



121 



Het Dagboek 



The Diary 



Wat is het toch vreselijk, dat de Betuwe 
ook al onder water staat en nu kunnen ze 
niets opschieten. Ik zou toch zo graag 
weten, waar jij, Nell, en Professor van 
van Uven zitten en hoe of je het hebt. 
Maar jij kunt het mij ook niet laten we- 
ten, al zit je het dichtste bij van allen. 

Ik las de laatste brief van Toet nog eens 
en daarin stond, dat er twee dames uit 
Eerbeek bij je geweest waren, waar je 
misschien wel onderdak zou kunnen vin- 
den. Ik hoop maar dat dat gelukt is. En 
dan Amsterdam en Rotterdam, ik denk 
daar ook zo veel aan, hoe het daar toch 
zijn zal. Ik hoop maar dat alles goed is 
en ik jullie over niet te lange tijd in ge- 
zondheid mag terug zien. 

Dag. 



How terrible that they now flooded the 
Betuwe also with water, so that progress 
cannot be made at all. I really would like 
to know where you, Nell, and Professor 
van Uven are located, and how you are. 
But you cannot teil me even though you 
are the closest by. 

I reread the last letter of Toet, which 
said that two ladies from Eerbeek had 
visited her and that she might be board- 
ing there. I hope that that has succeeded. 
And finally, Amsterdam and Rotterdam, I 
think so often about them and wonder 
how the situation is there. I hope all is 
well and that I can see you shortly and in 
good health. 

So long. 



Zondag 10 december 

Alweer een dag voorbij. Vanmiddag 
een hevige schrik want er viel een bom; 
gelukkig niet dicht bij. Het was in de 
Schoolstraat en 5 mensen dood. Zo zie je 
dat het hier nog altijd onrustig blijft. Van- 
middag kreeg ik van Hans . . . weer een 
paar sneden van de heerlijke kerstcake 
uit Canada. Hij had weer een pakket ont- 
vangen en moet nu spoedig weer naar 
het front. Hij is behalve motorsoldaat 
ook parachutist. Ik heb toen de fles prui- 
men die Annie voor mij weckte, maar 
open gemaakt, maar dat viel tegen, want 
er was geen suiker in en moest ik er een 
heleboel bij doen om het lekker te ma- 
ken. Maar toen vond iedereen het heer- 
lijk. 



Sunday 10 December 

Yet another day has passed. A big scare 
this afternoon, a bomb feil, but fortunately 
not very close. It happened in the Sloot 
street, and five people died. You can see 
it still is very turbulent here. I also got 
from Hans ... a few slices of that de- 
lightful Canadian Christmas cake. He 
had received a new packet, and soon has 
to return to the front line. In addition to 
being a motorized soldier, he also is para- 
trooper. For the occasion I opened the 
jar with plums that Annie had preserved, 
but it was a disappointment because there 
was no sugar in it, and I had to add lots of 
that to make it edible. But then everyone 
liked it. 



122 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.26. ^h De Dagboek schrijfster met de hond Bobby op haar schoot, en de fami- 
lies van de huidige schrijvers op het terras van de Oranjesingel 25, ca. 1932. 
The Diary author, the dog Bobby in her lap, with the families of the 
current authors on the terrace of Oranjesingel 25, ca. 1932. 
/.=>ƒ?; Paauw, Pap, Han, Tineke, Arend, Titi, Heleen, Frits, Poedel. 



De dames zijn vanavond gegaan naar 
het Centraal Gebouw, waar een repetitie 
is van een kerstcantate, die op kerstavond 
gezongen zal worden. Piet Hein is nu al- 
leen boven en ik hoor hem zo nu en dan 
geluidjes maken. Hij mag de laatste da- 
gen niet meer beneden komen, want hij 
deed hier telkens hoopjes in de gang en 
keuken en dat is vies. Ze gaan ook nooit 
met hem uit; dat moet hij toch leren. Ik 
heb al gezocht of er niet een halsband 
was van Bobby, maar ik kan er geen vin- 
den. Boven wordt hij op het balkon uit- 
gelaten. 

Vanmiddag heb ik weer eens bezoek 
van Duifje gehad; hij zat in het rozen- 
perk en toen ik op de ruit tikte, kwam 



The ladies went out to the Centraal Ge- 
bouw tonight, where there is a rehearsal 
of a Christmas cantata which will be sung 
on Christmas eve. Piet Hein is now alone 
upstairs, and I hear him make sounds 
now and then. He is not allowed to come 
downstairs anymore because of the drop- 
pings he made in the hallway and kitchen, 
which I abhor. They also never take him 
out, something else he has to learn. I 
looked for an old collar from Bobby, but 
cannot find any. He is let out on the bal- 
cony upstairs. 

This afternoon, I had a visit from Duifje 
again; he sat in the rosé bed and when I 
tapped the window he came running. He 



123 



Het Dagboek 



The Diary 



hij op een draf aanlopen. Hij was zo lief. 
Het wordt een pracht beest en heeft zulk 
zacht haar. Ik vind een kat toch veel lie- 
ver dan een hond. 

Ik heb zo juist Je Maintiendrai gelezen, 
daar zijn ze hierboven op geabonneerd. 
Er staan wel mooie stukjes in en ik las er 
ook in, dat in Amsterdam het water gedis- 
tribueerd is en er ook geen elektriciteit is. 
Dat is vreselijk als het waar is; wij vinden 
het al erg, als het enige uren wordt af- 
gesloten, maar het komt hier misschien 
ook nog wel. 

Dag. 



is so sweet. It is becoming a beauty of an 
animal and has very soft hair. I still like 
cats better than dogs. 

I just read Je Maintiendrai (I will keep 
my ground), of which they have a sub- 
scription upstairs. There are nice articles 
in there and I also read that in Amster- 
dam there is water distribution and no 
more electricity. That is terrible if true; 
we already find it bad if they cut it off for 
several hours, but maybe it will get worse 
here also. 

Bye. 



Dinsdag 12 december 

Gelukkig hebben we weer licht en kan 
ik aan het schrijven gaan. Ik heb van- 
daag met dr. van Daal gesproken, die bij 
Corry moest komen omdat zij gevallen 
was en een erge dikke en pijnlijke knie 
had. Zij moet nu minstens 14 dagen rust 
houden en heeft zalf gekregen. Zij vindt 
het vreselijk, want nu kan ze niet naar 
Hees. Maar het heeft vandaag storm ge- 
lopen van Tommys en vriendinnen om 
haar te bezoeken. Ik heb juffrouw Kok 
gezegd, dat ik niet hoop dat dit zo 14 da- 
gen blijft duren, want dat is me te druk: 
ze gaan zo rumoerig de trappen op en 
af en maken de boel erg vuil, dat begrijp 
je! Ik vroeg haar toen ze bij mij zouden 
komen, of zij niet veel aanloop hadden, 
omdat ik daar niet op gesteld was, en zij 
zei toen van niet, maar nu wordt er meer 
voor haar gebeld dan voor mij. 

Vanmorgen kwam bij mij iemand om 
informaties naar Annie, die zich had aan- 
geboden bij een oude heer van 70 jaar 
voor de huishouding, en hij informeerde 



Tuesday 12 December 

Fortunately, we have light again and I 
can start writing. I talked with Dr. van 
Daal today who had to visit Corry, be- 
cause she had fallen and now has a swollen 
and painful knee. She has to rest for at 
least a fortnight. She thinks it is terri- 
ble because she cannot go to Hees. But 
today there was a Tommy invasion and 
friends who came to look her up. I told 
Miss Kok that I hoped this will not last, 
because it is too noisy for me: they make 
so much noise going up and down the 
stairs, and dirty it is, as you can imag- 
ine! When they came here first, I asked 
if they would have many visitors which I 
would frown upon, and then they said no, 
however by now there are more rings for 
them than for me. 



This morning, someone came to ask 
about Annie, who had solicited with an 
old gentleman of 70 years of age to do the 
household, and he inquired if she would 



124 



Het Dagboek 



The Diary 



of ik haar daar wel geschikt voor vond. 
Ik heb hem gezegd, dat ik haar daar wel 
wat jong voor vond en dat ze waarschijn- 
lijk wel gauw zou gaan trouwen. Die me- 
neer die het kwam vragen, maakte zich 
bekend als de schoonzoon van mijn eer- 
ste baker met de knipmuts op, die Titi zo 
mooi uit zijn fatsoen kon trekken. Zijn 
vrouw zou Nell in de kerk brengen toen 
zij gedoopt moest worden, maar toen zij 
verscheen, schrokken wij ons dood, om- 
dat wij dachten dat ze niet door het por- 
tier van het rijtuig kon komen; zo dik was 
ze. Maar gelukkig ging het nog net. 

Al die oude herinneringen kwamen nu 
weer in mijn gedachte. Dokter van Daal 
vertelde dat hij in de weesinrichting in 
Neerbosch zat en was verbaasd dat ik nog 
steeds in mijn huis was gebleven. Ik vroeg 
hem of hij geen contact met de dokter in 
Eerbeek zou kunnen krijgen, maar dat 
kon hij niet. Hij zou de volgende week 
weer in zijn huis komen, waar een paar 
kamers in orde gemaakt zouden worden. 
Bij Wagenmaker zijn ze nog steeds aan 
het timmeren, maar er woont niemand 
in. Meneer Seegers is hier geweest en 
raadde mij aan nog maar niets te laten 
doen en vroeg of ik hem de rekening 
wilde betalen (fl 276,84) voor het tijdelijk 
dichten met dakkleden en het definitief 
herstel van het dak zonder bijlevering van 
beschieting; alles tengevolge van oorlogs- 
geweld. Later zou ik van de Schade- en 
Enquête Commissie 60 procent terugbe- 
taald krijgen, als het waar is. Ik zal het 
dan maar betalen. 

En nu ga ik gauw naar mijn kelder- 
tje, want ik heb slaap. Morgen moet ik 
meneer Duives gaan bezoeken, want die 
heeft bij een auto-ongeluk een rib gebro- 



be suitable. I told him that she might 
be too young for that, and might marry 
soon. The gentleman who came to ask 
introduced himself as the son in law of 
the first nurse I hired, with the pleated 
bonnet that Titi often would pull out of 
its shape so interestingly. His wife was 
going to bring Nell to the church to be 
baptized, but when she appeared we were 
startled and thought she would not fit the 
door of the carriage, she was that rounded. 
But she barely managed to get in. 



All those old memories returned. Dr. 
van Daal told me that he worked in the 
orphanage in Neerbosch and was quite 
surprised that I had stayed in my house. 
I asked if he could get in contact with 
a doctor in Eerbeek, but he could not. 
Next week he would return to his home 
where a few rooms were being restored. 
At the house of Wagenmaker they are 
still hammering, but nobody lives there. 
Mr. Seegers has been here and advised 
to do nothing on the house for the mo- 
ment, and asked for payment of fl 276.84, 
his bill for work on partial closure of the 
roof and its final repair but without wall 
boards, all due to war damage. At a later 
time I would be reimbursed for 60% by 
the War Damage Committee, if that is 
correct. I thus will pay it. 



And now I quickly go to my basement, 
because I am sleepy. Tomorrow I have 
to visit Mr. Duives who broke a rib in a 
car accident, which is rather painful. 



125 



Het Dagboek 



The Diary 



ken, wat erg pijnlijk is. 
Tot morgen. Dag. 



Until tomorrow, bye. 



Woensdag 13 december 

Een paar regels, want ik heb een bende 
naaiwerk vanavond, allemaal kleine kis- 
sebisjes. Ik zit hier geweldig te snoepen, 
want juffrouw Kok bracht mij namens 
Hans en meegebrachte vriend, weer zo'n 
heerlijke koek en een rol zuurtjes. Ook 
kreeg ik vanmiddag een reuze snee wit- 
tebrood, omdat ze voor Corry een rond 
wittebrood meebrachten. En vandaag heb 
ik eindelijk weer eens een pakje boter 
kunnen bemachtigen, natuurlijk marga- 
rine, maar daar ben ik al heel blij mee, 
want de laatste week was er niets dan reu- 
zel; wel goed om te bakken, maar niet 
lekker op het brood. Vandaag kwam Bert 
om de weckflessen van Annie in te pak- 
ken en hij vertelde dat zij in betrekking 
was op de Groesbeekseweg tegenover het 
Mariënbosch, dus een heel eind weg. Die 
meneer Overbeek zou waarschijnlijk voor 
Bert een betrekking hebben, dan kon hij 
daar ook wonen. Dit had mevrouw ge- 
zegd, want meneer was niet thuis. Hij had 
een bureau tot bestrijding van de zwarte 
handel. Nu, daar weet Bert van mee te 
praten. Mevrouw was erg blij dat ze een 
meisje kon krijgen. Zij heeft twee kinde- 
ren en verwacht de derde. Zondagmid- 
dag zouden ze mij komen vertellen hoe 
het hun bevallen was. 

Meneer Duives maakt het redelijk goed, 
hij had wel veel pijn. Hij was een nacht 
in Heerlen gebleven, maar de dokter zag 
er geen bezwaar in, dat hij met de auto 
weer naar huis ging. 

En nu tot morgen. Dag. 



Wednesday 13 December 

A few lines only, because I have a heap 
of mending tonight, all just little trifles. 
I am eating sweets like crazy, Miss Kok 
brought me from Hans and a friend who 
accompanied him, again such a delight- 
ful cake and a roll of candies. Today I 
also got a big slice of white bread, be- 
cause they had brought a big round white 
bread for Corry. And today I finally got 
a package of butter, i.e. margarine of 
course, which makes me very happy, be- 
cause the last week we had nothing but 
lard; passable for frying, but not nice on 
bread. Bert also appeared today to fetch 
the jars with preserves of Annie, and he 
said that she was employed on the Groes- 
beekseweg across from the Mariënbosch, 
thus a long distance away. This Mr. Over- 
beek might have employment for Bert, 
and in that case he could live there also. 
This was information from Mrs. Over- 
beek, because he was not home. He had 
some office for quelling the black mar- 
ket. Well, Bert knows that topic quite 
well. The lady was very happy they could 
get a girl servant. She has two children 
and expects the third one. On Sunday 
afternoon they will come to teil me how 
they like it there. 

Mr. Duives is doing reasonably well, 
but still has pain. He stayed for a night in 
Heerlen, but the doctor had no objections 
to him going home by car. 

And now till tomorrow, bye. 



126 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 15 december 

Het is hier nog steeds rustig wat grana- 
ten betreft, maar Iaat ik er maar niet te- 
veel op roemen, want in de schuilkelder 
Tante Nan had gehoord dat Max Blok- 
zijl (de schijtlijster) door de radio had ge- 
zegd, dat Nijmegen met de Kerstdagen 
weer eens flink onderhanden genomen 
zou worden; de binnenstad was vrijwel 
vernield, nu zouden ze eens aan de bui- 
tenwijken gaan beginnen. Ik hoop dat 
het niet waar is. 

Mevrouw Gerstenberg kwam vanmid- 
dag afscheid nemen, want zij ging naar 
haar zuster in Breda. Zij had een brief 
van haar gekregen of zij zo spoedig mo- 
gelijk, liefst voor Kerstmis, wilde komen. 
En nu is zij maar in de weer om dat klaar 
te krijgen. Zij heeft de verhuisvergun- 
ning al, maar moet nu een vervoermid- 
del zoeken om haar daarheen te brengen 
en dat valt niet mee. Ook moet zij toe- 
stemming hebben om over de verschil- 
lende bruggen te gaan. Zij hoopt iemand 
te vinden, bij wie zij zich kan aansluiten, 
anders moet zij wachten tot 30 decem- 
ber, dan was er gezelschap voor haar. Zij 
heeft druk zitten redeneren met Nan en 
Cor, terwijl ik een kopje thee verzorgde, 
maar zonder koekje. 

We krijgen nu voor Kerstmis 400 g En- 
gelse biscuits. Dat zal heerlijk zijn en ook 
een reepje chocolade, maar het eerste 
hebben we ook nog niet evenmin als de 
echte koffie, maar . . . we hebben geduld 
en dat overwint alles. 

Het was vanmorgen op het vriespunt 
en een koude wind; ik ben stilletjes thuis 
gebleven. Nan heeft het spit in haar rug 
en ging vanavond om 6 uur dadelijk naar 



Friday 15 December 

It still is quiet as far as the war is con- 
cerned, but I should not discuss that be- 
cause aunt Nan had heard in the bomb- 
shelter that Max Blokzijl (the cowardly 
scoundrel) had said in the radio that Nij- 
megen would be bombarded fiercely dur- 
ing the Christmas time. De inner city 
was almost demolished, and now they can 
start on the suburbs. I hope it is incor- 
rect. 

Mrs. Gerstenberg came to say goodbye 
because she was going to visit her sister 
in Breda. She had received a letter from 
her, asking to come as soon as possible, 
and preferably before Christmas. And 
now she is busy to get that arranged. She 
already has the permission to move, but 
now has to find a vehicle to transport her, 
and that is not easy. She also needs to get 
permission to pass several bridges. She 
hopes to find someone so that she can 
join, otherwise she will have to wait to 
30 December when there is company to 
join. She has been discussing this with 
Nan and Cor while I presented tea, but 
without a cookie. 



For Christmas we will get 400 g English 
biscuits. This will be delightful, also a 
bar of chocolate, but so far we have nei- 
ther, just like the real coffee, but . . . we 
have patience and that holds out above all 
else. 

It was freezing this morning and a cold 
wind; I stayed home quietly. Nan has 
back cramps and at 6 o'clock tonight she 
immediately went to bed in the bomb- 



127 



Het Dagboek 



The Diary 



bed in de schuilkelder. Ik heb vanmor- 
gen een poos op de divan gelegen met 
een warme kruik, want ik had weer een 
aanval van wat George een windkoliek 
noemt. Gelukkig is het vanzelf wegge- 
trokken. Ik dacht dat ik Kerst moest la- 
ten roepen. 

Het is in de gang en keuken erg koud 
en er wordt zo dikwijls gebeld; het meest 
voor boven. Ze hebben wel een vrese- 
lijke aanloop, terwijl juffrouw Kok mij zei 
dat ze weinig kennissen hadden. Als ik 
dat geweten had zou ik er nog eens ern- 
stig over gedacht hebben. En alle zware 
schoenen van de Tommys zijn ook niet 
dienstig voor matten en trappen. Ik heb 
ook gezegd. Toet, dat ze de pers van jou 
moet verwisselen met haar eigen kleed, 
want die mag daar niet van lijden. Ze ko- 
men allemaal voor Corry, en die wordt 
daardoor zo over het paard getild, dat 
ze er niet aardiger op wordt en de no- 
dige verbeelding krijgt. Zij hebben het 
plan om de zolder schoon te maken, nog 
steeds niet ten uitvoer gebracht. Zij heb- 
ben het steeds te druk en het is ook wel 
een heel ding om aan die chaos te begin- 
nen. Alles dik onder het puin en vochtig. 
Was het nu maar niet zo koud, dan kon 
ik ook nog eens iets gaan doen, maar ik 
waag mij er niet aan; ik moet mij goed 
houden, hoewel de moed mij ook wel eens 
ontzinkt. Maar dan zeg ik tegen mijzelf: 
kop op, de tanden op elkaar; dat staat ook 
regelmatig in de krant. 

Eta Duives bracht een eigengemaakt 
schaaltje zuurkool, waarvan ik morgen 
hoop te smullen. 

Dag. 



shelter. This morning I rested for a while 
on the sofa with a hot-water bottle be- 
cause I again had a problem with what 
George calls a wind colic. Fortunately it 
went away by itself. I thought I should 
have called Kerst. 

The hallway and kitchen are very cold, 
and there is so much traffic ringing the 
front door bell, most of it for upstairs. 
They have an enormous number of visi- 
tors, even though Miss Kok has told me 
that they had few acquaintances. Had I 
known this, I would have reconsidered 
seriously. All those heavy shoes from 
the Tommys are not compatible with the 
floor mats and staircase runners. I also 
told them, Toet, that they have to change 
your Persian carpet with their own, be- 
cause yours is not to suffer. They all 
come for Corry, and all this attention does 
not make her friendlier and she gets con- 
ceited. They still have not started the plan 
to clean the attic, being too busy all the 
time, but of course it is a major undertak- 
ing to start on that chaos. Everything is 
moist and thickly under debris. If it were 
not so cold, I could do a little, but I do not 
dare; I have to maintain myself and keep 
up, even though the courage sometimes 
sinks deep. But then I teil myself to keep 
my head up and clamp my teeth, exactly 
as it states in the paper. 



Eta Duives brought a home-made plate 
of sauerkraut which I plan to enjoy to- 
morrow. 

Bye. 



128 



Het Dagboek 



The Diary 



Zaterdag 16 december 

De Duitse aanval Battle of the 
Bulge begon. 

Zo even leek het of er een vliegtuig, 
met een vreselijk geluid, heel laag over 
ons heen kwam. Er waren ook veel zoek- 
lichten. Juffrouw Kok hoorde van Hans 
dat het een VI was geweest. Als ze daar 
nu mee beginnen zal het nog veel vrese- 
lijker worden en zal ik jullie niet meer 
terugzien. Ik moet er maar niet aan den- 
ken, want dan word ik weer verdrietig. 

De restauratie van het huis Wagenma- 
ker is klaar en ik zag Truus vandaag ko- 
men kijken. Zij is niet bij mij geweest 
en het is er ook nog zo stil, dus ze schij- 
nen er nog niet te slapen. De zuurkool 
van mevrouw Duives was heerlijk en Lies 
bracht mij van de groente- en fruitbon- 
nen: boerenkool, uien, aardappelen, pe- 
ren en appelen. Ik heb dus weer voor- 
raad en met het speklapje, dat ik op de 
vleesbon kreeg, plus nog pl.m. een ons 
rookvlees voor de boterham, kan ik er 
weer een weekje mee doen. We krijgen 
nu een half pond vlees per week. Ook 
kreeg ik de chocolade en de koffiebonen. 
De chocola is heel lekker maar de kof- 
fiebonen zijn erg hard, bijna niet door de 
molen te krijgen. Tante Nan denkt dat 
die uit Abessinië komen. 

In het gebouw van de protestantenbond 
zijn ze zo goed opgeschoten met de werk- 
zaamheden, dat er morgen al kerk ge- 
houden kan worden. De verwarming zou 
aangestoken worden om alles op te dro- 
gen wat nat is. 's Morgens is er dienst 
voor de Engelse kerk om 8 uur, en om 
10 uur preekt ds Nieuwenhuizen. De an- 
dere dominees hebben geen enkel ge- 



Saturday 16 December 

The German sally named Battle of 
the Bulge started. 

A while ago it seemed that a plane went 
overhead fairly low and with a very loud, 
low-pitch, sound. There also were a lot of 
searchlights. Miss Kok heard from Hans 
that it was a VI. If they start those it even 
will be much worse and I will not see you 
again. I should not think of it because it 
makes me sad. 

Restoration at the house of the Wagen- 
makers is complete and I saw Truus come 
and look it over. She did not visit me 
and it still is silent there, so they proba- 
bly do not sleep there. The sauerkraut of 
Mrs. Duives was delicious. Lies brought 
me from my vegetable and fruit coupons: 
kale, onions, potatoes, pears and apples. 
Thus I have a supply again, and with the 
bacon which I got on my meat coupon 
with about 100 g smoked beef, it will last 
me for a good week. Currently we get 
250 g meat per week. I also got the choco- 
late and coffee beans. The chocolate is 
very nice, but the coffee beans are very 
hard, almost impossible to get through 
the mill. Aunt Nan thinks they come from 
Abyssinia. 

In the building of the Protestant League 
they made so much progress with their 
work that already by tomorrow there will 
be a church service. The heater was to 
be started to dry the place up. In the 
morning there is a service for the En- 
glish church at 8:00 and at 10:00 ds Nieuw- 
enhuizen will preach. The other pastors 
have no buildings and will preach in the 



129 



Het Dagboek 



The Diary 



bouw en preken in schuilkelders of bij 
henzelf aan huis. Er staan in het Nij- 
meegs Dagblad ook preken die men zelf 
thuis kan lezen. 



shelters or at their home. There are in 
the Nijmeegs Dagblad sermons that one 
can read at home. 



Van van Tienen kreeg ik een rekening I got a bill from van Tienen f or fl 38.64 

van fl 38,64 en wat die knecht gedaan heeft and what his helper has done is almost 

is bijna allemaal zo, dat ik het door een uniformly such that it has to be redone 

ander moet laten overdoen. by someone else. 




FlGURE 3.27. ^b Oranjesingel 2, het adres van de zusters Courier du Dubekart, schuin 
tegen over N°25 (April 2008) 

Oranjesingel 2, the address of the three sisters Courier du Dubekart, 
across the street from N°25. 



Maandag 18 december 

Nu is er gelukkig weer licht. Gisteren 
was het een donkere avond en kon ik 
niet schrijven. Overdag is het ook al niet 
veel beter, want het zijn de donkere da- 
gen voor Kerstmis. Gelukkig is het niet 
koud; het was vandaag bijna 50T. 

Ik ben met Tante Nan naar haar kamer 
gaan kijken en keek ook even bij Cor in 
de keuken, waar het een beetje romme- 
lig was. Het was daar overal zo heerlijk 



Monday 18 December 

Fortunately, there is light again. Last 
night it was a dark night and I could not 
write. During the day it is not much bet- 
ter, because these are the dark days be- 
fore Christmas. Fortunately it is not cold, 
today was almost 10°C. 

With aunt Nan I went to look at her 
room, and we also looked where Cor is, 
in the kitchen, which was a bit untidy. It 
was so nicely warm everywhere that they, 



130 



Het Dagboek 



The Diary 



warm, dat ze nu, zolang de verwarming 
aan blijft, 's morgens van de schuilkelder 
uit, regelrecht daar heen gaan. 's Middags 
tegen theetijd komen ze dan hier, bren- 
gen hun boterhammen mee en vullen hier 
dan hun kruiken, die ze dan alvast weg- 
brengen. Om 5 uur gaan we dan koffie 
drinken en om plusminus 17:30 vertrek- 
ken ze naar de schuilkelder. Tante Nan 
heeft nu een gummie kruik te leen om in 
haar rug te leggen voor het spit. Cor is 
nu ook helemaal hier ingetrokken, want 
ze heeft ruzie met mevrouw van Wijk en 
gaat er niet meer heen. Ik vind het maar 
minder prettig, maar enfin, je moet el- 
kaar helpen in deze tijd. Ze was veront- 
waardigd, dat ze in de keuken haar boter- 
ham moest eten, toen mevrouw van Wijk 
haar bridgeclub bij zich had. Waarop ik 
zei "Dat is mij ook menigmaal gebeurd dat 
je me niet ontvangen kon als de bridgeclub 
bij je was". Ze kan erg vervelend zitten 
te redeneren, maar soms moet ik in me- 
zelf lachen en zal jullie later nog wel eens 
staaltjes vertellen. 

Gisteren en vandaag zijn hier vele VI 
en V2's overgevlogen en dan wordt er 
vreselijk geschoten. Ze zeggen dat ze de 
havens van Antwerpen willen vernielen. 
Van dat schieten schrik je toch zo, dan 
staat het huis te dreunen. Ik heb mijn 
eerste portie chocola gekregen, maar dat 
schreef ik geloof ik jullie al. De koffie is 
ook erg lekker en de blikkenmelk, die 
we nu krijgen inplaats van taptemelk, is 
net room en zo lekker. Die komt dus uit 
Amerika. 

Tot morgen. Dag. 



as long as the heater stays on, go there 
straight from the bombshelter. In the af- 
ternoon, near tea time, they then come 
here with their bread, fill their hot-water 
bottles and go to place those immediately 
in their shelter beds. Then, at 5 o'clock, 
we drink coffee and at 5:30 or so they 
go to the bombshelter. Aunt Nan now 
has a rubber hot-water bottle on loan to 
use against her back pain. Cor also has 
totally moved in here, because she has 
a quarrel with Mrs. van Wijk and does 
not want to go there anymore. She was 
upset that she had to eat her bread in 
the kitchen when Mrs. van Wijk has her 
bridge club at her home. Upon which 
I said "That often happened to me, that you 
could not receive me when your bridge club was 
with you". She can be arguing nastily, but 
sometimes I have to laugh in myself, and 
will teil you later some of the details. 



Yesterday and today many VI and V2 
flew over, and at such times there is a 
lot of shooting. It is rumored that they 
want to destroy the Antwerp harbor. The 
shooting is frightening and so strong that 
the whole house is shaking. I got my first 
ration of chocolate, but I think I already 
wrote that. The coffee also tastes well 
and the canned milk we now get instead 
of skim milk, is just like cream and deli- 
cious. That must come from America. 

Till tomorrow, bye. 



Woensdag 20 december 

Nu moet ik gauw beginnen om nog wat 



Wednesday 20 December 

I must start quickly and write, because 



131 



Het Dagboek 



The Diary 



te schrijven, want om 8 uur gaat het licht 
uit. Gisteravond kwam ik er niet toe, want 
er kwamen zo veel granaten over, dat 
ik al vroeg in de kelder zat. Het is de 
hele nacht doorgegaan, zodat er van sla- 
pen niet veel kwam. De drie dames heb- 
ben ook later in het gangetje gelegen. 
De moffen schijnen nu aan alle kanten 
te beginnen, ik hoop dat het nu de laat- 
ste stuiptrekkingen zijn. Het zou vrese- 
lijk zijn als ze nu weer de baas werden. 
Het is heel erg, dat ze nu weer in België 
en Luxemburg zijn binnengedrongen. 

Tante Nan heeft vandaag de dokter ge- 
had, want zij kon bijna niet meer lopen 
van de pijn in de rug. Zij heeft nu poe- 
ders gekregen en moet toch maar in be- 
weging blijven. De dokter noemde het 
ischias. De kelders zijn daar ook niet be- 
vorderlijk voor. Ik zal ook blij zijn als 
ik weer boven op mijn divan kan slapen, 
maar zolang er granaten komen kan ik 
dat niet. 



at 8 o'clock the light will go out. Yester- 
day evening nothing came from writing 
due to the large number of shells that 
flew over, so that I was very early in the 
basement. It continued the whole night, 
so that sleep was out of the question. The 
three ladies later also came into the hall- 
way. The Germans now seem to start 
fighting on all sides and I hope these are 
their last convulsions. It would be disas- 
trous if they would get to the top again. 
It is very bad that they pulled up again in 
Belgium and in Luxembourg. 

Aunt Nan again saw the doctor again, 
because she could barely walk from the 
back pain. Now she has powders to take, 
but still has to keep moving. The doc- 
tor calls it sciatica. The basements just 
make that worse. I too will be happy to 
sleep again upstairs on my sofa, but as 
long as the shells rain, that is impossi- 
ble. 



Donderdag 21 december 

Vanmorgen heb ik eindelijk weer eens 
George bij me gehad. Hij was blij, dat hij 
me weer eens met een gewoon gezicht 
zag, dus is hij in geen zes weken hier 
geweest. Ik had door Bob Wagenmaker 
laten vragen hoe het met hem ging en 
daarop is hij dadelijk gekomen. Hij was 
weer op de rand van bronchitis geweest 
en Nel lag maar steeds in bed met warme 
kruiken voor de blaas. Ik vond dat hij 
smalletjes geworden was. 

Truus Wagenmaker kwam haar excu- 
ses maken, dat zij mij de laatste tijd zo 
verwaarloosd had. Zij kwamen voorlo- 
pig nog niet hier en dan zouden ze naar 
boven verhuizen en kwam beneden het 



Thursday 21 December 

This morning George finally could visit 
me again. He was happy to see me with 
a normal face, which implies that he was 
not here for six weeks. Via Bob Wagen- 
maker I had asked how he was doing, 
and he came immediately afterwards. He 
had been on the edge of bronchitis again, 
and Nel continuously was in bed with hot- 
water bottles for her bladder. I found that 
he has shrunk. 

Truus Wagenmaker came to apologize 
that she had abandoned me of late. In 
the near future she would not come back 
here, and then they would live upstairs 
and have an office downstairs, because 



132 



Het Dagboek 



The Diary 



kantoor, want dat is helemaal verdwenen 
aan de Waal. Er staat al een bord op de 
muur: N.V. Grindhandel. Zij zag er wel 
tegen op. 

Ik ben vanmorgen nog even bij Mu- 
iier geweest om te horen of hij mijn brief 
nog bezorgd had op de Surinameweg, het 
adres dat Annie Behrens op gaf. Dat was 
in orde zei hij. Met Guus en de baby ging 
het best, Visser woont nu in het kantoor 
met zijn dochter en zijn hond. Zijn vader 
is geëvacueerd, maar hij wist niet waar- 
heen. Zij gaan 's nachts bij een dame die 
alleen is, in de kelder slapen. 

George was maar bang dat we VI of 
V2's nog zullen krijgen met de Kerstda- 
gen. Het is niet te hopen, want dan zie ik 
jullie niet meer terug. Hans, de Tommy, 
die hier dikwijls is, blijft vannacht hier 
slapen, maar moet om 6 uur op het ap- 
pel zijn. Juffrouw Kok kwam dat vertel- 
len, anders zou ik misschien schrikken 
als hij de motor aanzet. Nu, dat zal ik 
toch wel als ik in slaap ben. Met Tante 
Nan was het iets beter; zij kon zich wat 
meer bewegen. 

Dag. 



their office on the Waal has disappeared 
totally. Already there is a sign on the wall: 
'N.V. Grindhandel' (Gravel trade Inc.). She 
did not look forward to it. 

This morning I went to Muiier to check 
if he had passed on my letter to the Suri- 
name road, which is the address that An- 
nie Behrens gave. That was OK, he said. 
With Guus and the baby everything was 
well, Visser now lives in the office with his 
daughter and dog. His father was evac- 
uated, but he did not know to where. At 
night they go to a lady who lives alone, 
and sleep in her basement. 

George was afraid that we would get 
more VI or V2 at Christmas. I do not 
hope this will come about because I may 
not see you again. Hans, the Tommy who 
comes regularly, will stay here tonight 
to sleep but has to be back on call at 6 
o'clock. Miss Kok came to teil this so that 
I would not be scared when he started 
the motor. Well, I will be anyway if I can 
sleep. With aunt Nan it is a bit better, she 
can move again a little. 

Bye. 



Vrijdag 22 december 

Ik had een onrustige nacht en was van- 
middag zo moe en moedeloos, dat ik een 
poos op de divan heb gelegen. Ik had 
vanmorgen naar het belastingkantoor wil- 
len gaan, maar ben er niet toe gekomen, 
want ik durfde niet over te steken en was 
akelig van alles wat ik daar zag. Eerst 
in de tuin van de Vereeniging een hele- 
boel graven waar bloemen op lagen, en 
toen die open plekken waar huizen op 
gestaan hebben. Het kantoor van de be- 



Friday 22 December 

I had a troublesome sleep and was so 
tired and distraught that I rested for a 
while on the sofa. This morning I had 
wanted to go to the Internal Revenue of- 
fice, but did not get to it, not wanting 
to cross the streets and see the misery. 
First the Vereeniging garden with their 
many graves covered with flowers; then 
all those open places where there used 
to be houses. The revenue office on the 
Graafseweg also is gone, and now is lo- 



133 



Het Dagboek 



The Diary 



lastingen op de Graafseweg is er ook niet 
meer, dat is nu in de Jan de Witstraat. Ik 
denk er over om Visser te vragen om het 
voor mij te doen; ik wil hem er graag 
voor betalen. Thea Troost zegt, dat zij 
geen belasting betaalt vóór zij een aan- 
maning krijgt. Dat zou ik ook kunnen 
doen. Ik moet voor 31 december nog 
drie belastingen afbetalen, dat is samen 
fl 367,70 en dan nog fl 259,90 inkomsten- 
belasting, waarvan de eerste vervaldag 31 
januari 1945 is. En Seegers, die aan het 
dak bezig is geweest, wil ook al graag 
geld zien. Ik kan het wel betalen, maar 
dan houd ik maar heel weinig over. Had 
ik toch maar iemand van jullie bij me die 
me raad gaf. En dan denk ik weer: wie 
weet hoe spoedig mijn leven geëindigd is, 
waar maak ik mij druk om ... 

De VI heeft in Eindhoven en Den Bosch 
al heel wat onheil gesticht en zal hier ook 
wel komen. Geve God dat alle gebeden 
van jullie en van mijzelf verhoord wor- 
den en wij elkander nog terug mogen 
zien. 

Er stond vanmiddag een kanon voor 
het huis van Benes en het ging zo hard 
af, dat ik dacht dat mijn laatste raampje 
er ook aan zou gaan. Je schrikt er telkens 
zo van en het maakt je zo zenuwachtig. 

Thea Troost vertelde dat haar ouders 
aan het sukkelen zijn. Mevrouw heeft 
het in haar rug en benen en meneer in 
zijn maag. Ze had het daar erg koud. En 
nu ga ik naar mijn keldertje en onder de 
wol. 



cated in the Jan de Wit street. I am think- 
ing of asking Visser to do this for me, I 
gladly will pay him for it. Thea Troost 
will not pay her taxes until she gets an 
official reminder. I could do the same. 
Before 31 December I have to pay three 
taxes, totaling fl 367.70 and additionally an 
income tax of fl 259.90 with a deadline 
on 31 January 1945. And Seegers, who 
worked on the roof, also wants his money. 
I can pay it, but then have very little left. 
If only I had any one of you here to ad- 
vise me. And then I think again, who 
knows how soon my life may end, and 
why should I worry . . . 



The VI already has caused a lot of mis- 
ery in Eindhoven and Den Bosch, and 
that may arrive here soon. I hope God 
will hear all your and my prayers that we 
may see each other again. 

A canon is placed in front of the Benes 
house, and it gives such a loud report that 
I thought that my last little window also 
would crack. I get scared every time it 
goes off and it makes me very nervous. 

Thea Troost told me that the health of 
her parents was declining. Her mother 
has back troubles, and her father stom- 
ach problems. They stayed in a rather 
cold place. And now I go under the blan- 
kets in my little basement. 



Zondag 24 december 

Kerstavond. Zouden bij jullie de kerst- 
bomen branden? Dit was even mijn ge- 



Sunday 24 December 

Christmas eve. Are the Christmas trees 
at your place lit? That was my thought 



134 



Het Dagboek 



The Diary 



dachte, toen ik daar even de kaarsen aan- 
stak van mijn jaarlijks kerststukje, nog 
afkomstig van de ouders van Kas. Het 
heeft wonder boven wonder niet geleden 
op de zolder, waar alles door elkaar ge- 
gooid is. Ik maakte het, evenals het krui- 
wagentje dat ik van mijn kleinkinderen 
gekregen heb, met wat dennengroen uit 
de tuin in orde en Loukie's kerstboom- 
pje, dat zij op de fröbelschool voor mij 
maakte prijkt naast haar portret. Het doet 
mij goed als ik er naar kijk, dan voel ik 
mij niet zo eenzaam. 

Zo even heb ik door de radio (B.B.C.) 
Stille Nacht gehoord en een mooie stem 
heeft het Ave Maria gezongen. Tante 
Nan en Cor krijgen vanavond in de schuil- 
kelder appelbeignets en moesten een scho- 
teltje, vork, mes en suiker meebrengen 
en ook nog wat betalen. Ik had bij mijn 
bakker voor Troost appelbollen besteld 
en wilde er dan ook vier brengen bij Dui- 
ves, maar hij heeft mij gefopt en niets ge- 
bracht, misschien komen ze aanstaande 
week alsnog. 

Ik kreeg van mevrouw Duives weer een 
portie zuurkool voor twee keer en wat 
spruitjes. En zo wilde ik hen ook graag 
eens wat geven. Ik ben toch nog gauw 
wat pannekoekjes gaan bakken, maar ze 
werden niet erg mooi. De mooiste vier 
heb ik met jam besmeerd en ben ze hen 
gaan brengen. 

Theo, mijn kelderbewoner, kwam zo 
juist zeggen, dat ik niet moet schrikken 
als ik hem om 5 uur weg hoor gaan, want 
hij ging naar de nachtmis in de Bonte Os, 
waarvoor hij een kaart van de Heer Dui- 
ves gekregen had. Eta moest daar ook in 
het koor meezingen. Juffrouw Kok heeft 
vanavond ook meegezongen in een da- 



when I lit the candles on my yearly Christ- 
mas piece, which originated with the par- 
ents of Kas. Miracle of miracles, it sur- 
vived being in the attic where everything 
has been tumbled around. I fixed it up 
with some green branches from the gar- 
den, and did also the little wheelbarrow 
that my grandchildren made, while the 
little christmas tree from Loukie, which 
she made for me in the kindergarten, 
stands next to her portrait. It makes me 
feel good to look at all this, and I do not 
feel quite so lonely. 

I heard from the radio (BBC) the Silent 
Night and a beautiful voice sang the Ave 
Maria. Aunt Nan and Cor get apple frit- 
ters in the shelter tonight and had to bring 
a plate, fork and sugar, as well as some 
money. I had ordered baked apples from 
my baker for Troost, and wanted to bring 
four of them to Duives, but I was misled, 
and nothing was brought. Maybe I get 
them next week. 



Mrs. Duives again brought me two por- 
tions of sauerkraut and some Brussels 
sprouts. Thus I wanted to give them some- 
thing back. I made some pancakes, but 
they did not turn out too well. The best 
four I covered with preserves and brought 
those to them. 

Pothof, my basement tenant just came 
to teil that I should not get scared when 
I hear him leave at 5 o'clock, because he 
goes to a night mass in the Bonte Os, for 
which he had received a ticket from Mr. 
Duives. Eta also sang in that choir. Miss 
Kok also has been singing this evening 
with a women's' choir in two hospitals. 



135 



Het Dagboek 



The Diary 



meskoor in twee ziekenhuizen. In het 
huis van Tante Cor is de hele dag kerk 
geweest; drie avondmaal bedieningen, ook 
voor Tommys. Ds Nieuwenhuizen vroeg 
in de krant om wijn, want die was er niet 
meer. Als hij nu goed wat krijgt, schiet 
er nog wel wat voor hem over denk ik. 

Het was er vandaag zo heerlijk warm 
geweest, dat de gezusters pas tegen 5 uur 
verschenen en moesten er gauw kruiken 
gevuld en weggebracht worden. En ook 
koffie moest er nog gedronken worden. 

Het was vanmorgen vorst ( — 6°C), en 
mijn ruit was helemaal bevroren; het was 
overigens een mooie winterdag, want la- 
ter kwam de zon door. Nan vertelde dat 
een meneer een brief van Mien had ge- 
bracht, waarin zij schreef, dat een VI in 
Eindhoven 14 huizen in een keer had ver- 
nield en dat ze nog bezig waren de men- 
sen onder het puin vandaan te halen. Van- 
daag zijn er hier ook weer over geko- 
men, maar ik heb ze niet gehoord. Mijn 
kacheltje is uitgegaan en ga ik ook maar 
gauw naar mijn warm kruikje beneden. 

Dag. 



The home of aunt Cor has services the 
whole day; three evening services, also 
for the Tommys. Ds Nieuwenhuizen was 
asking in the newspaper for wine, be- 
cause theirs was finished. If he gets a 
good amount, something for him undoubt- 
edly will remain, I think. 

It was so nicely warm today that the 
sisters appeared only near 5 o'clock, and 
the hot-water bottles had to be filled in a 
hurry and carried out. And then coffee 
had to be consumed. 

It was freezing this morning (— 6°C) and 
my window was frozen over, but it was a 
beautiful winter day with the sun coming 
through later on. Nan said that a gentle- 
man had brought a letter from Mien in 
which she wrote that a VI in Eindhoven 
had ruined 14 homes in one shot, and that 
they still were digging corpses from un- 
der the rubble. Several Vis passed here 
also, but I did not hear them. My stove 
went out, and I too will go to my hot-water 
bottle downstairs. 

Bye. 



Maandag 25 december 

In plaats dat de kerstklokken luiden, 
buldert nu het kanon en dat heeft het de 
hele nacht gedaan in de verte en toen het 
vanmorgen stil werd en ik insliep, kwam 
om half acht mijn wekker mij roepen en 
had ik niets geen zin om op te staan, want 
ik voelde mij niet lekker. Toch moest ik 
er uit, want anders werd mijn kachel te 
wild. Ik ben toen op de divan gaan lig- 
gen, na eerst een warme kruik gemaakt 
te hebben want ik had die akelige pijn in 
mijn zij. 



Monday 25 December 

Instead of Christmas bells we hear guns 
blazing and that has lasted the whole night 
in the distance. When it became silent in 
the morning I dozed off, my alarm clock 
went off at seven thirty, but I had no inten- 
tion of getting up because I did not feel 
well. Nevertheless, I had to get up be- 
cause otherwise my stove would get out 
of hand. I rested on the sofa after mak- 
ing a hot-water bottle to use against that 
nasty pain in my side. 



136 



Het Dagboek 



The Diary 



Mevrouw van Dalen die een bus cokes 
kwam brengen, vond mij in tranen, want 
ik voelde mij zo ellendig. Zij heeft mij 
toch zo lief getroost en ik ben weer zacht- 
jes in het gareel gekomen. Zij kwam 
mij een kerstpakket brengen van de twee 
Tommys Hans en Stanley, snoeperij (koek, 
zuurtjes en chocolade) en van hen een 
beetje echte thee. Ik moest ook naar de 
kerstboom komen kijken, die Corry had 
opgetuigd en door Hans en Stanley uit 
Groesbeek was gehaald onder een regen 
van granaten, want in die buurt zitten nog 
veel Duitsers. Ze hadden een kerstmaal- 
tijd klaar gemaakt en Jan, de toekom- 
stige verloofde van Corry, was er ook. 
Zij mag nu weer lopen van dokter van 
Daal. Hans kwam mij twee schoteltjes 
brengen, een met appelmoes en een met 
Canadese pruimen, die heerlijk waren. 
Toen ik hem 'Merry Christmas' wenste, 
en hoopte dat zijn vrouw en twee kinder- 
tjes het goed zouden maken, kreeg hij 
tranen in zijn ogen en kuste mij op het 
voorhoofd. 

Ik heb zo juist de kerstgroet van de 
Koningin gehoord door de radio (B.B.C.). 
Herrijzend Nederland kan ik niet krijgen. 
Piet Duives zei, dat zij hem ook niet kun- 
nen horen, hoewel zij een modern toestel 
hebben. 

Vanmiddag is Visser bij me geweest en 
heb ik hem een boekje met wat spelletjes 
gegeven en wat lekkers voor Annema- 
rietje. Hij zal nu woensdag voor mij naar 
het belastingkantoor gaan om voor mij te 
betalen en te informeren, want ik zie daar 
erg tegenop. Ook zal hij een invulformu- 
lier voor de Schade- en Enquête Com- 
missie komen halen. Hij had zijn doch- 
ter zolang bij een paar soldaten gebracht, 



Mrs. van Dalen, who came to bring a 
pail of coal, found me in tears, I feit that 
miserable. She had quieted me down so 
kindly that I got better although slowly. 
She brought a Christmas packet from the 
2 Tommys, Hans and Stanley, with candy, 
cookies, and chocolate, and from her I 
got some real tea. I also had to look at 
the Christmas tree that Corry had dec- 
orated, and which was brought by Hans 
and Stanley from Groesbeek under a rain 
of grenades, because there are still many 
Germans in that area. They had prepared 
a Christmas meal and Jan, the future fi- 
ancé of Corry, also was present. Dr. van 
Daal allowed her to walk again. Hans 
came to bring me two dishes, one with 
apple sauce and one with Canadian plums 
that were delightful. When I wished him 
a merry Christmas and hoped that his 
wife and two children would fare well, he 
got tears in his eyes and kissed me on the 
forehead. 



I just heard the Christmas message of 
the Queen through the BBC radio. I can- 
not receive Herrijzend Nederland (The 
Netherlands rises again). Piet Duives said 
that they could not get that either, even 
though they have a modern set. 

This afternoon, Visser was here and I 
gave him a little book with games and 
also some candy for Annemarietje. On 
Wednesday he will go to the revenue of- 
fice to pay for me, and to ask for infor- 
mation, because I do not look forward to 
that. He also will fetch the form of the 
War Damage committee. He had brought 
his daughter to two soldiers to babysit, 
but he is welcome to bring her here. He 



137 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.28. 



De Klokkenberg school in de Muchterstraat, Nijmegen, 
ï The Klokkenberg school, Muchter street, Nijmegen. 



maar hij mag haar gerust hier brengen. 
Hij zei, dat ze zo veel verleerd was in de 
tijd dat ze niet naar school ging. Ook, 
dat ze de Klokkenberg methode, evenals 
Loukie, niet goed snapte, van dat leren le- 
zen met hele woorden. Hoe zou het met 
Loukie gaan in de Montessorischool, als 
zij er tenminste opgekomen is? 

Ook kreeg ik vanmiddag nog bezoek 
van Annie en Bert. Het beviel Annie wel; 
er waren drie kinderen en nummer vier 
werd a.s. week verwacht. Bert woonde 
daar ook in en zou na nieuwjaar waar- 
schijnlijk een baantje krijgen. Het was 
alleen erg ver weg. 

Dag. 



said that she has f orgotten so many things 
she learned since not going to school any- 
more. Also, that she did not understand 
the method of the Klokkenberg, just like 
Loukie, to learn to read full words. How 
is Loukie doing in the Montessori school, 
assuming she got there? 

I also got a visit from Annie and Bert. 
Annie was satisfied: there were three chil- 
dren and number four was expected this 
week. Bert lived there now and might get 
a job there after new year. It was rather 
far away. 

Bye. 



Dinsdag 26 december 

Nu zijn de Kerstdagen alweer voorbij. 
Het was vanmorgen een erg strenge vorst 
(— 12°C), maar vanmiddag mooie zonne- 



Tuesday 26 December 

Now Christmas has passed again. This 
morning it f roze, — 12°C, but with nice sun 
in the afternoon. In the hallway and un- 



138 



Het Dagboek 



The Diary 



schijn. In de gang en onverwarmde ka- 
mers is het erg koud en ik kon het ook 
niet hoger dan 55°F krijgen, hoewel de 
kachel gloeiend stond. Ik ga er dan maar 
vlak voor zitten, want de kou deugt niets 
voor mijn reumatiek. 

De drie dames zullen het ook fris heb- 
ben op hun slaapkamer, want daar is de 
boel niet eens goed afgesloten met kar- 
ton en je kunt niemand krijgen om het in 
orde te laten maken. Op de zitkamer is 
het wel lekker en de kachel blijft meestal 
's nachts aan, dat vindt juffrouw Kok voor- 
deliger. Het is maar jammer dat de zon 
er niet in kan schijnen, omdat de balkon- 
deuren en één raam met karton dicht ge- 
maakt zijn. 

Nan en Cor hadden het in hun kamers 
weer lekker warm gehad. Toch zijn ze 
benieuwd, hoe dat na Nieuwjaar zal zijn, 
want dan zijn de kolen op. Ik bof maar, 
dat ik een dubbele voorraad heb, anders 
was ik er ook al doorheen, denk ik, maar 
ik ben toch heel zuinig, want het zal nog 
wel een toer zijn om er mee uit te komen, 
want we zullen wel niets meer krijgen. Ik 
stook er ook kleine klossen hout door- 
heen, want de grote kunnen niet door 
mijn kachel en Theo kon ze onmogelijk 
doorhakken of zagen. 

En nu ga ik nog een beetje in de krant 
lezen, daar staan mooie stukjes in van 
de Hoofdredacteur Lammerts van Bue- 
ren en van een zekere G. de W.(?). 

Dag. 



heated rooms it is very cold and I could 
not raise the temperature above 13°C al- 
though the stove is red hot. I sit very 
close to it, because the cold is disastrous 
for my rheumatism. 

The three ladies upstairs also will have 
a chilly bedroom, because there the Win- 
dows are not well sealed with cardboard 
and you cannot get anyone to fix it. The 
living room is better, and the stove re- 
mains on during the night, more econom- 
ical according to Miss Kok. Pity the sun 
cannot shine in due to the cardboard cov- 
ering of the balcony doors and one win- 
dow. 

Nan and Cor again had nicely warm 
rooms. They are curious to know how it 
will be in the new year, because by then 
the coal supply is finished. I am lucky to 
have a doublé supply, otherwise my coal 
would be gone by now, I expect. Never- 
theless, I am very thrifty because it will 
be a struggle to manage and we may not 
get any coupons anymore for this sea- 
son. I also burn small pieces of wood; 
the big ones do not fit the stove opening, 
and Theo could not possibly hack or saw 
them. 

And now I will start reading the news- 
paper with nice pieces written by the ed- 
itor in chief, Lammerts van Bueren, and 
by a certain 'G. de W.', whoever he is. 

Bye. 



is 



Donderdag 28 december 

Wat zal ik blij zijn als de winter voorbij 
En met mij velen, denk ik, want er 



Thursday 28 December 

How happy shall I be when the winter 
has passed. And many people with me, I 



139 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.29. ^b Links een oud model metalen kruik; rechts een veel vaker gebruikte 
aardewerk jeneverfles (met water i.p.v. drank). 

Left an antique hot-water bottle; right a much more commonly used 
earthenware gin bottle (with hot water, no gin). 



zullen genoeg mensen zijn, die niet meer 
kunnen stoken. Vreselijk! 

Ik kan toch zo slecht tegen kou en had 
vanmorgen weer erge pijn in mijn been 
en zij, maar met een warme kruik trok 
het weer weg, gelukkig. Nan en Cor durf- 
den de straat niet over te steken vanwege 
de gladheid en heeft juffrouw Kok hen 
één voor één overgebracht. Nan neemt 
nog steeds poeders voor de spit (of de is- 
chias zoals de dokter het noemt), maar 
het wil er nog niet uit. Toch is het wel 
wat beter geloof ik, maar Cor zegt, dat 
zij er zo'n slecht humeur van gekregen 
heeft. 

Nan ging weer dadelijk na aankomst in 
de kelder naar bed en zou dus niet op de 
foto komen die van het hele gezelschap 
gemaakt zou worden. Wat ben ik blij dat 
ik er ook niet op kom en in mijn eigen 
kelder kan slapen. 

Er zijn hier gisteren en vandaag weer 
veel granaten en vliegende bommen ge- 
vallen, ook in de Molenstraat, dus dicht 
bij. Het maakt je zo zenuwachtig en het 
is maar goed als je het druk hebt en je je 
desnoods over het een en ander ergert. 
Het is soms een gebel en geloop, alsof het 
lijkt of je in een druk pension zit en het 



think, because there are enough people 
who cannot heat their house anymore. 
Terrible! 

I cannot tolerate the cold, and this morn- 
ing I had much pain in my leg and side 
again, but it vanished after applying a hot- 
water bottle, fortunately. Nan and Cor 
did not dare to cross the street which 
was very slippery, and thus Miss Kok has 
helped them cross one by one. Nan still 
takes the powders against the sciatica, as 
the doctor calls it, but still has the symp- 
toms. Nevertheless I think it is a bit bet- 
ter, but Cor claims that she has gotten a 
bad mood from it. 

Immediately after arrival at the bomb- 
shelter, Nan went to bed and thus would 
not get on the group photo that was to 
be taken from the whole company. I am 
glad not to be on there as well, and can 
sleep in my own basement. 

Many shells and flying bombs feil here 
yesterday and today, even in the Molen 
street, thus close by. It makes you very 
nervous and it is great to be busy and 
can get annoyed about something else. 
Sometimes it is such a ringing and traffic 
as if you are in a busy hotel, and it car- 
ries a huge amount of terrible cold into 



140 



Het Dagboek 



The Diary 



brengt een kou in huis die vreselijk is. 
Dan kan ik nooit vanuit mijn kamer hen 
bellen, want dat horen ze niet; ik moet 
altijd naar boven als ik wat wil hebben. 

Wat is het toch akelig dat het zo slecht 
opschiet nu ze daar in België en Luxem- 
burg zijn binnengedrongen. Kennelijk is 
het niet gemakkelijk om ze er weer uit 
te krijgen. Och, kwam er toch maar een 
eind aan die ellende. 



the house. And I never can ring them 
from my room because they cannot hear 
it and I have to go upstairs if I need some- 
thing. 

How awful that there is little progress 
now that the Germans again have pen- 
etrated Belgium and Luxembourg. Ap- 
parently it is not easy to chase them out. 
Oh, if there only came an end to this mis- 
ery. 



Zondag 31 december 

Nu is het oudejaarsavond en denk ik 
hoe jullie die allen zullen doorbrengen. 
Zouden Henk en Otto om 12 uur uit hun 
bed gehaald worden om mee iets lekkers 
op te peuzelen? Ik hoop op die tijd met 
mijn kruikje in bed te liggen in de kel- 
der, maar boven blijven ze op, want de 
Tommys Hans en Stanley willen de West- 
minster horen, waar dan mooi gezongen 
wordt. 

Vanmiddag kreeg ik Annie en Bert weer 
bij me en hebben we boven de kast eens 
nagezien of er iets bederven kon, want 
dat zou toch jammer zijn. Bert vond dat 
ik de aangebroken zakjes moest gebrui- 
ken, daar het anders muf werd en de kar- 
tons iedere week moest schudden en om- 
keren. Ze hebben samen de kachel, die 
uitgegaan was, weer aangemaakt en dat 
ging niet gemakkelijk. 

Bert is nog bij de familie Overbeek, 
maar zal daar toch geen betrekking krij- 
gen. Hij had nu gesolliciteerd naar iets 
anders. De verpleegster was al gekomen 
en mevrouw hoopte, dat de zoon (ze heb- 
ben al drie meisjes) maar heel spoedig 
zou verschijnen. Eén van de kinderen 
was met difteritis naar het ziekenhuis ge- 



Sunday 31 December 

It is new year's eve and I am thinking 
how you all will pass this evening. Would 
Henk and Otto be taken from their bed at 
midnight and get something nice to eat? 
At that time I hope to be in my basement 
bed with my hot-water bottle, but upstairs 
they stay up, the Tommys Hans and Stan- 
ley want to hear the Westminster where 
beautiful songs will be sung. 

Annie and Bert came again this after- 
noon, and we looked at the cupboard up- 
stairs to find out if anything could deteri- 
orate. Bert thought that I should use the 
ointments which already were opened to 
prevent them from getting stale, and I 
would have to shake out and reverse the 
cardboard containers every week. To- 
gether they restarted the stove that had 
quit, and that turned out to be difficult. 

Bert still is with the family Overbeek, 
but will not get a position there. Now 
he has solicited elsewhere. The nurse al- 
ready had arrived and the lady hoped that 
the son (they already have three girls) 
would arrive very soon. One of the chil- 
dren with diphtheria was brought to the 
hospital. She was infected by a Tommy 



141 



Het Dagboek 



The Diary 



bracht. Zij had dit gekregen van een 
Tommy bij wie zij op schoot had gezeten 
en die zelf ook weggebracht was. 

Cor en Nan hadden vanavond weer een 
traktatie in de schuilkelder, maar die door 
henzelf bekostigd werd. Zij kreeg van- 
daag een brief van mevr. Büchler waarin 
zij schreef dat ze het in Eindhoven ook 
nog niet rustig hadden, maar wel beter 
dan hier. Hier vliegen de granaten en 
V2's maar steeds en buldert het kanon. 
Ik ga nu naar beneden aan jullie liggen 
denken. 

Dag. Tot 1945! 



who had her on his knee for a while. He 
too went to the hospital. 

Cor and Nan again had a treat in the 
bombshelter, but now paid for it them- 
selves. They got a letter from Mrs. Büch- 
ler in which she wrote that it was not 
quiet in Eindhoven, but better than here. 
Here the shells and V2 bombs keep pass- 
ing, and the cannon goes off all the time. 
Now I go downstairs and think of you 
all. 

Bye, until 1945! 



Maandag 1 januari 1945 

Al mijn kinderen en kleinkinderen een 
heel gelukkig nieuwjaar toegewenst, dat 
ons de vrede zal brengen, waar we alle- 
maal zo naar uit zien. God geve, dat we 
elkaar spoedig weer zullen zien, of ten- 
minste iets van elkander zullen horen. 



Monday 1 January 1945 

My best wishes for all my children and 
grandchildren for a very happy new year 
which will bring us the peace for which 
we all are longing. God willing, we will 
see each other soon, or at least hear some- 
thing from each other. 



Dinsdag 2 januari 

Verjaardag van Arend van Roggen, mijn 
oudste kleinzoon. Hartelijk gefeliciteerd, 
Aad, met je 17de verjaardag. Hoe heb 
je het vandaag? Kon ik maar eens even 
om een hoekje van de deur kijken of jul- 
lie aan het feestvieren bent en of Mama 
nog iets lekkers klaar kon maken. Ook 
zou ik zo graag weten of jullie nog school 
hebben en hoe je het allemaal maakt. Hei- 
ma kan nu zeker al een versje voor je 
opzeggen. Ik heb op het ogenblik Anne- 
marietje Visser bij me die met het knik- 
kerspel zit te spelen. Zij moesten uit hun 
huis in Berg en Dal en woont nu met 
haar vader en de hond in het wachtka- 
mertje van het kantoor. Zij slapen in 



Tuesday 2 Januari 

Birthday of Arend, my eldest grandson. 
Many congratulations, Aad, with your 17 tn 
birthday. How are you today? I wish I 
could just glimpse around the corner of 
the door to see if you have a party and if 
Mama still can make something nice. I 
also would like to know if you all still can 
attend school and how you are faring. By 
now Helma can at least recite a poem for 
you. Currently I have here Annemarietje 
Visser, who is playing with marbles. They 
were evacuated out of their Berg en Dal 
house and now live with their dog in the 
waiting room of the office. They sleep in 
the basement of the ladies Jurgens on the 
Bijleveldsingel. She sends her greetings 



142 



Het Dagboek 



The Diary 



de kelder van de dames Jurgens op de 
Bijleveldsingel. Zij laat jullie allen groe- 
ten. Frits and Titi ook gefeliciteerd met 
Arend's verjaardag. 

Tante Nan zit hier ook met haar voeten 
voor de kachel, want het is koud vandaag, 
het ziet er naar uit dat er sneeuw komt. 
Ik hoop dat jullie een prettige dag zullen 
hebben. 

Dag. 

Woensdag 3 januari 

Verjaardag van Heleentje, die ik ook 
hartelijk gelukwens. Ik hoop dat jullie 
deze dag ook feestelijk kunnen vieren en 
dat Hanna een lekkere koek kan bakken. 
Ook vader en moeder mijn gelukwen- 
sen. Alle kleinkinderen krijgen later hun 
cadeautjes nog. Ik hoop, dat ik ze zelf nog 
kan geven. 

Gisteren, terwijl ik aan het schrijven 
was, vielen er weer granaten vlakbij en 
vlogen we allen weer naar de kelder. Er 
zijn weer 9 doden en veel gewonden ge- 
vallen. Ook is er weer veel vernield. En 
zo gaat het maar iedere dag door. Er 
blijft niet veel van Nijmegen over. Wat 
zou ik graag weten, Heleen, of je weer 
naar het gym gaat en of Tineke aan de 
studie is begonnen. Speel je nog veel op 
de mandoline? Ik hoor nog al eens piano 
spelen hier, en dat klinkt verbazend hard, 
want hij staat in de hall. Corry heeft een 
bundel oude muziek te leen en zo hoor 
ik alle stukken uit mijn jeugd: het Blu- 
menlied van Lange en La prière d'une 
vierge enz. Het is alleen een beetje koud 
in de gang en daarom zit zij met de bont- 
jas aan te spelen, maar dat helpt nog niet 
voor haar vingers en daarom kan zij het 
niet lang volhouden. 



to you all. Frits and Titi also congratula- 
tions with Arend's birthday. 



Aunt Nan sits here also with her feet 
in front of the heater, because it is cold 
today and looks that there will be snow. 
I hope you will have a nice day. 

Bye. 

Wednesday 3 January 

Birthday of Heleentje, my felicitations 
with my best wishes. I hope you can 
have a party for your festival, and that 
Hanna can bake a nice cake. To father 
and mother also my best wishes. All my 
grandchildren still get their presents later. 
I hope that I can give them myself. 

Yesterday, while I was writing, more 
shells feil nearby and we ran to the base- 
ment. Now there are nine more people 
dead and many wounded. Much was de- 
stroyed also. And so it continues every 
day. Not much will remain of Nijmegen. 
I would very much like to know, Heleen, 
if you go again to the gym and if Tineke 
has started her studies. Do you still play 
the mandolin? I regularly hear the piano 
play here, and it sounds surprisingly loud 
because it is located in the hallway. Corry 
has an bundie of old music on loan, and 
so I hear all pieces from my youth: the 
Blumenlied by Gustav Lange, and the La 
Priere d'une Vierge, etc.. But it is a bit 
cold in the hall and thus she sits to play 
in a fur coat, which does not help for her 
fingers, and therefore she cannot play 
very long. 



143 



Het Dagboek 



The Diary 



Wat zal het heerlijk zijn als jullie weer 
eens bij mij kunnen komen, ik verlang zo 
naar jullie allen. Allemaal in gedachten 
een kus en Heleen en Arend een extra 
voor de verjaardagen. 



How delightful will it be if you could 
come to visit me again, I long so much to 
see you all. Everyone a kiss in thought, 
and Heleen and Arend an extra one for 
their birthdays. 




FlGURE 3.30. 



^_ Betere tijden in de van Welderenstraat, ca. 1910. 
|ï^= Happier times in the van Weideren street, ca. 1910. 
7U-B: Paauw, Titi, Nell, Pels. 



Zondag 7 januari 

Enige dagen kwam ik niet tot schrij- 
ven want ik was niet lekker en ging maar 
vroeg naar bed. Er is in die tijd niets bij- 
zonders gebeurd. Alleen maar bommen 
en granaten gevallen, zodat je steeds ze- 
nuwachtig en gejaagd bent. Drie meisjes 
uit de van de Borg winkel, die tegenwoor- 



Sunday 7 Januari 

For a few days I did not get to writ- 
ing because I did not feel well and went 
to sleep early. Nothing special happened 
those days. Only the falling of bombs 
and shells so that you feel nervous and 
haunted all the time. Three girls from 
the Van de Borg store, which now is lo- 



144 



Het Dagboek 



The Diary 



dig in die garage in de Van Weideren- 
straat zit, tegenover van der Stad, kwa- 
men de winkel uit en werden alle drie 
gedood door scherven van een granaat 
die op het huis van van der Stad viel en 
bijna de hele voorpui verbrijzelde. Op de 
Oranjesingel vielen er ook verscheidene 
en zag Tante Nan de doden en gewonden 
in de Rode Kruisauto dragen. Ik denk 
dat ze loeren op de Vereeniging, omdat 
die vol met Engelsen zit. 

Pothof was ook al een paar dagen niet 
lekker. Ik denk dat het een beetje griep 
is, dus ga ik ook maar weer vroeg naar 
bed, want om 8 uur is toch het licht uit. 

Dag. 



cated in a garage in the van Weideren 
street opposite of van der Stad, came out 
of the store and were killed by a shell 
that feil on the van der Stad house, and 
demolished the complete front wall. Sev- 
eral people also feil in the Oranjesingel, 
and aunt Nan saw the dead and wounded 
being carried into a Red Cross ambulance. 
I think they are targeting the Vereeni- 
ging, because that is full of Britishers. 

Pothof also was not well for a few days. 
I think it is the flue, and thus I go to bed 
early again, and besides, at 8 o'clock the 
lights will go out. 

Bye. 



Woensdag 10 januari 

Gelukkig begin ik weer een beetje op 
te knappen en kan ik goed lopen, want 
dat ging heel erg slecht door mijn rech- 
ter pijnlijke knie en mijn linker spatader 
been, dat ik maar weer gezwachteld heb. 
Het komt alleen van de kou denk ik, want 
de warmte doet mij goed. 

Ik zag zo juist in de krant dat mevr. van 
'tLindenhout overleden is, Coba's moe- 
der, en zij zullen er waarschijnlijk niets 
van weten. Ook zag ik, dat alle jonge 
mannen van 16 tot 40 jaar zich moeten 
melden en zou Aad daar dus ook bij zijn, 
maar hij zal zich niet melden, hoop ik. 

Prof. Gerbrandy heeft er een radio- 
rede over gehouden; nu zal Aad moeten 
verstopt worden. De kinderen hebben 
zeker pret met alle sneeuw die gevallen 
is. Het is een mooi gezicht en er worden 
hier ook heel wat sneeuwballen gegooid 
door de Tommys. 



Wednesday 10 Januari 

Fortunately I am recovering a bit and 
can walk well again, which was not the 
case earlier due to my painful right knee 
and the left varicose vein leg which I have 
bandaged again. This only is caused by 
the cold, because I feel well when it is 
warm. 

I read in the paper that Mrs. van 't Lin- 
denhout has died, Coba's mother, most 
likely they will know nothing of this. I 
also read that all young men with ages 
between 16 and 40 were summoned, and 
Aad thus is included, but hopefully he will 
not go. 

Prof. Gerbrandy discussed that topic 
by radio; now Aad shall have to be hid- 
den. The children probably have a lot of 
pleasure in all that newly fallen snow. It 
is a beautiful sight and many snowballs 
are thrown, even by the Tommys. 



145 



Het Dagboek 



The Diary 



Het is hier nu veel rustiger nu je de 
zware tanks niet voorbij hoort rijden. Ik 
ga vanavond maar weer vroeg met mijn 
kruikje onder de wol; dat bevalt mij goed. 
Tante Nan is ook een beetje beter, maar 
moet nog veel liggen. 

Tot morgen. 



Now that the heavy tanks are not pass- 
ing anymore, it is much quieter. Tonight 
I will go early with my hot-water bottle 
under the blankets which suits me well. 
Aunt Nan also has an improved health, 
but still has to lie down often. 

Until tomorrow. 



Vrijdag 12 januari 

Nu ligt juffrouw Kok al twee dagen in 
bed en komt mevrouw van Dalen 's mor- 
gens mijn kachel aanmaken. Het zal ook 
wel griep zijn, zij had het ook in haar 
maag en ingewanden. Ik heb rijst voor 
haar gekookt en die is er in gebleven. 

Ik was juist even boven en kreeg heer- 
lijke biscuits van Hans en Stanley. Die 
Engelse biscuits die we van de distributie 
gekregen hebben, zijn zo hard, dat ik ze 
alleen maar voor de pap kan gebruiken 
en dan zijn ze heel lekker. 

Ik las weer een stuk in de krant dat 
het in Amsterdam en Rotterdam zo vre- 
selijk is en nu hoop ik maar, dat het erg 
overdreven is, want ik zit erover te pie- 
keren. 

Gelukkig is het hier gaan dooien, want 
de laatste dagen was het pl.m. 10°C vorst 
en was de waterleiding op de badkamer 
bevroren, maar vandaag gelukkig weer 
open gegaan. 

Tante Cor had bij Pothof een pond bo- 
ter besteld. Dat koopt hij bij de boer, 
waar zij in huis zijn geweest en waar hij 
iedere week een fles melk van de koe 
krijgt voor de kleine Albert. Zij betaalt 
daar fl 26- voor plus een gulden voor de 
moeite. Zij was er erg mee in haar schik, 
had dit trouwens al meer gedaan. 



Friday 12 Januari 

Miss Kok is ill in bed for 2 days already, 
and Mrs. van Dalen comes in the morn- 
ing to light the stove. Probably it is flue, 
she had it in her stomach and innards. I 
boiled some rice for her which she could 
manage. 

I visited upstairs and received delicious 
biscuits from Hans and Stanley. The bis- 
cuits we get from the rationing coupons 
are so hard that I can use them only for 
porridge, but then they taste good. 

I read yet another story in the newspa- 
per that Amsterdam and Rotterdam are 
very bad off, and I hope it is exaggerated, 
because I am worrying. 

Fortunately it started to thaw out to- 
day. The last few days it froze to approxi- 
mately — 10°C, and the pipe in the upstairs 
bathroom had frozen, but fortunately de- 
frosted today without problems. 

Aunt Cor had ordered a pound of but- 
ter via Pothof. He buys that from a farmer 
where they have been housed, and where 
he gets a bottle of milk every week for 
the little Albert. She pays fl 26- plus one 
guilder for the service. She was very 
pleased with this, and already had done 
this earlier. 



146 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik ben nu bezig om Pap's borstrokken 
op te eten, nog van Oom Piet; ze waren 
al gerepareerd, maar nog goed te gebrui- 
ken, twee stuks, en nu heb ik daar zes 
ons heerlijke boter voor gekregen. We 
krijgen maar een half pakje margarine 
in de 14 dagen en dat is erg weinig. Nu 
houd ik de boerenboter voor op de bo- 
terham en de margarine om te koken. 
Ik heb wat kou geleden in de keuken, 
want ik kon gisteren, toen het gas aan 
was, de bloemen niet van de ruiten krij- 
gen. Dat kacheltje is nog steeds niet aan- 
gesloten, want de smid komt niet en het 
verstookt ook al weer wat en daarom laat 
ik het maar zo. De dames komen haast 
nooit in de keuken, alleen om af te was- 
sen 's middags. Wat ben ik toch gelukkig 
dat ik genoeg brandstof heb, want er zit- 
ten hier zo veel mensen in de kou. Als 
Toet het nu ook maar warm heeft, want 
ik stook nu haar rantsoen ook een heel 
eind op. Ik heb nog niet gehoord of we 
nog wat krijgen. 

Dag. 



I am now 'eating' Pap's vests, still from 
Oom Piet; they were repaired but still 
quite usable, two in total, and now I have 
swapped them for 600 g delicious butter. 
We only get half a package of margarine 
per fortnight and that is very little. Now 
I keep the farmer's butter for the bread 
and the margarine for cooking. I suf- 
fered from the low temperature in the 
kitchen, because yesterday, when the gas 
supply was on, I could not get the frost 
off the window. That stove still has not 
been set, the smith does not come and 
also it consumes some fuel, and there- 
fore I leave it as is. The ladies barely 
get into the kitchen, except in the after- 
noon to wash the dishes. I am very for- 
tunate by having enough fuel, there are 
so many people in the cold. If only Toet 
has it warm, because I am burning quite 
a bit from her ration. I have not heard if 
we will be getting more. 



Bye. 



Zondag 14 januari 

Vandaag is het de sterfdag van Pap en 
ik dacht vanmorgen "Wat is hij gelukkig, nu 
hij dit allemaal niet meer meegemaakt heeft". 

Het was weer een vreselijke nacht, waar- 
van de bovenbewoners erg geschrokken 
waren. Er viel hier in de buurt een bom 
of granaat en de luchtdruk was zo groot, 
dat het huis ervan schudde en de balkon- 
deuren op de slaapkamer open vlogen. 
Het karton lag uit de ramen, zodat ze het 
in de nacht nog zoveel mogelijk moes- 
ten herstellen. Juffrouw Kok, die nog niet 
helemaal beter is, was ook gaan helpen. 
Ook in de zitkamer was het een wanorde, 



Sunday 14 Januari 

Today is the date on which Pap died, 
and this morning I thought "How fortunate 
that he did not have to experience all this". 

Again it was a terrible night, but espe- 
cially the tenants upstairs were startled. 
A shell or bomb feil in the neighborhood, 
and the pressure wave was so strong that 
the house shook and the doors of the 
bedroom balcony flew open. The card- 
board was off the windows, so that they 
had to fix it as well as possible during 
the night. Miss Kok, who has not yet re- 
covered completely, also helped. In the 
living room it was a mess also, but for- 



147 



Het Dagboek 



The Diary 



maar gelukkig was het enigste raam om 
door te kijken nog heel. En nu wachten 
we maar weer af, wat het deze nacht zal 
geven. 

Vanmorgen was in de keuken de ruit 
weer geheel bevroren, 12°C vorst, maar 
gelukkig kwam de zon door. Toch was 
het er nog ijzig koud en je moet telkens 
door die koude gangen. Nan en Cor zit- 
ten in angst dat ze geen brandstof meer 
krijgen in het Gebouw, want dan is het 
er niet meer uit te houden. Dan zouden 
ze de hele dag hier zitten en ik vind het 
welletjes; dat ze dikwijls om half drie er 
al zijn tot half zeven 's avonds. Ik heb 
dan wel gezelschap, maar het is niet altijd 
prettig, want ze hebben steeds menings- 
verschillen. Cor is nu aan het piekeren, 
waarop zij zal trakteren in de schuilkel- 
der als zij jarig is. Zij genieten hier al- 
tijd mee van de lekkere biscuits die Hans 
meebrengt. Die bewaar ik dan maar voor 
de thee, 's middags. 



tunately, the lone window through which 
we can still see, was still intact. And now 
we are awaiting what this night will bring. 

This morning the kitchen window again 
was completely frosted, — 12°C, but hap- 
pily the sun came through. It still was 
icy cold, and you have to go through the 
cold hallway all he time. Nan and Cor 
are afraid that they will not get fuel in 
the Central Building, because then it will 
not be bearable. In that case they would 
be here the whole day, and I don't like 
that; often they arrive at 14:30 and still 
are here until 18:30. I have company of 
course, but it is not always pleasant be- 
cause they often have opposite opinions. 
Cor is now thinking what she will use as 
her birthday treatment. They always en- 
joy here the delicious biscuits that Hans 
brings. I normally save them for the af- 
ternoon tea. 



Dinsdag 16 januari 

Einde van de Battle of the Bulge, 
de Ardennen helemaal vrij. 

Gisteren en vandaag heeft Pothof op 
zijn matras in de kolenkelder gelegen en 
was zo ziek dat hij niet op kon staan. Het 
zal wel griep zijn. Hij voelt zich nu wel 
iets beter en heeft ook weer wat gegeten; 
eerst wilde hij niets anders hebben dan 
wat thee. 

Juffrouw Kok is weer opgeknapt maar 
nog niet uit geweest en Corry doet de 
boodschappen. Tante Nan is een boel be- 
ter maar moet toch nog de poeders, die 
de dokter haar gaf, blijven innemen. In 
de schuilkelder houdt zij zich maar zie- 



Tuesday 16 Januari 

The Battle of the Bulge ended, the 
Ardennes completely cleared. 

Yesterday and today Pothof was on his 
mattrass in the coal storage basement and 
was so sick that he could not get up. Most 
likely it is flue. He feels a bit better today, 
and has eaten something; earlier he did 
not want anything but tea. 

Miss Kok has ree over ed but has not yet 
gone out and Corry is doing the shop- 
ping. Aunt Nan is a lot better but still has 
to take the powders that were prescribed 
by her doctor. In the bombshelter she 
claims to be sicker than she is, because 



148 



Het Dagboek 



The Diary 



ker dan zij is, dan mag zij dadelijk naar 
bed gaan als zij binnen komt. Anders 
moet zij tot half tien zitten te verkleumen 
en luisteren naar het voorlezen en pre- 
ken van broeder van Gaaien. Ik voel mij 
altijd erg dankbaar als ik in mijn kelder 
onder de wol lig, dat ik tenminste thuis 
kan blijven. Wel heb ik dikwijls erge zin, 
om hier bij mijn kacheltje op de divan 
te gaan slapen, maar zolang de granaten 
nog zo rond vliegen, is het te gevaarlijk. 
Wat zal het heerlijk zijn als de tijd komt, 
als het weer stil en rustig is, je kunt het 
je haast niet voorstellen. 

De berichten in de krant zijn wel wat 
gunstiger, maar het duurt zo lang! We 
moeten maar geduld hebben en op God 
vertrouwen en voor elkander bidden, dat 
geeft ons steun. 



then she can go to bed instantly after ar- 
rival. Otherwise she has to sit there in 
the cold listening to brother van Gaalen's 
readings and his hot air. I always am 
happy when I am in my basement under 
my blanket, that at least I am at home. 
Often I long to sleep on my sofa near 
the stove, but as long as the shells fly, it is 
too dangerous. How nice will be the time 
that the night is silent and quiet; you can 
barely imagine it. 



The newspaper stories are a bit more 
optimistic, but it takes so long! We must 
have patience, trust in God and pray for 
each other, that will be our support. 



Donderdag 18 januari 

Vandaag is Anna Moora jarig, acht- of 
negenenzeventig, ik geloof het laatste. En 
hoe zou het haar gaan? Nu is het ruim 
4 maanden dat ik van niemand meer iets 
hoor. Het lijkt mij of het al 4 jaar is en 
toch zijn de dagen soms gauw voorbij. 
Ik ben vandaag eindelijk weer eens uit 
geweest. Juffrouw Kok moest naar de 
Nutsspaarbank, die tegenwoordig in de 
Twentse Bank is. Ik vond het wel ge- 
schikt om met haar mee te gaan, dan 
had ik enige steun, want het is, nu de 
sneeuw gaat dooien, erg glad. Ik hoop 
maar dat de dooi doorgaat en de sneeuw 
gauw weg is, want er ligt nog heel wat. Ik 
was weer erg onder de indruk van wat ik 
zag in de omgeving van de Hertogstraat 
en Bergendalseweg en het maakt me zo 
zenuwachtig. Ik denk, dat als ik het leven 
mag behouden, ik niet langer in Nijme- 



Thursday 18 Januari 

Today it is Anna Moora's birthday, sev- 
enty eight or nine; I think the latter. How 
would she be? It now is more than four 
months that I have not heard from any- 
body. It seems more like four years, but 
still the days pass quickly. I finally went 
out again today. Miss Kok had to go to 
the Nutsspaarbank, now housed in the 
Twentse Bank. I found it useful to join 
her so that I had some support because 
it is quite slippery now that the snow is 
melting. I hope the thaw continues and 
that the snow disappears rapidly, currently 
there still is a lot. I was very depressed by 
what I saw in the area of the Hertog street 
and the BergenDalseweg, and it makes 
me nervous. I think that if I stay alive, I 
will not stay any longer in Nijmegen. It is 
too depressing to see all this misery, but 
maybe it is similar in other places. The 



149 



Het Dagboek 



The Diary 



gen blijf. Het is te erg om altijd die el- 
lende voor je te zien, maar misschien is 
het in andere plaatsen net zo. Het enige 
wat me nog hier zou houden is Rustoord. 

Het was een vreselijk koude wind van- 
morgen. Het ergste was nog, dat op de 
Twentse Bank geen licht was en het bij 
de spaarbank zo vol stond, dat we maar 
terug zijn gegaan. Ik ben toen nog even 
bij Duives geweest om te bedanken voor 
de lekkere hapjes en vroeg aan meneer, 
hoe ik de formulieren van de Schade- en 
Enquête Commissie moest invullen. Hij 
zei, dat hij het door Teunissen liet doen, 
want dat je het zelf niet kon. Die zal 
het voor mij ook wel willen doen. Dat 
is die bouwkundige die in de Barbaros- 
sastraat woonde. Pap maakte er dikwijls 
een praatje met de oude heer, maar die 
is dood en de zoon heeft nu de zaak. 

Ik kreeg van mevrouw Duives boeren- 
kool en zoete appelen, waar ik erg blij 
mee ben, want die heb ik nog niet ge- 
had. 

Wat een goede berichten door de ra- 
dio: Warschau door de Russen genomen! 
Nan Beijens was vanmiddag nog even hier 
en was er vol van, dat het zo goed ging. 
Ik vond dat zij er goed uit zag en dik ge- 
worden was. 



only thing that could keep me here is the 
Rustoord cemetery. 



There was a very cold wind this morn- 
ing. The worst thing was that the Twentse 
Bank had no lights and it was so crowded 
at the savings accounts that we went back. 
I then went to visit Duives to thank for 
the delicacies and asked Mr. Duives how 
to fill in the form of the War Damage 
Committee. He said that he had it done 
by Teunissen, because you could not do 
it yourself. He probably will do it also for 
me. He is the building contractor who 
lived in the Barbarossa street. Pap often 
talked with the old man, but he died, and 
now his son has the business. 



Mrs. Duives gave me kale and sweet 
apples with which I am very happy be- 
cause I have not yet had those. 

How positive the radio news: Warsaw 
has been taken by the Russians! Nan 
Beijens was here this afternoon and could 
talk about nothing else. I found that she 
looked well and had increased in weight. 



Vrijdag 19 januari 

De tweede verjaardag van Prinses Mar- 
griet. Er was in de krant gevraagd om 
de vlaggen uit te steken, maar hier in de 
buurt waren er niet veel. Alleen twee 
aan het Universiteitsgebouw, één rood- 
wit-blauw en één paars-geel-rood van de 
Universiteit. Verder had dr. Lagerwerff 
de vlag over het balkon gehangen en bij 



Friday 19 Januari 

This is the second birthday of princess 
Margriet. The newspapers asked to hoist 
the flags, but in this area there were not 
many. Only two at the University build- 
ing, one red-white-blue, the other violet- 
yellow-red, the University colors. Fur- 
thermore, Dr. Lagerwerff had draped 
a flag over his balcony, and two houses 



150 



Het Dagboek 



The Diary 



twee huizen hing een kindervlag uit, ter- 
wijl ik twee papieren vlaggetjes voor het 
enigste raam in een bloempot had gesto- 
ken. Het was ruw weer, met sneeuwstor- 
men, dus geen weer om mooie vlaggen 
uit te hangen, en dan voor die kapotte 
huizen. 

Tegen vijf uur vlogen er weer enige 
granaten; we hadden overigens enige da- 
gen rust gehad. We willen hopen, dat het 
prinsesje haar volgende verjaardag hier 
viert. 

Wat schieten de Russen op. Het gaat 
hier niet zo gauw, want ik hoorde door de 
radio, dat ze nu aan het vechten zijn bij 
Zetten, dus zit het gespuis nog dicht in de 
buurt. Het jarige Margrietje heeft van- 
daag in het bloemenmandje, dat ik eens 
op mijn verjaardag van George en Nel 
kreeg, op mijn tafeltje geprijkt. Wij heb- 
ben weer opslag van broodrantsoen ge- 
kregen: nu 2400 gram per week, dus een 
half broodje meer. 



showed a children's flag. I put two little 
paper flags next to the sole window we 
have in a flower pot. It is nasty weather 
with snowstorms, and thus not weather 
to display flags, let alone in front of the 
broken houses. 

Near 5 o'clock again a few shells were 
flying overhead, this after a few days of 
rest. Hopefully the little princess will have 
her next birthday here. 

The Russians are advancing very rap- 
idly. In this area it is not as fast, be- 
cause the radio said that there was fight- 
ing near Zetten, so the scoundrels still 
are in the neighborhood. Margriet, the 
birthday girl, has her photo placed in the 
little basket that was given to me some 
time ago by George and Nel. We now 
have received another increase in bread 
rationing: now 2400 g per week, i.e. an 
increase of half a bread. 



Maandag 22 januari 

Een paar dagen kwam ik niet tot schrij- 
ven; ik voelde mij 's avonds zo moe en 
verlangde naar bed. Er was ook niets 
nieuws hier, maar wel in de krant. Daar 
heb ik heel wat in te lezen en moet ik 
op de kaart zoeken, waar de Russen nu 
al zijn. Wat zou het een geluk zijn als ze 
Berlijn konden bereiken, dan kwam er 
misschien een eind aan de oorlog. 

Ik las vanavond een stuk dat de Neder- 
landse artsen aan Seyfè-Inquart gezonden 
hebben. Er staat boven: "Aan de schand- 
paal genageld". Gisteren las ik hoe het 
er op Walcheren uitziet en heb ik erbij 
zitten huilen, want het is vreselijk! Ik lig 



Monday 22 Januari 

I did not get to writing for a few days, I 
feit quite tired in the evening and longed 
for my bed. There was not much news 
from here, except in the newspaper. I 
read a lot in it, and have to look up on 
the map where the Russians are at the 
moment. How happy would it be if they 
got into Berlin, that might stop the war. 

I read an open letter that Dutch doc- 
tors sent to Seyfè -Inquart. lts header is 
"Nailed to the pillory". Yesterday I read 
that Walcheren looked awful, and I cried, 
because it is a disaster. At night I still am 
thinking about all this and about much 



151 



Het Dagboek 



The Diary 



er dan 's nachts nog over te piekeren en 
nog over zoveel andere dingen, die ik je 
later wel eens vertellen zal. Ik moet maar 
dankbaar zijn dat ik nog leef en hoop jul- 
lie allen nog weer terug te zien. 

Piet Duives bracht nu vanmorgen weer 
een heerlijk hapje zuurkool, waar Cor en 
Nan ook nog van geproefd hebben. Zij 
hadden nog geen zuurkool gehad, want 
die is hier niet te krijgen. Mevr. Duives 
krijgt nu telkens een bundeltje Libelle's, 
die zij heel aardig vindt en nu deed ik 
er een potje chocoladesmeersel voor de 
boterham bij, dat ik zelf gemaakt heb van 
gekookte en fijngemaakte broodkorsten, 
cacao en suiker en heel lekker smaakt. 
Nan en Cor zijn er dol op!! 

Dag! 



more, which I will teil you later. I should 
be grateful that I am alive and hope to 
see you again. 



Piet Duives brought this morning vet 
another delightful portion of sauerkraut, 
from which Cor and Nan also got a taste. 
So far, they did not vet get any, because 
it is not available here. Mrs. Duives reg- 
ularly gets a bunch of Libelles which she 
likes, and this time I added a little jar 
of chocolate paste which I made from 
boiled and ground bread crusts, cocoa 
and sugar, and which tastes quite good. 
Nan and Cor are very fond of it! ! 

Bye! 



Woensdag 24 januari 

Trouwdag van Titi en Frits, die ik hier- 
bij hartelijk gelukwens. Ik hoop dat je 
nog een lekker hapje klaar hebt kunnen 
maken uit je voorraad. Wat zou ik graag 
weten, of de Econoom nog dienst doet, 
namelijk of je er nog brandstof voor hebt. 
Zo'n prachtige feestdis als we met de dub- 
bele verjaardag hadden, zal het wel niet 
zijn. Ik denk nog aan die kok, die uit 
de fles dronk, wat Loukie zag en riep "0, 
meneer snoept uit de fles!". Wat lijkt me dat 
al lang geleden en het is toch de laatste 
zomer geweest. Wat hebben we nu een 
winter, he, het blijft hier maar vriezen en 
sneeuwen. Ik denk wel dat de kinderen 
van het schaatsenrijden zullen genieten, 
maar ik zal blij zijn als het gaat dooien. 



Wednesday 24 Januari 

The wedding anniversary of Titi and 
Frits, who get my best congratulations. 
I hope you still have been able to make 
a nice dish from your supplies. I would 
very much like to know if your Econoom 
furnace still works, i.e. that you still have 
fuel for it. It will not be such a glori- 
ous festival dish as we had with the dou- 
blé birthday. I still think of the chef who 
drank from the wine bottle, which Loukie 
saw, and cried out "Oh, that man drinks 
from the bottle". It seems such a long time 
ago, but only was last summer. This cur- 
rent horrendous winter is severe, it keeps 
freezing and snowing. The children may 
be skating and enjoy it, but I will be glad 
if it thaws out. 



152 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik had het de laatste nacht zo koud, 
dat ik twee kruiken mee naar bed neem 
en een wollen doek om mijn hoofd doe, 
want die lidtekens van die splinterbom 
doen mij nog steeds pijn. Ik dacht er ook 
al over om maar niet meer in de kelder 
te gaan slapen, want voor mijn reumatiek 
zou dat veel beter zijn. Ik begin nu hoop 
te krijgen, dat de oorlog toch nog eer- 
der gedaan zal zijn als we denken, want 
de berichten zijn uitstekend en Tante Nan 
hoorde dat het in maart afgelopen is. Wat 
zou dat een geluk zijn, maar we zullen er 
nog maar niet te vast op rekenen. 

Ik wilde zo graag even een berichtje 
hebben over hoe jullie het allemaal ma- 
ken en of Toet nog in Eerbeek is. Tiel 
is nu ook bevrijd en kan het best zijn, 
dat Tyr daar geweest is en niet meer weg 
kan. Maar hoe ik ook pieker, ik zie geen 
kans iets te weten te komen, evenmin als 
jullie iets van mij weten. Wat zal dat heer- 
lijk zijn als we elkaar, al is het dan alleen 
maar per brief, kunnen bereiken. 



Last night I was so cold that I took two 
hot-water bottles to bed and wrapped a 
woolen cloth around my head because 
the scars from the shell still hurt. I also 
thought of sleeping upstairs on my sofa 
which would benefit my rheumatism. I 
am starting to get some hope that the 
war will end sooner than we think, for 
the news is excellent and aunt Nan heard 
that it will be finished in March. How 
happy that would be, but we should not 
count on it too seriously. 



I wish so much to get even a little mes- 
sage about you and how you all are, and 
to know if Toet still is in Eerbeek. Tiel 
now has been liberated and it could be 
that Tyr was there and now cannot get 
away from there. But no matter how 
much I think, I see no chance of know- 
ing something, just as you cannot get to 
know anything from me. How nice would 
it be if we could reach each other, even 
if only by mail. 



Zondag 28 januari 

Nu heb ik al in 4 dagen niet meer met 
jullie gepraat. Ik had er geen moed toe 
door allerlei narigheden. Eerst kwamen 
er 3 Tommys met een tolk, om op te ne- 
men, hoeveel ik er nog kon bergen in 
mijn huis. Ik had ze wel netjes wegge- 
praat, maar Corry, die opengemaakt had, 
zei "Die kamer boven kunt U toch wel geven" 
en meteen vlogen ze naar boven om te 
gaan kijken. Corry had haar mond moe- 
ten houden. Het resultaat was, dat er tien 
konden slapen en dat ze de volgende dag 
zouden komen. Ik heb geen oog dicht ge- 
daan die nacht en maar liggen piekeren. 



Sunday 28 Januari 

I have not 'talked' with you for four 
days. I did not have the courage due to all 
kinds of misery. First there came 3 Tom- 
mys with an interpreter to record how 
many people I could take in the house. I 
had talked them away nicely, but Corry, 
who had let them in, said "You could give 
them that room upstairs", and instantly they 
ran upstairs to look. Corry should have 
shut up. The result was that there was 
place for ten, who would arrive the next 
day. I could not sleep a wink that night 
and kept thinking. Already there is so 
much noise with the visitors they have 



153 



Het Dagboek 



The Diary 



Het is nu al zo'n lawaai en kou in mijn 
huis met die vreselijke aanloop die ze bo- 
ven hebben, en dan nog tien erbij!! 

Ik heb meneer Duives en ook Kerst ge- 
vraagd om eens bij mij te komen, want 
ik durf niet uit te gaan met deze strenge 
vorst, — 22°C. Meneer Duives raadde me 
aan om maar even af te wachten, want ze 
hadden het bij hem al drie keer gezegd 
en zijn er nog niet geweest; en Kerst zei, 
dat de enige tot wie ik mij wenden kon, de 
burgemeester was. Ze wilden hem ook al 
inkwartiering geven, maar hij sputterde 
ook steeds tegen. Het huis van Drielsma 
(naast hem) zit nu ook vol Tommys en 
mevrouw Werner, die er met haar tien 
kinderen woonde, is naar buiten getrok- 
ken. Werner heeft zijn praktijk nog in 
het oude huis, dat vreselijk gehavend is. 
Ik wacht nu maar af wat er van komt. 

Vanmiddag hoorde ik van mevr. André 
die hier tegenover woont en al enige tijd 
geleden vertrokken was naar Wijchen, 
dat zij een dezer dagen waren terugge- 
komen en hun huis vol Engelsen von- 
den. Alles zag er vreselijk uit en de kas- 
ten waren opengebroken en het linnen- 
goed eruit gehaald. Zij zitten nu in een 
klein uitbouwkamertje, mogen de boven- 
keuken gebruiken en slapen in de kelder. 
Al hun meubilair ziet er schandelijk uit, 
de sigaretten as gooien ze gewoon op het 
smyrna kleed. 

Mevrouw André was een en al verba- 
zing dat ik hier niet weg geweest ben, 
maar zij weet niet hoeveel angsten ik uit- 
gestaan heb en nog heb, want dezer da- 
gen zijn er weer granaten gevallen, maar 
gelukkig op de puinhopen van de Broer- 
en Burchtstraat. Ook horen we voortdu- 
rend VI en V2's over ons heen gaan, waar 



upstairs, and then still ten more!! 



I asked Mr. Duives and also Troost to 
visit me, because I dare not go out during 
this severe frost, — 22°C. Mr. Duives ad- 
vised to wait, because in his case they told 
him three times that they would come, 
but it still has not happened; and Kerst 
said that the only person that could help 
was the city's mayor. They also wanted to 
billet him, but he too kept objecting. The 
house of Drielsma (next to him) now is 
full of Tommys also, and Mrs. Werner 
who lived there with her ten children, 
has moved out. Werner has his practice 
still in the old house which is damaged 
severely. Now I will wait to see what hap- 
pens. 

I heard this afternoon from Mrs. An- 
dré who lives across from us and had 
been in Wijchen for quite some time, that 
she returned a few days ago and found 
her house full of Britishers. It all looked 
terrible, and the cupboards were broken 
open and the linens removed. They now 
are in a small porch room, are allowed to 
use the upstairs kitchen, and sleep in the 
basement. All her furniture looks awful 
and they throw cigarette ashes directly 
on the Persian carpet. 

Mrs. André was very surprised that I 
had not left, but she does not know how 
much fear I had and still have because 
lately more shells have fallen, fortunately 
on the rubble of the Broer street and 
Burcht street. All the time you also can 
hear the VI and V2 pass, which makes 
you nervous. She said that in Eindhoven, 



154 



Het Dagboek 



The Diary 



je ook zo zenuwachtig van wordt. Zij ver- 
telde, dat het in Eindhoven, waar ze ook 
een tijd geweest zijn, veel rustiger was, 
hetgeen mevrouw Büchler ook schreef. 
Er waren daar ook weer bridgefuifjes. 

Ik sta in de keuken met mantel aan en 
hoed op te koken, omdat het er zo ont- 
zettend koud is en maak maar weinig van 
mijn pot. Wat zal ik blij zijn als het gaat 
dooien. 

Dag. 



where she stayed for a while, it was much 
more quiet, as confirmed by Mrs. Büch- 
ler. They even had bridge clubs there. 



I am in the kichen, and am cooking 
dressed in an overcoat and hat because 
it is so awfully cold, and I only make a 
small portion. How happy I will be when 
it starts to thaw. 



Bye. 



Dinsdag 30 januari 

Het vriest en sneeuwt maar steeds door 
en dat zal bij jullie wel net zo zijn. Afschu- 
welijk voor al die mensen die geen kolen 
meer hebben. Bij mijn bovenbewoners 
raken ze ook op en ze hopen nu nog wat 
hout te kunnen kopen, maar ze moeten 
het in Berg en Dal gaan halen. Nu kun- 
nen ze niemand krijgen die dat doen wil. 
Tante Nan en Cor zitten 's morgens in 
de kou in hun huis, alleen als om elf uur 
het gas enige uren gebruikt kan worden, 
krijgen ze daar enige warmte van. Nu 
proberen ze een smid te krijgen, die het 
strijkkacheltje van jou. Toet, daar in de 
keuken aanbrengt, want Cor heeft twee 
mud cokes bemachtigd. Ze was giste- 
ren jarig en heeft 4 dagen koekjes staan 
bakken, 180 stuks (ze waren maar klein 
hoor), om in de schuilkelder te presente- 
ren. Ze deed het in de koekenpan en kon 
het alleen maar van elf tot half een. Gis- 
teren is zij met de trommel bij een van 
haar vriendinnen, waar ook nog een paar 
anderen kwamen, gaan trakteren. 



Tuesday 30 Januari 

It is freezing and snowing constantly, 
and this might be the same in your place. 
Terrible for all the people who ran out 
of coals. My upstairs tenants also ran 
out and now hope to buy some wood, but 
they have to fetch it in Berg en Dal. They 
cannot find anyone who wants to do that. 
Aunt Nan and Cor every morning are in 
their house in the cold, and only at eleven 
o'clock when the gas comes on can they 
get some heat from that. Now they try to 
get a smith who can install the little iron- 
ing stove from you, Toet, in the kitchen. 
Cor has obtained 2 bags of coal. She had 
her birthday yesterday and was busy for 
four days baking cookies, 180 pieces total 
(they were small) to present them in the 
bombshelter. She made them in the fry- 
ing pan and only had heating gas from 
eleven to half past twelve. Yesterday she 
went with her cookie tin to visit and treat 
one of her friends, where there were sev- 
eral others as well. 



155 



Het Dagboek 



The Diary 



Zo juist kreeg ik weer drie Tommys, 
die me kwamen vertellen, dat ik er mor- 
gen vijf krijg in huis. Juffrouw Kok is al 
bezig geweest om de kamer van Nell te 
ontruimen en alles zoveel mogelijk op de 
dienstbodekamer te zetten, die we af kun- 
nen sluiten. Maar de zolder kan ik niet 
afsluiten, Toet, dus zal ik morgen eens 
moeten gaan kijken, wat ik er mee be- 
ginnen moet. Ik zie er tegen op want 
het is er zo koud. Kon ik er toch maar 
af komen, maar ik weet niet op welke 
manier. Ik kan toch onmogelijk naar de 
burgemeester gaan en wie moet het an- 
ders doen. Ik ga nu maar naar bed, om 
te piekeren of ik er nog wat op weet. 



There were three Tommys here, telling 
me that tomorrow another five would be 
stationed here. Miss Kok already was at 
work to empty Nell's room and put ev- 
erything possible into the servant's room 
which we can lock. But the attic I cannot 
lock, and thus, Toet, I have to go there 
and look what has to be done. I do not 
look forward to that because it is very 
cold there. I wish I could get better, but I 
do not know how. I also cannot go to the 
mayor, who else could do that for me? I 
now go to bed to think about it all. 



Woensdag 31 januari 

Vanmorgen heel vroeg gingen hier weer 
enige V2's over, een griezelig geluid, en 
zo laag, en je hoorde ze in de verte in- 
slaan. Als ze ons vandaag of morgen tref- 
fen, zijn we er ook geweest, want daar 
helpt geen kelder tegen. Maar moed hou- 
den en bidden en op God vertrouwen, dat 
is het enigste wat we kunnen doen. 

Er stonden vandaag vredesgeruchten 
in de krant nl. dat von Papen, volgens 
de radio Ankara, met een Duitse vredes- 
missie in Madrid was aangekomen. Of 
het waar is! Wat zou dat een geluk zijn, 
als het gauw afgelopen was. Ze worden 
nu wel een beetje bang, nu de Russen 
zo dicht bij Berlijn komen. Dat gaat ook 
reusachtig vlug. Ik denk dat er hier ook 
wel weer gevochten zal worden, omdat er 
zo verbazend veel Tommys komen en we 
zitten rondom in de kanonnen, het huis 
dreunt als ze beginnen. 



Wednesday 31 Januari 

Very early this morning several V2 rock- 
ets were flying over, a scary sound and so 
low that you could hear them explode in 
the distance. [Probably VI; V2 is quieter 
and higher - AvR] If they hit us today 
or tomorrow, we have had it because no 
basement will help. Only keep courage 
and pray and trust God, that is the only 
thing we can do. 

There were in today's paper rumors 
about peace, i.e. that von Papen, accord- 
ing to radio Ankara, had arrived with a 
German peace committee in Madrid. But 
is it true? What a relief it would be if it 
ended quickly. They are getting scared, 
now that the Russians are close to Berlin. 
And that goes very rapidly. I think they 
will fight in this area again, because so 
many Tommys are arriving, the canons 
are in the surrounding, and the house 
shakes when they are fired. 



156 



Het Dagboek 



The Diary 



Het is geen prettig bestaan hier en wie 
weet wat ik nog mee moet maken. Er 
stond ook weer een stuk in de krant over 
Amsterdam, over de toestand daar, wat 
voedselvoorziening en brandstoffen be- 
trof en dat was heel erg. 

Dag kinderen, tot morgen hoop ik. 



It is not a pleasant life here, and who 
knows what I still have to endure. The 
paper also had an article about Amster- 
dam's situation in regards food and fuel 
supplies, and it was very bad. 

Goodbye, children, I hope to tomor- 
row. 



Donderdag 1 februari 

Gisteren ging het gelukkig dooien, maar 
daarbij kwam de ramp, dat de waterlei- 
ding op zolder sprong en het water vanuit 
de boven-W.C. over de gang de trappen 
afliep. Gelukkig was er juist een broer 
van juffrouw Kok hier, die ons hielp de 
waterleiding af te sluiten, nadat we eerst 
nog wat voorraad genomen hadden. Hij 
is ook voor mij naar Jacobs gegaan, die 
vanmorgen gekomen is en het nodigste 
heeft gedaan. Hij heeft de zolder afge- 
schakeld, maar we hebben nu gelukkig 
op de W.C. ook weer water. 

De Tommys die we verwachten zijn nog 
niet gekomen, maar bij Duives hebben 
ze er vijf. In de salon, die helemaal ont- 
ruimd is tot zelfs de vloerbedekking toe, 
is nu een kledingmagazijn. Het waren 
zeer geschikte jongens had mevrouw Dui- 
ves aan Lies gezegd. Zij is vanmiddag 
met de kleine Albert naar Kerst geweest, 
die constateerde dat hij rode hond had en 
erg warm gehouden moet worden. Hij 
heeft al enige nachten steeds maar ge- 
huild, waar ik natuurlijk ook niet van sla- 
pen kon en dan begint dat kanon en ko- 
men die vliegende bommen weer, waar 
je zo zenuwachtig van wordt. 



Thursday 1 Februari 

It started to thaw yesterday, thank good- 
ness, but it was accompanied by the dis- 
aster that the water pipe in the attic had 
burst and water was spouting out of the 
upstairs toilet tank, and was running down- 
stairs. Fortunately, the brother of Miss 
Kok was here and helped to shut off the 
water supply after we stored some. He 
also went to Jacobs, who came this morn- 
ing and did the most urgent things. He 
shut off the attic, but we have water again, 
even in the toilet. 

The expected Tommys have not yet ar- 
rived, but Duives had five of them. In 
the living room, which was cleared com- 
pletely inclusive of the carpet, they now 
have a clothes storage. They were very 
pleasant boys said Mrs. Duives to Lies. 
She went this afternoon with the little Al- 
bert to Kerst, who concluded that he had 
German measles and had to be kept very 
warm. For several nights he had con- 
stantly cried so that I could not sleep, and 
then the canon would start and the flying 
bombs would come, making me more ner- 
vous. 



157 



Het Dagboek 



The Diary 



Van die vredesonderhandelingen stond 
niets meer in de krant, wel de rede van 
Hitler die zei, dat ze zullen vechten tot de 
laatste man. Gelukkig zijn ze al weer een 
beetje dichter bij Berlijn, maar dan kan 
het wel net gaan als bij Boedapest en zou 
het nog wel lang kunnen duren. 

Gisteren heb ik voor Beatrix de vlagge- 
tjes weer in de bloempotten gestoken en 
bij haar portret gezet. Er hingen niet veel 
vlaggen uit en het was ook bar weer. De 
vlag aan de sociëteit was aan narden. 

Tante Cor heeft eindelijk een smid ge- 
vonden die het strijkkacheltje geplaatst 
heeft en het heeft al gebrand. Zij was 
bang dat het niet trekken zou, omdat de 
pijp door een gat in het raam naar buiten 
gaat, maar het viel erg mee. 



There was nothing anymore about the 
peace negotiations in the paper, but they 
did report Hitler's boast that they would 
fight until the last man. Fortunately, they 
are now even closer to Berlin, but it could 
go like it did in Budapest, and could last 
still longer. 

Yesterday I put out the flags into the 
flowerpots next to the portrait of Princess 
Beatrix, in her honor. There were not 
many flags, the weather was miserable. 
The flag of the University was in shreds. 

Aunt Cor finally has found a smith who 
placed the little stove, and they already 
used it. She was afraid there would not 
be enough suction because the stove pipe 
went though a hole in the window to the 
outside, but there was no problem. 



Vrijdag 2 februari 

Het was vandaag weer lenteweer bijna 
50°F en verscheen George eindelijk weer 
eens. Nel had weer aderontstekingen hij 
was niet goed in orde. Hij was zijn pen- 
sioen over 5 maanden gaan halen en ik 
had daarover ook iets in de krant gezien 
en ben er toen ook maar op uit gegaan. 

Eerst naar de Nieuwstraat met de no- 
dige stukken die George voor mij uitzocht 
en daarna kon ik f1285 op het postkan- 
toor innen. Ik had het ook kunnen laten 
en kwam het later op de giro, maar Ge- 
orge zei "Binnen is binnen". Hij kreeg een 
aardig slompje, dat begrijp je. En nu ga ik 
morgen naar het Rode Kruis om een for- 
mulier te vragen om jelui een brief van 
25 woorden te schrijven en ik hoop maar 
dat het lukken zal, maar het zal wel lang 
duren en is de oorlog misschien al af- 
gelopen want het gaat over Zwitserland. 



Friday 2 Februari 

Today was springlike, almost 10°C, and 
again George could visit. Nel had an in- 
fection in her veins, and he was not well. 
He had gone to fetch his pension of the 
last five months, and because I read some- 
thing about that in the paper, I also went 
there. 

First to the Nieuw street with all the 
needed papers that George sorted out for 
me, and afterwards I could cash f1285 
at the post office. Instead, I could have 
waited until it would be put into my giro 
account later, but George said "Having it 
in your hand is better". He got a nice catch, 
you understand. And tomorrow I go the 
the Red Cross to ask a form to send to 
you a letter of 25 words, and I hope this 
will succeed, although it will take long, 
having to go via Switzerland. The office 
is not far way, in the house where the 



158 



Het Dagboek 



The Diary 



't Is op de Groesbeekseweg waar vroe- 
ger de burgemeester woonde, dus nogal 
dichtbij. 

Mevrouw Penning is op 82-jarige leef- 
tijd overleden en heel kort ziek geweest 
want Cor had haar nog pas bij Hulsteijn 
in de winkel gezien. 

Ook is meneer Thieme dood. Hij en 
zijn vrouw woonden bij Ans de masseuse, 
en ook de familie Groen daar hun huizen 
onbewoonbaar waren. Groen is nu opge- 
pakt omdat hij een Hollandse vertaling 
van Mein Kampf had laten drukken. Hij 
was de laagste inschrijver geweest. 

En nu hoop ik maar dat ik jelui iets van 
mij kan laten horen en weten jelui ten- 
minste dat ik tot nu toe nog leef maar van 
jelui zal ik niets te horen kunnen krijgen 
en dat is wel erg. 



mayor used to live. 



Mrs. Penning died at the age of 82, af- 
ter a very short illness, because Cor had 
seen her recently in the Hulsteijn store. 

Mr. Thieme also died. He and his wife 
lived with Ans the masseuse, as did the 
family Groen, because their homes were 
not inhabitable. Groen now was picked 
up because he had printed a translation 
of Mein Kampf, having been the lowest 
cost printer. 

And now I hope that I will succeed in 
letting you hear something about me so 
that you know I am still alive, but I might 
not hear anything from you, and that is 
terrible. 



Zaterdag 3 februari 

Juffrouw Kok haalde vanmorgen een 
formulier voor de brief, omdat zij er voor 
zichzelf ook heen moest. De brief is nu 
al weg, maar er staat niet veel in, alleen 
dat hier tot op heden nog alles wel is. Ik 
heb hem aan Han geadresseerd. Hij kan 
mij een paar woorden terug laten weten. 
Ik zal nog proberen of ik naar Rotter- 
dam, Wageningen en Eerbeek ook nog 
kan schrijven, maar weet niet of dit luk- 
ken zal. Corry heeft voor mij het blok- 
schrift geschreven. Ik dacht dat het adres 
bij die 25 woorden hoorde, maar nu ver- 
neem ik dat dat niet zo is en had ik er 
nog iets bij kunnen schrijven. 



Saturclay 3 Februari 

Miss Kok this morning fetched a form 
for a letter because she herself also had 
to go there. That letter now is on its way, 
but it does not contain much, only that 
to date everything is OK. I addressed it 
to Han. He can send a few words back 
in return. I also will try to write to the 
families in Rotterdam, Wageningen and 
in Eerbeek, but do not know if that will 
succeed. Corry has written the words in 
block script. I thought the 25 words in- 
cluded the address, but that turned out 
to be wrong, and so I could have added 
something. 



159 



Het Dagboek 



The Diary 



Het was hier vandaag zonneschijn en 
nu is de sneeuw allemaal weg gelukkig. 
Ik las juist in de krant dat de kinderen nu 
aan huis gedoopt kunnen worden, waar- 
bij behalve de dominee ook de kerken- 
raad tegenwoordig is. Er is tegenwoordig 
weer heel wat te lezen in de krant en het 
begint weer net als vroeger met harwar- 
dereien. Dat zal wel nooit ophouden. 

Woensdag 7 februari 

Operatie 'Veritable' begint op 8 fe- 
bruary in Groesbeek. 

Ik wilde juist gaan schrijven toen ik be- 
zoek kreeg van Annie en Bert. Ze brach- 
ten nog een formulier voor me mee. Ik 
zal dat ook nog invullen voor Rotterdam 
en dan probeer ik er voor Wageningen 
en Eerbeek ook nog een te krijgen. 

Bert is nu in een kruidenierszaak in de 
Stijn Buisstraat en woont bij de familie 
waar Annie in betrekking is. Hij heeft 
dit maar aangenomen om zijn kostgeld 
te kunnen betalen en wil later naar iets 
anders uitzien, waar ze op trouwen kun- 
nen. Annie heeft het vreselijk druk en 
gaat niet veel uit, maar ze zijn elke avond 
bij elkaar. Ze hebben daar het huis niet 
alleen vol kinderen (want er is een zoon 
bij gekomen), maar ook veel Tommys 
die niet alleen een heleboel drukte, maar 
ook van allerlei lekkers meebrengen. Zij 
bracht voor mij een blikje melk en een 
zakje eierpoeder mee. Ik ga daar mor- 
gen eens pannekoekjes van bakken. Zij 
vroeg mij om een japon en ondergoed, 
omdat ze door alles heen was. Maar wat 
ik nog heb, zal haar te klein zijn, want ik 
vond haar al weer groter en breder ge- 
worden. Ik zal morgen eens kijken en 
Bert zou dan vrijdag even aankomen. 



Today we had the sun shining and for- 
tunately the snow has disappeared com- 
pletely. I saw in the paper that children 
now can be baptized at home where, in 
addition to the pastor, there also is a rep- 
resentative of the church elders. There 
now is again a lot to read in the newspa- 
pers, and the bickering is returning, like 
before. That will never cease. 

Wednesday 7 February 



Operation 'Veritable' starts 
Groesbeek on 8 February. 



in 



I just started writing when Annie and 
Bert came to visit. They brought a form 
for letters for me. I will fill that in for 
Rotterdam and then try to get one for 
Wageningen and Eerbeek. 

Bert now works in a grocery store in 
the Stijn Buis street and lives at the fam- 
ily where Annie works. He took this job 
to pay the room rent and later wants to 
find something better on which they can 
marry. Annie is exceptionally busy and 
does not go out often, but they are to- 
gether every evening. They have their 
house full of kids (a son just arrived), but 
also a lot of Tommys who do not only 
bring a lot of traffic, but also all kinds of 
delicacies. She brought me a tin of milk 
and a bag of egg powder. Tomorrow I 
will use it for pancakes. She asked me 
for a dress and underwear, because she 
had worn out everything. But whatever I 
still have, it will be too small for her, she 
has become taller and broader. Tomor- 
row I will search, and Bert will check on 
Friday. 



160 



Het Dagboek 



The Diary 



Gisteren kreeg ik bezoek van Tante Lot, 
die ik in geen maanden gezien had. Zij 
logeerde een week bij juffrouw Bode op 
de Groesbeekseweg. Zij had het in de 
buurt waar zij woonde ook erg onrus- 
tig. 

Cor en Nan zijn maar verrukt over je 
kacheltje, Toet, dat het zo gemakkelijk 
aan gaat en zo'n lekkere warmte geeft. 
Maar het is gelukkig ook niet koud, bij 
de 50°F 's middags. Ik wilde dat jullie eens 
een ogenblik de drukte hier op de Singel 
konden zien. Het is ontzettend: er zijn 
hier ongeveer 50000 Tommys en meer 
dan 500 tanks en ze rijden maar steeds 
heen en weer. Het is levensgevaarlijk om 
over te steken. 

Gisteren ben ik naar de Bank geweest 
en ik was blij, toen ik weer heelhuids 
thuis was. Mijn spatader been deed me 
de afgelopen nacht zo'n pijn, dat ik van- 
daag naar Kerst had willen gaan, maar 
er is niets van gekomen. Ik zal het maar 
weer gaan zwachtelen en rust houden zo 
veel mogelijk, want 's morgens moet ik 
toch voor mijn eten zorgen. 

Op de Bank kreeg ik alleen maar de 
coupons Nederland. Heb ik al geschre- 
ven dat mevrouw Langendam de hypo- 
theek liet betalen: het is, nu zij duizend 
gulden heeft afgelost, maar fl 33,75. Ik 
kan mevrouw Hocke niet betalen, maar 
zij zal wel begrijpen, dat zij het later krijgt. 

Er vlogen vandaag veel VI en V2's en 
ook granaten, maar gelukkig niet dicht- 
bij. Bert vertelde dat het bericht dat Tiel 
bevrijd was, niet waar is, dus dan zou Tyr 
daar nog kunnen zijn. Als ik een brief 
naar jou stuur, Toet, adresseer ik die aan 
de dokter van Eerbeek, want die zal wel 
weten waar je bent. 



Yesterday aunt Lot visited me, I had not 
seen her for months. She stayed with 
Miss Bode on the Groesbeekseweg. The 
neighborhood where she stays also is not 
very quiet. 

Cor and Nan are delighted with your 
little stove, Toet. It is started so easily 
and it gives such a cozy warmth. But for- 
tunately it is not cold, near 10°C in the 
afternoon. I wish you could see here the 
crowd on the Oranjesingel. It is awe- 
some: approximately 50000 Tommys and 
more than 500 tanks, and they keep driv- 
ing back and forth. It is life threatening 
to cross the street. 

Yesterday I went to the bank, and I was 
happy to be back intact. My varicose vein 
hurt me so much last night that I had 
wanted to go to Kerst today, but nothing 
came of it. I will bandage it again and rest 
as much as possible, but in the mornings 
I have to take care of my food. 



In the bank, I only got the coupons for 
the Netherlands. Did I write that Mrs. Lan- 
gendam had paid the mortgage? Now it 
is, after she had redeemed fl 1000, only 
fl 33.75. I cannot pay Mrs. Hocke, but she 
will understand that she gets it later. 

Today, many VI and V2 rockets flew 
over, and shells also but fortunately not 
close by. Bert said that the message that 
Tiel was liberated was wrong, and thus 
Tyr could still be there. If I send you a 
letter, Toet, I will address it to the doctor 
in Eerbeek, because he will know where 
you are. 



161 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 9 februari 

Operatie 'Veritable' hard aan de 
gang. 

Eergisteren avond moest ik er uitschei- 
den met schrijven omdat de kanonnen zo 
vreselijk begonnen te bulderen, dat ik er 
angstig van werd en naar de kelder ge- 
gaan ben. Het was een griezelige nacht 
en ik was blij toen het morgen werd. Jul- 
lie zullen wel van het zware bombarde- 
ment in de krant hebben gelezen en aan 
mij hebben gedacht. Gisteren en van- 
daag was het rustiger, maar toch vlogen 
er nog granaten. 

Ik dacht vanmiddag toen ik naar buiten 
stond te kijken, dat jullie het je niet voor 
kunnen stellen, hoe ontzettend druk het 
hier is. Ze hebben nu gelukkig flink met 
zand over de grote weg gestrooid. Die 
was overal stuk gereden en wel gerepa- 
reerd, maar het maakt nu gelukkig niet 
zo'n vreselijk leven meer. 

Ze zijn nu al voorbij Goch. In de schuil- 
kelder van Cor en Nan werd verteld, dat 
we over veertien dagen vrede zullen heb- 
ben. Hans, uit Canada, zegt dat zij eer- 
der in Berlijn zullen zijn dan de Russen. 
Hij heeft een pees in zijn arm verrekt en 
moet daar een paar dagen rust voor hou- 
den en dan moet hij er ook weer op los. 

Bert bracht mij nog een formulier en 
ik heb toen een brief naar Rotterdam ge- 
schreven, Titi. Ik gaf Bert een blouse 
voor Annie mee, die satijne donkerblauwe, 
met rosé noppen (van jou afkomstig, Nell), 
want dat zal de enigste zijn waar ze in 
kan. 

Er is nu een bon aangewezen voor ha- 
ring (een pond per persoon) en ik ben 
erg benieuwd hoe hij zal zijn. Als hij te 



Friday 9 Februari 

Operation 'Veritable' in full swing. 

The day before yesterday I had to stop 
writing because the cannons were firing 
so fiercely, that I became afraid and went 
to the basement. It was a scary night 
and I was happy to see the dawn. You 
may have read [See censorship] about the 
heavy bombardments in the newspaper, 
and thought of me. Yesterday and to- 
day were more quiet, but still some shells 
were flying over. 

When I was looking at the street this 
afternoon, I thought that you could not 
imagine how crowded it is here. They 
have put a heavy layer of sand over the 
road which had lots of damage, and was 
partially fixed. Now it does not make such 
a terrible ruckus anymore. 

They have now progressed past Goch. 
In the shelter of Cor and Nan they said 
we would have peace in a f ortnight. Hans 
from Canada claims they will be in Berlin 
before the Russians are. He has strained 
a muscle in his arm and has to take a few 
days of rest after which he has to go at it 
again. 

Bert brought me another letter form, 
and I wrote a letter to Rotterdam, Titi. I 
gave Bert a blouse for Annie, the dark 
blue satin one with pink dots (originally 
from you, Nell), that might be the only 
one that might fit her. 

We have been assigned a coupon for 
herring (500 g per person), and I am very 
anxious to find how it tastes. If it is too 



162 



Het Dagboek 



The Diary 



zout is, zet ik hem in azijn met een uitje, 
dat is ook lekker. De kinderen krijgen 
weer een ei en ook nog steeds chocolade, 
wat wij niet meer krijgen. 

Ik heb van die eierpoeder roerei ge- 
maakt en dat was heerlijk. Nu zal ik ook 
eens proberen of de pannekoeken luk- 
ken. Was Tineke maar bij me, die had 
zich in de Geitenmelker zo in het ko- 
ken bekwaamd. Dan kon zij dat eens 
lekker klaarmaken en mee opeten. Ik 
denk 's morgens als ik mijn pappotje met 
een stuk brood schoonmaak, dikwijls aan 
haar, want dat kan zij zo netjes. 



salty, I will marinade it in vinegar with 
onions, that also is nice. The children 
again get an egg and also chocolate which 
we do not get anymore. 

From the egg powder I made scram- 
bled eggs, and that was tasteful. Now I 
will try to make pancakes. I wish Tineke 
was here, she became such an cooking 
expert in the Geitenmelker. She would 
make it, and join to eat it. In the morn- 
ing, when I clean my porridge pan with 
a piece of bread, I often think of her, be- 
cause she can do that very neatly. 



Zaterdag 10 februari 

Verjaardag van Henk Sasse. Hartelijk 
door Oma gefeliciteerd, Henk. Ik hoop 
dat je een prettige dag hebt gehad en zo- 
dra het kan stuur ik je de riks en het ca- 
deautje. Je bewaart toch zeker alle H.C. 
bladen voor me, want dat blad mag toch 
zeker nog wel verschijnen (Zie de afbeel- 
ding op de volgende pagina). Ook Han, 
Paauw en alle anderen mijn gelukwen- 
sen. Wat zouden de jongens zich amuse- 
ren om hier door dat ene raampje wat 
ik nog heb hier, te kijken naar al die 
drukte op straat. Allerlei soorten wagens 
en reuze hoge tanks en steeds maar heen 
en weer geloop van Tommys. Dit niet 
zoals de moffen (naast elkaar en in de 
pas), maar achter elkaar en soms op een 
draf je (Zie de afbeelding op pagina 24). 
Ook kwamen er mooie auto's voorbij, eerst 
de politie met heirode petten, en daar ach- 
ter verschillende hoge oome's o.a. gene- 
raal Eisenhower. 



Saturday 10 Februari 

Birthday of Henk. Many felicitations 
from Oma, Henk. I hope you will have 
had a nice day, and as soon as possible I 
will send you your coin and the present. 
I hope you are saving all the H.C. issues 
for me (See the figure on the following 
page), because that paper still might be 
published. Also my very best wishes for 
Han, Paauw and all the others. How amused 
would the boys be to glimpse through the 
one window I have to the heavy traffic in 
the street. All kinds of vehicles come by, 
and enormously high tanks are continu- 
ously running back and forth and Tom- 
mys walking by. Not like the Germans 
do (adjacent to each other and marching 
in step) but behind each other and some- 
times running (See the figure on page 24). 
Also there were beautiful cars, first the 
police with red caps, foliowed by very 
important persons, general Eisenhower 
among them. 



163 



Het Dagboek 



The Diary 



SelïMnl? ft/STile IMPUV' \'\/ 



RE ACteurl Ui», aas». 
UluBtrateun ii.J.Laase. 



Hu eindelijk na 5 Jaren het lang Teraichte feest er la.illlen wU Toor 
deze gelegenheid een feeetnumner laten Terec.hiJnen.wiJ kunnen eehter 
olet i» als andere kranten de gehele !:rant ar de ie tijd Inrichten daar 
ons blad altijd een bisaulda lnhaid bcvat.Toeh wllUk In dit stuk iets 
«eggen OTer de geiehledenla Ton onze club In 4ete 5 Jaar.In 1940 met 
Kerstal» «rd onze club oo S ericht,sn ™» du» al la de oorloglln 1B4B 
vere-cne-n een Malve Jaargang Tan 4» Tt-o]f;jeiuj«r Trji onze krant.ln de zomer 
tbc '43 Malden wij woar .".et eerst een J airfee» t en net Januari fan het 
Tolrtende Ja.r kwam aio prachtig resultut Tan een toen eefaouoen vergader- 
ing deze Krmt.Vele Tan on» lts*» sullen o* het eerste mmir-er gelezen 
heboen «n tic tan dat het bestond utt r Ttl.Ook In de Krant 1» du» wel 
Tcrteterlag .jekaioen.Met ïnsen Tan dat zelfde Jaar werd een feest ^™4?n 
dat het hoogtepunt van oase club In ieze vijf Ja::* ™rd,ln beflln ,»ptembor 
«Jen er al weer plannen roor een toV end doch dit nt-.-ft niet dJ« kunnen 
arrn.Dit 1» ouiervlnkkig de ;;e»chicae:iis Ton ome cliib.Nu zijn er we'.r 
drie Swi in Toor*«reldlneln.l.«ltbi-eldlog van het ledentallen Grotere 
oplaifi tob de krant en .....on» eersti lustrum met Ksratalot »1J ho^en 
dit daa weer in gjsds mutondlaheden t» üunaen Tleieii.u «let da» dat 
ooit «U hopen lat de Tradeatljd ools T,ir on» nieuwe mogelijkheden «al 
np«n»n.nj wennen U namene de H.U.S.C. drie prettige feestdagen! I 

flat Bestuur. 

ÏB MtlOEHanLOm. 1 . V f* KW TBHTWLTaWi 

In de vorige kra:.t stond, dat In nat V indelpark een relgcrkolonle Tan 
8 naren «sa .leveatigd.Hu y«n Ik echter melden dat al 10 paren hun nesten 

heb'.en teebouwd-Tnor bet eerzte Ja.» I» dat heel ïiKEra dine wat mij 

afgevallen leiZe zijn anfcltt erend Tan kleur maar .ain roep 
daarentegen Is niet aan te hwcn.'Tle een schor» kreet dl* 
rauw klinkt. Ze ntrljkea de hele mrgaa duor Beer In Jong 
gjoan.wa. rseuljnlijk 9» voedBel.Uok loy.en ze Taak In de 
TCllandon rawi."*iiad«E!! rtjn van elk paartje het mannetje 
of het wijfje eis, ik 4en3t naar een polder buiten A' dan 
om te wis en.wont In 4c vijver van het park self doen ie 
dit zeer seldcn.Al» dan e n van de twee terug ksait ea«t 
4e ander »?£ ,rji.r 4e otMteii 21jn nooit verlaten. 



m 




talT. er a ■ ei aait 
■t öIb non ïïtswt J-at wti-r,-..eer er 






FlGURE 3.31. 



en ülevon ru-.i^i; jj> de neaten»Vre«»d la 
__..e .ten n rd'. de hele kJ-.nle In rep en ro» 
nt.BÏt"Eal 'walraöhijnïlji komen jaaat tl.1 L-.njten net .alweer van te Toren 
ulen.en het dan niet 20 verf,c:iti!aend werct al', de echJten dte plotseling 
oaen.ln Mei zag ik 4e Jonden »■ in. 1» Besten want In Ma,,rt heb-.en ze aoaia 

1 su 1» 4» jit.ind Uel nl vteer oljna ton einde ,de ma:jid we_t leder Janr op 
leuw de Tugelvrtenden op wachten. Alle vagelsbraoden na of hebben al Jonsen. 
ihalT* 4an e^n enlte'ie ultïanderïnc aa-'* zo lutm lioewcn we niet te kijken, 
1 zou graas al deie aoorte.i \iOr " opnoenen.uic r ^.jijerlen de Redacteur 
m niet vrlenselijk ou kijken jmdut e»- krant dan Ineons Tol zou =ljn zal 
k het «««ir alet duen. Iedere ïo t elvrlen4 weet in dese ma nd neaten txa Tugel» 
e Tln4enOm deze nesten te vtnden.v n aen '"■ t beste MT-en In HIT.ST en 
lBUoteritruiten.lk het op deze rasnlc-r twee ïierelnesten ëeTonaen.JBarierBe- 
oee *ljn 4e neaten van Karekleten en sMere Hletvj^eltjeo haast nooit 
.e Tlnden.aerat wiat ik j,t nog een 2A»aWSTrBiseet te ïindan.fflitar dit ts 
ate«»J»»J»l*4»iMtellins een ir.laXu.',t bro«4*el eewJrden.want cp een dag Tond 



Bevrijdings nummer H.C. blad, p.1 



The H.C. blad liberation issue, p.1 



De radio zei dat ze al goed opschieten 
in het Reichswald en al in de straten van 
Kleef vochten. 



The radio stated that there was good 
progress in the Reichswald and that they 
were fighting in the streets of Kleef. 



Zondag 11 februari 

Het was weer erg onrustig de afgelo- 
pen nacht en ik sliep weinig, zodat ik van- 
morgen doodmoe was. Omdat mijn been 
weer erg stak, ben ik maar weer eens 
naar Kerst gegaan. Ik wilde hem ook het 
adres van de dokter in Eerbeek vragen 
en dat was maar goed ook, want ik had 



Sunday 11 Februari 

Last night again was very turbulent and 
I did not sleep much, so that I was very 
tired in the morning. Because my leg 
acted up again, I went once more to Kerst. 
I also wanted to ask him the address of 
the doctor in Eerbeek and that was wise, 
because through the phone I had under- 



164 



Het Dagboek 



The Diary 



door de telefoon een heel andere naam 
verstaan, hij heet Veenenbos. Ik moet 
nu het been zwachtelen en 's nachts een 
Priesnitz verband om doen en zoveel mo- 
gelijk rusten. Ik had het precies zo ge- 
dacht. Dat ik het soms zo benauwd heb 
en het tegen mijn keel opkruipt, heb ik 
hem maar niet gezegd, want dan zou hij 
mij medicijn gaan geven en die neem ik 
liever niet. Het zijn allemaal zenuwen en 
misschien is het ook wel mijn oude hart, 
want 's avonds zijn mijn voeten dik en 
kun je er putjes in drukken, net als bij 
Pap. 

Thea had een logé om muizen te van- 
gen, nl. een poes, die Kerst in zijn auto 
van een patiënt had meegebracht. Die 
zit nu steeds in de kelder opgesloten. Ik 
hoorde van haar, dat het huis van Nypels 
ook vol Tommys zit, maar een dienst- 
meisje dat getrouwd is, woont er ook in, 
om een oogje in het zeil te houden. De 
familie Nypels woont nu in Eindhoven, 
maar Peter de poes was niet meegegaan, 
daar hij in Winssen door een auto over- 
reden is. 

Hoe maken de jongens [d.w.z. katers 
- AvR] het, Toet? Je zult wel geen vis 
meer voor hen kunnen krijgen en hoe 
stel jij het zelf zonder beschuit en bis- 
cuits, of kun je die nog krijgen? Hier 
niet, alleen maar die harde Engelse bis- 
cuits, maar brood krijgen we genoeg, nl. 
2400 gram per week. 

Ik hoop dat ze deze nacht eens niet zo 
zullen schieten en ik weer eens kan sla- 
pen. 



stood a completely different name; his 
name is Veenenbos. I now have to ban- 
dage the leg and at night apply a Pries- 
nitz bandage. I did not teil him that I oc- 
casionally am so tight in my chest that it 
crawls up to my throat, because he would 
have given me some medicine, and I pre- 
fer not to take such. Probably it is caused 
only by my nerves or my old heart, be- 
cause similar to Pap, in the evening my 
feet are swollen and you can make im- 
pressions in them. 



Thea had a visitor to catch mice, i.e. a 
cat, brought in his car by Kerst from one 
of his patients. That one now is locked 
into the basement. I heard from her that 
the Nypels house also is full of Tommys, 
but a married servant also lives there to 
keep an eye on things. The Nypels family 
now is in Eindhoven, but Peter the cat 
had not accompanied them because he 
was killed by a car in Winssen. 



How are the boys [implying cats - AvR], 
Toet? I think you will not be able to get 
any fish for them and how are you your- 
self without rusks or biscuits, or can you 
still get those? Not here, only those hard 
English biscuits, but we have ample bread, 
2400 g per week. 

I hope they will not do much shooting 
tonight so that I can sleep again. 



Woensdag 14 februari 

Nu zal ik toch maar even met jullie 



Wednesday 14 Februari 

Now I will talk some with you again, 



165 



Het Dagboek 



The Diary 



gaan praten, want ik voel mij nu weer 
een stuk beter dan vanmorgen; toen was 
ik zo duizelig dat ik op de divan ben gaan 
liggen. 

Het was weer een onrustige nacht en 
ik had zo akelig gedroomd, ik werd hui- 
lende wakker, mevrouw Beijens heeft 
me nog wat moed ingesproken, want ik 
was erg in de put. Zij was op weg naar de 
brillenman Hartink, want haar bril was 
spoorloos verdwenen. Ze zijn nu in het 
pension waar Tante Cato was. Die zit nog 
ergens in een dorp in de omgeving, en 
daarom konden zij haar kamers gebrui- 
ken. Dit doen ze echter niet omdat het 
daar te koud is, maar huizen bij de men- 
sen in de keuken en slapen in de kelder. 
Haar huis wordt nog door Tommys ge- 
bruikt en ze willen er ook niet in, omdat 
het in de nabijheid van de brug ligt. Daar 
wordt nog steeds op geloerd. 

Gisteren is hier weer een bom gevallen 
op het oude badhuis in de Nieuwe Markt- 
straat. Het is geheel in puin, met de hui- 
zen er naast en zes doden. Ze hebben al 
vliegtuigen die geruisloos zijn en daarom 
was er ook geen afweergeschut. 

Gelukkig dat eindelijk Boedapest vero- 
verd is, maar wat een ellende is het daar. 
Eigenlijk moest ik al die ellende maar 
niet lezen. Door de radio werd verteld, 
dat in Amsterdam fl 100- voor een brood 
wordt betaald, maar dat zal wel overdre- 
ven zijn. Wij krijgen nu brood genoeg, 
2400 gram per week en we hebben nu 
ook haring, een pond per persoon, dat is 
dan drie of vier stuks, voor 68 cent. Kaas 
of vlees krijgen we niet, jammer. De ha- 
ring is zo zout dat ik hem maar in azijn 
zet met wat uien en Spaanse pepertjes. 



because I feel a lot better than I did this 
morning; I was so dizzy that I had to lie 
down on the sofa. 

Again a turbulent night, and I dreamed 
so badly that I awoke crying. Mrs. Beij- 
ens talked and gave me some courage, 
because I was very down. She was on her 
way to the optician because her glasses 
had disappeared without a tracé. They 
now are tenants in the house where aunt 
Cato used to be, and she now is some- 
where in the surrounding villages, which 
is why they could take her room. How- 
ever, they don't do that, because it is too 
cold there, but are with the family in the 
kitchen, and sleep in the basement. Her 
house is still used by the Tommys and 
they do not want to return there because 
it is close to the bridge which still is a 
target. 

Yesterday another bomb feil on the old 
bath house in the Nieuwe Markt street. It 
is completely rubble, including the adja- 
cent houses, and six people died. They 
already have planes that are quiet so that 
there was no anti aircraft fire either. 

Budapest has been liberated finally, but 
what a calamity is it there. Really, I should 
not read about all the misery. The radio 
said that in Amsterdam they paid fl 100- 
for a loaf of bread, but that might be ex- 
aggerated. We now have plenty of bread, 
2400 g per week and now also have her- 
ring, a pound per person, which is three 
or f our pieces, f or fl 0.68. Alas, cheese or 
meat we do not get. The herring is so 
salty that I have to put it in vinegar with 
onions and some cayenne pepper. 



166 



Het Dagboek 



The Diary 



En nu Iaat ik het er maar hierbij en 
ga naar mijn kelderverblijf. Ik heb Toet 
en Nell nu ook een Rode Kruis brief ge- 
stuurd en hoop maar dat ze allen bezorgd 
worden en ik antwoord krijg. 

Vrijdag 16 februari 

Vandaag kreeg ik George Gray weer 
eens bij me. Nel was wel weer goed in 
orde, maar durfde zo ver niet uit en daar 
heeft ze groot gelijk in. Vanmiddag vloog 
hier weer een VI over en moet in Hees 
neergekomen zijn. George heeft natuur- 
lijk breedvoerig over de oorlog zitten pra- 
ten. Hij verwacht nog niet gauw vrede; 
in de schuilkelder van Nan en Cor ver- 
wachten ze die al over een paar weken. 
Als dat eens waar was! 

Ik kreeg vandaag ook Nan Beijens, die 
kwam vragen om een hondenmand, om- 
dat Difje geopereerd moet worden en nu 
geen mand meer heeft om in te liggen. 
Hij slaapt nu bij Nan in bed. Ik ben met 
haar naar de zolder geweest en zij heeft 
de grote mand gekozen, Toet. Heeft Moor- 
tje daar niet met haar kindertjes in gele- 
gen? 

Gisteren heb ik Duifje gekamd en ge- 
borsteld. Ze dachten dat hij onder een 
auto was gekomen. Hij had twee dagen 
in de schuur gelegen en toen kwam hij 
er opeens weer uit, maar was een en al 
opgedroogde modder. Ik heb hem toen 
mee naar huis gelokt en hem eens flink 
schoon gemaakt. 

De familie Duives gaat in het boven- 
huis wonen en als de Tommys weg zijn, 
komt er een andere familie beneden. Me- 
vrouw Duives amuseert zich met jouw Li- 
belles Toet, maar ze liggen erg door el- 
kaar en er ontbreken er veel. 



I will leave this as is, and go to my base- 
ment abode. I sent a Red Cross letter also 
to Toet and Nell hoping that these will be 
delivered and that I get a response. 

Friday 16 Februari 

Today, George visited again. Nel was 
back in good shape, but did not dare to 
go out very f ar, and in that she is quite 
correct. Another VI flew over in the af- 
ternoon and probably hit in Hees. Of 
course, George talked extensively about 
the war. He does not expect peace quickly, 
but in the shelter of Nan and Cor they 
expect it in a few weeks. Wish it were 
true. 

Also Nan Beijens came asking for a 
dog basket because Difje needs an opera- 
tion and does not have a basket anymore. 
He now sleeps in Nan's bed. I went to 
the attic with her, and she picked the big 
basket, Toet. Was that the one in which 
Moortje with her children used? 



Yesterday I combed and brushed Duifje. 
They thought he had been hit by a car. 
For two days he had been in the barn, but 
then suddenly appeared again, but was 
covered completely with dried up mud. 
I enticed him to come home, and have 
cleaned him thoroughly. 

The Duives family is going to live up- 
stairs after the Tommys leave, and an- 
other family will be housed downstairs. 
Mrs. Duives amuses herself reading your 
Libelles Toet, but they are badly mixed 
up and many are missing. 



167 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik kreeg van de Twentse Bank een af- 
rekening en een voor jullie ook. Tevens 
een rekening van fl 10- voor safehuur. 
Ik zal er wel eens heen gaan om te zeg- 
gen, dat ik jullie niet bereiken kan. Och 
Toet, ik denk dikwijls, als die zware tanks 
voorbij gaan, soms een uur achter elkaar 
(Zie de afbeelding op pagina 31), dat jij 
het niet uit zou houden, want dat is af- 
schuwelijk. En dan nog voortdurend dat 
schieten. 

Truus Wagenmaker blijft ook nog maar 
op de Molenweg; alleen het kantoor is 
hier aan huis. Ze gaan als ze terugko- 
men ook boven wonen. Ik weet zelf nog 
niet wat ik ga doen als ik het overleef; 
ik lig er dikwijls over te piekeren. Maar 
moed houden en op God vertrouwen. 

Maandag 19 februari 

Alweer een paar dagen verder. Het is 
hier nog steeds hetzelfde. Gisterenmor- 
gen ontplofte er weer een bom in het Wa- 
terkwartier, waarbij weer een paar doden 
vielen. 

De krant- en radioberichten zijn wel 
goed. Generaal Montgomery zegt, dat de 
oorlog in het laatste stadium is getreden. 
Willen we nu maar hopen, dat het vóór 
de zomer komt afgelopen is. Het was 
vandaag zo'n zacht weer, alsof het al lente 
was. Ik plukte een snoezig bouquetje van 
mijn winterjasmijn in de achtertuin. 

Ik moet eigenlijk blijven liggen maar 
dat kan ik niet, want ik moet nog wat te 
eten klaar maken. Ik heb nu steeds een 
Priesnitz verband om mijn been en hoop 
maar, dat het zo beter wordt. Kerst zal 
mij morgen ook helpen met de ring, want 
ik ga niet meer naar de dokter aan de 
overkant. 



From the Twentse Bank I received the 
account statement, and one for you also, 
with a bill for rental of a safe of fl 10.-. 
I will go there to teil that I cannot reach 
you. Oh Toet, when those big tanks come 
by (See the figure on page 31), sometimes 
for an hour at a stretch, I think that you 
would not be able to stand it, because it 
is abominable. And then the continued 
shooting. 

Truus Wagenmaker will still remain in 
the Molenweg, only the office is in the 
house next door. When they return, they 
too will live upstairs. I myself do not 
yet know what to do if I survive; I often 
think of it. Keep the courage and trust in 
God. 

Monday 19 Februari 

Again a few days have passed. It still is 
the same here. Yesterday in the morning 
a shell exploded in the Waterkwartier, and 
a few people died. 

The paper and radio news is good. Gen- 
eral Montgomery claims that the war is 
in its last phase. Now we hope that it is 
finished before the summer. Today was 
very mild as if it were spring. I picked 
nice flowers from my winter jasmine in 
the back yard. 

I should remain lying down, but cannot 
because I have to prepare food. I have 
the Priesnitz bandage around my leg all 
the time and hope that it now gets bet- 
ter. Kerst will come tomorrow to help 
me with the ring because I do not go any- 
more to the doctor on the opposite side 
of the street. 



168 



Het Dagboek 



The Diary 



Meneer en mevrouw van der Koog zijn 
nu in het noodziekenhuis op Brakken- 
stein, omdat mevrouw ziek was en graag 
weer hierheen wilde. Zij had bij Thea 
willen komen en een verpleegster nemen, 
maar dat wilde Kerst niet en hij heeft 
nu gezorgd, dat zij en ook haar man op 
Brakkenstein onder dak komen. Vandaag 
kwam iemand van de Twentse Bank om 
fl 10- te innen voor de safehuur en ik 
heb het maar betaald. Hij heeft meteen 
genoteerd dat jullie in het bezette gebied 
zijn en je kunt dat later toch weer la- 
ten overschrijven als je niet hier wilt blij- 
ven. 

En nu ga ik eens vroeg naar bed. Dag. 



Mr. and Mrs. van der Koog now are in 
the emergency hospital in Brakkenstein, 
because she was ill and wanted to come 
back here. He had wanted to come to 
Thea and hire a nurse, but Kerst did not 
approve and arranged that both he and 
she could stay in Brakkenstein. Someone 
from the Twentse Bank came today to 
get payment for the bill of fl 10- for safe 
rental, and I paid it. He made a note that 
you were in the occupied area, and you 
can have the account transferred later if 
you do not want to stay here. 



And now I go to bed early. Bye. 



Woensdag 21 februari 

Ik schrik er van, dat ik in zo veel dagen 
niet geschreven heb, maar nu zie ik dat ik 
mij vergist heb en dat het pas de 21 ste is. 
De dagen vliegen voorbij en toch lijkt het 
mij soms of ik tien jaar ouder geworden 
ben sinds september. 

Ik ben vanmiddag naar Kerst geweest 
die mij met de ring uitstekend geholpen 
heeft, ik zal er niet meer voor naar een 
specialist hoeven. Hij vond mijn been wel 
beter maar ik moet het toch maar nat 
houden op die ene plek. 

Gisteren was het zo gek; toen schoot 
mijn knieschijf telkens uit en moest ik 
met een stok lopen om niet te vallen. De 
ouderdom komt met gebreken. 

Het is vanavond erg rustig boven me; 
de hele familie is uit. Ook Hans uit Ca- 
nada is mee. De kelderslapers zijn er al, 
dus ik ben niet alleen. 



Wednesday 21 Februari 

I was startled to see that I had not writ- 
ten in many days, but then I noted I was 
in error and it is only the 21 s *. The days 
fly past and still it seems that I aged ten 
years since september. 

This afternoon I went to Kerst who did 
help me well with the ring and I do not 
have to go to a specialist anymore. He 
found my leg had improved, but that I 
should keep it wet at that one spot. 

Yesterday it was lunatic, my knee bone 
slipped all the time and I had to walk with 
a cane to prevent falling. Old age comes 
with problems. 

Tonight the upstairs are very quiet, the 
whole family went out. Even Hans from 
Canada went with them. The basement 
sleepers already are here, so I am not 
alone. 



169 



Het Dagboek 



The Diary 



Vanmiddag was hier een hevig lucht- 
gevecht en is een Duits vliegtuig neerge- 
schoten. Het was vandaag prachtig zon- 
nig weer, een echte lentedag, maar als 
je al die rommel ziet en kapotte huizen, 
geniet je er toch niet van en zou je het 
liefst daar zijn, waar geen oorlogsgeweld 
is geweest. Maar waar zal dat zijn? Wie 
weet, wat jullie nog te wachten staat. Ik 
hoop maar, dat ze in Duitsland de boel uit- 
vechten en het land hier verder gespaard 
blijft. 

Het schijnt dat de kinderen weer naar 
school gaan, want ik zie ze met tassen 
op de rug. Ook Frits Wagenmaker. Ook 
beginnen ze hier weer met muziek en to- 
neel en zie ik de namen Albert van Dal- 
sum, voordrachtavond, Janus van Duuren, 
bariton, en Hans Triebels, piano, Jo Juda, 
viool enz. De Vereeniging kunnen ze niet 
krijgen, die hebben de Engelsen in ge- 
bruik, en daarom is het in de Studio Dis- 
sel, Van der Brugghenstraat, hoek van de 
Canisiussingel. Omdat het al uitverkocht 
was, zou het nog een keer gegeven wor- 
den. Het zal ook wel een klein zaaltje 
zijn. 



This afternoon there was a heavy air 
battle and a German plane was shot down. 
It was a beautifully sunny spring day. but 
if you see all the rubble and the damaged 
houses, you cannot enjoy it and would 
prefer a place without war damage. But 
where? Who knows what is awaiting you? 
I hope that they fight it out in Germany 
and that this country escapes further dam- 
age. 



It seems that the children are going to 
school again, for I see them with bags on 
their back. Frits Wagenmaker included. 
They also resumed music and theater, and 
read the names of Albert van Dalsum, 
recital evening. Janus van Duuren, bari- 
tone, and Hans Triebels, piano, Jo Juda, 
violin, efc. They cannot use the Vereeni- 
ging because the British occupy it. There- 
fore it is in Studio Dissel in the van der 
Brugghen street, at the corner of the Can- 
isiussingel. Because it was sold out, they 
will do the program again. It also might 
be a small hall. 



Vrijdag 23 februari 

Een paar regels maar vanavond, want 
ik ga vroeg naar bed, omdat mijn kachel 
uitgegaan is. Toet er is een brief voor jul- 
lie gebracht van Mima de Vries-van Boo- 
ven (Zie de afbeelding op pagina 177), 
op 13 oktober verzonden. En kapitein 
de Vries nam hem mee; die kende ver- 
schillende van hun wederzijdse kennis- 
sen o.a. Jan van Epenhuizen. Kennen 
jullie die soms ook? De brief is uit Rome 
en zij maakte het goed en hoopte dit van 
jullie ook. Zij hadden nooit gebrek gele- 



Friday 23 Februari 

Only a few lines tonight, because I have 
to go to bed early: my stove has gone 
out. Toet, a letter for you has arrived, 
from Mima de Vries-van Booven (See the 
figure on page 177), sent on 13 october. 
Captain de Vries took it with him, he knew 
several mutual acquaintances such as Jan 
van Epenhuizen. Do you know them also? 
The letter is from Rome and she was do- 
ing well and hoped you were the same. 
They never suffered from bombardment, 
only the fear of fascists and Krauts was 



170 



Het Dagboek 



The Diary 



den of last gehad van bommen. Alleen de 
angst voor fascisten en moffen was groot 
als ontsnapte geïnterneerden. Jaap werkt 
als transportdirecteur voor de A.C.C, en 
Mima gaf vele lessen. Over haar moeder 
en de anderen schrijft ze niets. Ze hoopt 
dat Toetie het goed maakt, en tot spoedig 
weerziens. 

Het spijt me dat ik niet thuis was toen 
de brief bezorgd werd. Hij zag er niet erg 
fris meer uit en ik dacht dat het een epis- 
tel van Dina was. Ik ga nu naar de kelder 
en hoop een rustiger nacht te hebben. 
Gisteren meer dan 30 vliegende bommen, 
maar gelukkig niet dichtbij ontploft. 



large because they were escaped interns. 
Jaap works as transport director for ACC 
and Mima gave many lessons. They do 
not write anything about her mother and 
the others. She hopes Toetie fares well, 
and a rapid getting back together. 



I regret that I was not home when the 
letter was delivered. It did not look new 
anymore and I thought is was an epis- 
tle by Dina. I am going to the basement 
now and hope to have a better night. Yes- 
terday more than thirty bombs, but none 
close by, luckily. 



Zaterdag 24 februari 

Lieve kinderen, het was een vreselijke 
dag, die we grotendeels in de kelder door- 
brachten. De Oranjesingel en omgeving 
is ontzettend geteisterd door granaten; tel- 
kens weer inslag en Rode Kruis auto's 
om de doden en gewonden weg te bren- 
gen. Ik dacht steeds aan jullie, dat ik jul- 
lie niet meer terug zou zien en ik voel me 
zo dankbaar dat God me ook deze keer 
weer gespaard heeft. Nu hoop ik maar 
op een rustige nacht, zodat ik slapen kan, 
want je raakt zo op. 

De ruitjes die de broer van juffrouw 
Kok gemaakt had in de kartonnen ra- 
men, zijn beide stuk. Nu is het weer veel 
donkerder in de kamer en bij mij is ook 
een groter gat gekomen, maar daar kan 
wel weer een papiertje op. 

Cor en Nan durfden haast niet over te 
komen. Cor is met haar hete kruik re- 
gelrecht naar de schuilkelder gegaan om 
daar haar koffiemaaltijd te gebruiken en 
er meteen te blijven. Nan is bij mij geble- 



Saturclay 24 Februari 

Dear children, this was a terrible day, 
spent mostly in the basement. The Oran- 
jesingel and surroundings have been dam- 
aged severely by shells hitting all the time, 
and Red Cross cars to carry away the 
dead and wounded. I kept thinking of 
you, that I would never see you again 
and am so grateful that God has saved 
me once more. Now I hope for a quiet 
night so that I can sleep, because it is very 
exhausting. 

The little glass panes installed by the 
brother of Miss Kok in the cardboard 
'windows' both broke, and now it is much 
darker in the room. In my window also 
a bigger hole was made, but that can be 
covered up with a piece of paper. 

Cor and Nan did not dare to come and 
visit. Cor went with her hot-water bot- 
tle straight to the bombshelter to eat her 
lunch and to stay there. Nan stayed with 
me until seven thirty because she is not 



171 



Het Dagboek 



The Diary 



ven tot half acht; want die is niet zo bang quite as af raid as is Cor. 
als Cor. 



Er was daar vanmorgen een trouwe- 
rij en de dominee plus het bruidspaar en 
familie zaten ook in de kelder. Hij had 
eerst het plan daar het huwelijk maar in 
te zegenen, maar het was er zo smerig, 
dat het toch niet ging. Toen vlak er te- 
genover een granaat insloeg, gingen de 
paarden met de trouwkoets op hol en is 
de koetsier er met de fiets achteraan ge- 
gaan en kwam later met andere paarden 
voor de koets terug. De dieren waren 
zeker ook van streek door de vreselijke 
slag en de luchtdruk. 

Er zijn hier veel Tommys weg; en bij 
Duives zijn ze ook vertrokken, maar heb- 
ben de boel netjes opgeruimd voor ze 
gingen. Er wordt gezegd dat ze naar Duits- 
land en naar Arnhem zijn. 

Een paar dagen geleden heb ik Bert bij 
me gehad, die me vertelde, dat hij niet 
meer bij die familie, waar Annie in be- 
trekking was, woonde en dat Annie daar 
a.s. zaterdag ook wegging. Ik was in de 
morgen even bij Nan Beijens gaan ho- 
ren, hoe de operatie van Difje was afge- 
lopen. Omdat het in de buurt was van 
de kruidenierswinkel waar Bert nu werk- 
zaam is, ging ik hem vragen of ze trouw- 
plannen hadden. Hij had n.1. twee adver- 
tenties in de krant voor jongelui, die wil- 
den trouwen, een zit- en slaapkamer met 
gebruik van keuken en een ongemeubi- 
leerde slaapkamer. Hij vertelde toen, dat 
hij juist van plan was, 's avonds bij mij 
te komen, om het een en ander te ko- 
men vertellen. Hij heeft toen afschuwe- 
lijke verhalen verteld. Hij had met de 
meneer van Annie ruzie gehad, omdat 
die al de lekkernijen die zij van de Tom- 



There was a marriage this morning, 
and both the preacher, the wedding cou- 
ple and family were in the basement. First 
he wanted to have the ceremonies there, 
but it was so dirty that it was not done. 
When close by on the opposite side of the 
street a shell hit, the horse with the mar- 
riage coach bolted away, and the coach- 
man went after it on a bike, and later re- 
turned with other horses and the coach. 
Apparently the animals also were upset 
from the terrible crash and the air pres- 
sure. 

Many Tommys have left here, as well 
as from the Duives house. There is a 
rumor that they went to Germany and to 
Arnhem. 

A few days ago Bert came here, telling 
that he did not reside anymore in the 
house where Annie worked, and that An- 
nie was going to leave there on next Sat- 
urday. I went this morning for a while to 
Nan Beijens to hear how the operation of 
Duifje had gone. Because that was in the 
neighborhood where Bert now works, I 
went to see him and asked about his mar- 
riage plans. He has placed two advertise- 
ments in the paper for young people who 
wanted to marry, a living room and bed- 
room with use of the kitchen and an un- 
furnished bedroom. He told me that he 
had planned to visit me in the evening to 
keep me informed. He told me terrible 
stories. He had quarreled with the man 
where Annie works because they ate al- 
most all the candies which they received 
from the Tommys. And Annie had to 
work too hard because the three children 



172 



Het Dagboek 



The Diary 



mys kregen, meest zelf opaten. En An- 
nie moest te hard werken, want er waren 
drie niet-zindelijke kinderen en het luier- 
kind moest altijd twee luiers tegelijk aan 
hebben. En Annie maar wassen!! 

Annie wilde dan later maar als dagmeisje 
gaan werken en kon ze nog eens wat 
voor haar naaien. Op stuk van zaken 
kwam het hierop neer, dat ze hier wilde 
wonen en dat hij de volgende dag de slaap- 
kamermeubels al kwam brengen. 

Ik was die avond suf en kon niet den- 
ken. Hij vond het zo edel van mij, dat ik 
bij hem gekomen was, maar het was al- 
leen maar, omdat ik in de buurt was en 
uit nieuwsgierigheid. Ik heb hem toen 
de volgende morgen een briefje geschre- 
ven, dat juffrouw Kok voor me wegge- 
bracht heeft, dat de zolderverdieping eerst 
in orde gemaakt moest worden, vooral 
ook wat de lekkage betrof, voor ik daar 
een bestemming aan gaf. Ik had er met 
juffrouw Kok nog over gesproken, maar 
die raadde het mij niet aan en Tante Nan 
ook niet. Hij, Bert, logeerde nu bij zijn 
schoonzuster en hij zal nog wel iets ge- 
hoord hebben op zijn beide advertenties. 

Met Difje was het goed, maar hij lag 
stilletjes in zijn mandje en kefte niet zo- 
als gewoonlijk. Nan zat met een Tommy 
heel gezellig een sigaretje te roken in de 
keuken. Tante Cato was onverwachts te- 
ruggekomen en ze zullen nu wel bij haar 
gaan zitten als zij de kachel aan heeft, 
want zonder verwarming is het toch nog 
te koud. De dames boven maken nu pas 
's middags de kachel aan, omdat de ko- 
len op zijn, maar ze hopen nog een mud 
te krijgen. Ik ook, maar dat zullen wel 
eierkolen zijn. 



were not tidy and the diaper child always 
needed two diapers at a time. And Annie 
had to wash it all. 



Later, Annie wanted to work only as 
a day worker and could do some sewing 
work also. It all amounted to the fact that 
they wanted to live here and that he was 
to bring the bedroom furniture the next 
day. 

That evening I was drowsy and could 
not think well. He found it so noble of 
me that I came to see him, but it was only 
because I was curious and in the neigh- 
borhood. I wrote him a note the next 
morning, which Miss Kok carried for me, 
that first the attic had to be repaired, es- 
pecially the leakage, before I could give 
them permission. I also discussed it with 
Miss Kok, but she advised against it, and 
so did aunt Nan. Bert now lodges with 
his sister in law, and he may have heard 
something on his advertisements. 



Difje is doing well, but he was silent 
in his basket and did not bark as usual. 
Nan was cozily smoking a cigarette with a 
Tommy in the kitchen. Aunt Cato had re- 
turned unexpectedly and now they prob- 
ably sit with her when the stove is on, 
because it is too cold without heat. The 
ladies upstairs now start the stove only 
in the afternoon because their coal sup- 
ply is finished, but they still hope to get 
another bag. So do I, but that probably 
will be ovoids. 



173 



Het Dagboek 



The Diary 



Wat heb ik een boel met jullie gepraat; 
het is nu zo rustig, wat is dat heerlijk. Er 
kwam vandaag weer een brief voor jullie 
van de Twentse Bank, Toet, met een re- 
kening van fl 6,12 voor bewaarloon geslo- 
ten depot van 24 augustus 1944 tot 23 fe- 
bruari 1945 van koffer N°717. Ik zal er 
maar eens heen gaan en vragen wat ik 
doen moet. 



Now I have talked with you a lot, it is 
so quiet and thus delightful. Another let- 
ter came again today for you from the 
Twentse Bank, Toet, with a bill at ƒ16.12 
for a storage item of 24 August 1944 to 
23 february 1945, of luggage N° 717. I will 
go there and ask what there is to do. 



Zondag 25 februari 

Vandaag gelukkig geen granaten, maar 
wel vlogen er een massa VI en V2's over 
ons heen. De verhalen die je over gis- 
teren hoorde zijn vreselijk. Op de hoek 
van de Oranje- en Wilhelminasingel zijn 
zes kinderen gedood. Vijf waren daar 
aan het spelen en eentje zat in een kin- 
derwagen. Er zijn ook erg veel Tommys 
getroffen. Mevrouw van Dalen was van- 
middag een wandeling gaan maken met 
Hans en Corry naar de Batavierenweg. 
Je ziet daar niets dan één groot vlak ter- 
rein met gezicht op een ontzettende wa- 
termassa. Ook de Barbarossastraat en al 
die andere straten daar in de buurt zijn 
verdwenen; alleen het flatgebouw staat er 
nog. Ik ga er niet kijken. 

Vandaag stond er in de krant, dat bij 
de benoeming van Mr. van der Velden 
als kantonrechter, o.a. ook Mr. Haitsma 
Muiier als de vertegenwoordiger van het 
O.M. had gesproken. Mr. van der Velden 
was benoemd bij K.B. en was getekend 
'Wilhelmina'. 

Vanmiddag is Thea nog even bij me ge- 
weest om de groeten van haar ouders te 
brengen; zij hebben gisteren bij de inslag 
voor het gymnasium ook weer enige rui- 
ten verspeeld. 



Sunday 25 Februari 

Today fortunately no shells, but many 
VI and V2 rockets went overhead. The 
stories you hear about yesterday are aw- 
ful. In the corner of the Oranjesingel 
and Wilhelminasingel six children were 
killed. Five were playing, one was in a 
perambulator. Many Tommys also were 
hit. Mrs. van Dalen walked with Hans 
and Corry to the Batavierenweg. There 
you see nothing but one big terrain and 
you see only a huge flat area flooded with 
water. The Barbarossa street and other 
streets in that area are gone, only the 
apartment building is still standing. I am 
not going to look. 



The newspaper reported today that at 
the appointment of Mr. van der Velden 
as justice of the peace, among others Mr. 
Haitsma Muiier had spoken as represen- 
tative of the O.M. The appointment of Mr. 
van der Velden was by royal decree and 
signed 'Wilhelmina'. 

This afternoon, Thea was here for a 
while to bring the greetings of her par- 
ents; they too lost several windows from 
the hit near the gymnasium. 



174 



Het Dagboek 



The Diary 



Woensdag 28 februari 

Een paar regels voor ik naar bed ga. 
Juist was Hans hier om goedendag te zeg- 
gen, want morgen heel vroeg vertrekt hij 
met zijn tank naar Duitsland en zullen we 
hem waarschijnlijk niet meer terugzien. 
Hij bedankte me nog voor het asbakje 
met de Belvedère erop, dat ik hem gege- 
ven had als souvenir van Nijmegen, want 
die staat er nog. 

Ik ben vanmiddag weer uit geweest, om- 
dat er een advertentie in de krant stond: 
"Welke Wageningers bevinden zich in Nijme- 
gen en omstreken? Gaarne inlichtingen bij J. 
Klein, Bijleveldsingel 6, liefst schriftelijk". Ik 
heb toen een briefje gebracht, waarin ik 
gevraagd heb, mij met Wageningers in 
contact te brengen, van wie ik zou kun- 
nen vernemen of Prof. van Uven en Nell 
nog in Wageningen zijn of soms geëva- 
cueerd waren en waar dan heen. 

Ik hoop maar dat ik er iets op horen 
zal, want het is toch zo naar, die onzeker- 
heid, hoe het met jullie allen gaat, maar 
het zal bij jullie ook zo zijn tegenover mij: 
je zou het niet eens te horen krijgen als 
ik dood was, geloof ik. 

Vandaag las ik in de krant dat mevr. 
Kerper overleden is. Eigenlijk maar ge- 
lukkig, want zij had kanker. Ook de zus- 
ter van mevr. Penning, die met haar sa- 
menwoonde, is kort na haar ook gestor- 
ven. Zou Coba van 'tLindenhout weten, 
dat haar moeder is heengegaan? Begra- 
fenissen zijn hier niet meer; het gaat van- 
uit de aula op de begraafplaats. 

Dag. 



Wednesday 28 Februari 

A few lines before I retire. Hans was 
here to say goodbye, tomorrow early he 
has to go to Germany with his tank and 
we might not see him again. He thanked 
me again for the ashtray with the Bel- 
vedère that I had given him as souvenir 
of Nijmegen, because that structure still 
stands. 

This afternoon I went out due to a note 
in the paper: "Which people from Wagenin- 
gen are in Nijmegen and surroundings? Please 
send information to J. Klein, Bijleveldsingel 6, 
preferably in writing". I brought a note in 
which I asked to get in direct contact with 
someone in Wageningen who would know 
if Prof. van Uven and Miss Weijler still 
are there or have been evacuated, and if 
so, to where. 

I hope that I will hear something in re- 
ply, for the uncertainty about how you 
all are is very troublesome. With you it 
might be similar: I think you might not 
even hear it if I died. 

I read in today's paper that Mrs. Kerper 
has passed away. Probably good, because 
she had cancer. The sister of Mrs. Pen- 
ning, who lived with her, also died shortly 
afterwards. Would Coba van 't Linden- 
hout know that her mother has passed 
away? There are no more burials here, 
funerals are held in the hall at the ceme- 
tery. 

Bye. 



Donderdag 1 maart 

Trouwdag van Toet en Tyr. En zoals ik 



Thursday 1 March 

Wedding anniversary of Toet and Tyr. 



175 



Het Dagboek 



The Diary 



in mijn boekje zag is het elf jaar en gaat 
het dus al naar de koperen bruiloft. Ik 
wens jullie het beste toe voor nu en in de 
toekomst. Hoop dat je deze dag samen 
in gezondheid mag herdenken. 

Mouche en Minka zullen het vrouwtje 
wel een paar bloempjes aanbieden. Kon 
ik je maar wat van mijn winterjasmijn 
sturen, die is zo beeldig en de krokus- 
sen komen ook al uit het gras. Het is ei- 
genlijk meer rommel met glasscherven, 
maar zolang de granaten komen, is het 
zonde om de tuinman te laten komen. Op 
het dak zijn weer een heleboel pannen 
stuk of door de luchtdruk weggeslagen. 
Ik heb mijn rekening van ƒ1286,84 juist 
betaald en kan nu opnieuw beginnen met 
reparaties. Van Tienen stuurde een reke- 
ning van fl 38,64 en alles wat die knecht 
gedaan heeft heb ik door een ander la- 
ten overdoen, want het was net aan de 
verkeerde kant geplaatst. 

De familie Duives heeft de bovenver- 
dieping al in gebruik, maar slaapt nog in 
de kelder. Duifje vindt het niets leuk bo- 
ven. Het is toch zo'n reuzenkater gewor- 
den, maar een echte, hoor! Nu zal hij 
niet meer spelen met Minka, maar vech- 
ten denk ik. 



I saw in my booklet that it is eleven years 
ago, and thus close to the copper anniver- 
sary. My best wishes for you, now and in 
the future. I hope you will remember this 
day together in good health. 

Mouche and Minka likely will present 
the lady with some flowers. I wish I could 
send you some of my winter jasmin which 
is very pictoresque; the crocus also is pop- 
ping up from the grass. Actually, more 
debris with glass shards, but as long as 
the shells are flying, it is a waste to have 
the gardener come. The roof again has 
many broken tiles or blown away from 
the air pressure. I just paid my bill of 
fl 286.84 and now can restart the repairs. 
Van Tienen sent a bill of fl 38.64 and ev- 
erything the helper did had to be redone, 
because he placed it on the wrong side. 



The Duives family already is using the 
upper floor, but they still sleep in the base- 
ment. Duifje does not like it upstairs. It 
has become a huge cat, a real one! Now 
he will not play anymore but fight with 
Minka. 



Maandag 5 maart 

Enige dagen kwam ik niet tot schrijven. 
Het is zo gauw laat 's avonds en dan heb 
ik zo'n slaap. Cor en Nan gaan hoe lan- 
ger hoe later naar hun schuilkelder, wat 
ik minder prettig vind. Cor wil wel om 
7 uur vertrekken maar dan zit Nan nog 
maar te talmen en blijft soms nog een 
poos. 's Middags komt Cor altijd voor- 
uit, soms om 3 uur al, want ze willen bei- 



Monday 5 March 

For some days I have not written any- 
thing. The evenings pass so quickly and 
then I am very sleepy. Cor and Nan go to 
the shelter later and later, which I do not 
like. Cor would like to go at 7 o'clock, 
but then Nan is lingering and sometimes 
stays on longer. In the afternoon, Cor 
comes in advance, sometimes already at 
three o'clock, because they both want to 



176 



Het Dagboek 



The Diary 




FlGURE 3.32. 



Mima en Frits 
1 Mima and Frits (1 March 1934) 



den met mij alleen zijn om over elkander 
te klagen. Ik zal blij zijn als ze weer in 
hun huis kunnen, maar dat zal wel niet 
gebeuren voordat er vrede is, want de 
VI en V2's komen nog steeds en ook de 
granaten. Toch is het hier wel wat rusti- 
ger geworden. Wat schieten ze goed op 
de laatste dagen, maar niet volgens radio 
Hilversum, doch die heren lijden volgens 
de krant hier aan hallucinaties. 

De Siegfriedlinie is nu volkomen in- 
een gestort en het 15de Duitse leger is 
op de vlucht. Wat zou het een geluk zijn 
als ze zich maar overgaven en er in ons 
land niet meer gevochten werd. De scho- 
len beginnen hier ook weer langzamer- 



be alone with me to complain about the 
other. I will be happy if they can get 
back into their home, but that might not 
happen until there is peace, because the 
VI and V2 still are flying, and so are the 
shells. Even so, it has become more quiet 
here. They are making good progress 
the last few days, but not according to 
radio Hilversum, but those chaps are suf- 
fering from hallucinations, according to 
the newspaper. 

The Siegfriedlinie now has collapsed 
completely and the 15th German army is 
fleeing. How fortunate it would be if they 
just gave up and there was no more fight- 
ing in our country. The schools slowly 
are restarting here and there also is a 



177 



Het Dagboek 



The Diary 



hand en er komt hier ook een gerechts- 
hof, hoofdzakelijk voor de zuivering. Mr. 
H.P. Beets wordt rechter. 

Ik heb van 'Wageningen' nog niets ge- 
hoord en zal er morgen nog eens heen 
gaan. Het is hier in de buurt, want als 
het ver weg was zou ik het niet kunnen. 
Juffrouw Kok is vandaag voor mij naar 
de Raad van Arbeid geweest, dat is nu in 
Albertinum, nog verder dan de Driehui- 
zerweg. Ik kreeg een aanmaning om een 
rekening van bijna fl 20- te betalen voor 
de ziekteverzekering van Annie en zij is 
sedert half september niet meer bij me, 
dat is toch te gek. 

Ik zie soms zo vreselijk tegen alles op 
en een poos later ben ik weer vol goede 
moed. Maar nu ga ik slapen, als er ten- 
minste geen Vl's overkomen of de ka- 
nonnen beginnen. 



court of justice. Mr. Beets becomes the 
judge. 

I have not vet heard anything from 'Wa- 
geningen' and will go there again tomor- 
row. It is in the neighborhood; if it were 
farther away I could not go. Miss Kok 
also went for me to the Labor Office, now 
located in the Albertinum, further away 
than the Driehuizer road. They sent me 
a notification to pay a bill of almost fl 20- 
for the health insurance of Annie who 
since half September has not been here, 
really foolish. 

Sometimes I am completely down, but 
a while later I am again full of good hope. 
But now I am going to sleep, at least if 
there are no VI flights or the guns start. 



Donderdag 8 maart 

Alweer drie dagen verder en nog ben 
ik gelukkig in leven. Het blijft anders nog 
steeds gevaarlijk wat Vis en granaten be- 
treft. De afgelopen nacht ging het ka- 
non weer lekker te keer. Ze zeggen dat 
Arnhem beschoten werd. Ik sliep wei- 
nig want je hoort het in de kelder nog 
meer dan boven. Vanmiddag heb ik ook 
niet op de divan gelegen, want toen lag 
Duifje daar met een ziek pootje. Hij loopt 
op drie poten, helemaal mank en ziet er 
zo zielig uit. Hij is óf ergens tussen geko- 
men, óf aan de boemel en met een me- 
deminnaar aan het vechten geweest. Bij 
Duives trekken zij er zich niets van aan. 
Mevrouw zei, dat hij bijna niet meer thuis 
was, maar hij kan er ook niet in, ook niet 
in het schuurtje en hij eet bijna niets. 



Thursday 8 March 

Again three days later, and happily I am 
still alive. It remains dangerous with VI 
and shells. Last night the gun was shoot- 
ing a lot. They said that Arnhem was tar- 
geted. I did not sleep much because the 
gun sounds louder in the basement than 
upstairs. I also did not rest on the couch 
this afternoon, because Duifje lies there 
with a wounded leg. He walks crippled 
on three legs and looks very sad. Either 
he got stuck somewhere or he was gal- 
livanting and fought with another lover. 
At Duives they do not care. She said he 
barely was home, but he cannot enter 
there, not even in the shed, and he eats 
very little. 



178 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik kreeg weer een schaaltje zuurkool, 
heerlijk, want die is hier niet te krijgen. 
Als we er nu nog maar een worstje bij 
hadden. Met vlees zijn we hier nog ka- 
rig bedeeld. Wel hebben we deze keer 
twee kleine ontbijtkoekjes gekregen, wat 
de beloofde taai-taai moet voorstellen. En 
natuurlijk ook de Engelse biscuits, waar- 
aan de tandartsen zo veel verdienen, om- 
dat de mensen er hun gebitten mee stuk- 
bijten. Maar voor pap zijn ze ook heer- 
lijk, hoewel het een heel werk is om ze 
te raspen en de kleine stukjes door de 
koffiemolen te malen. 

Ik heb vanmiddag naar mijn vier klein- 
zoons verlangd, om door het raam te kij- 
ken naar alles wat er voorbij kwam en 
ik hoop het hun spoedig eens te kun- 
nen vertellen, want het was interessant 
die grote tanks als rupsen op wagens te 
zien kruipen, waarmee zij snel vervoerd 
werden. Er komt bij de dames boven 
wel eens een Tommy, die net als Arend 
kunstjes met de kaarten kan doen. Hij 
was één en al verbazing dat ik het be- 
greep, omdat ik het van Aad gezien had. 
Daar hoor ik weer een heleboel bom- 
menwerpers over ons heen gaan richting 
Duitsland. Was het nu maar spoedig af- 
gelopen. 



I received another delicious sauerkraut 
portion which you normally cannot get 
here. If we only had some sausage with 
it. We still are very short of meat here. 
But we did get two small breakfast cakes, 
instead of the promised gingerbread. And 
of course the English biscuits on which 
the dentists make their money because 
people break their teeth on it. But they 
are good for porridge, although it is a big 
job to grate them and then grind the little 
pieces in the coffee mill. 



This afternoon I wished my four grand- 
sons to be here, to look through the win- 
dow and see the traffic, and I hope I can 
teil them soon, because it is interesting to 
see the big tanks crawl like caterpillars 
onto lorries with which they are trans- 
ported at high speed. The ladies upstairs 
sometimes have a Tommy there, who just 
like Arend, can do tricks with cards. He 
was astonished that I understood it be- 
cause I had seen it from Aad. There I 
hear a large number of bombers pass in 
the direction of Germany. Wish it would 
end soon. 



Maandag 12 maart 

Einde van operatie Aintree. 

Nu zal ik weer eens met jullie gaan pra- 
ten. Ik heb zo juist Annie en Bert hier 
gehad. Annie is uit haar betrekking en 
helpt nu bij haar zuster Nel, die in bed 
moet liggen omdat zij een granaatscherf 
door haar been kreeg. Zij heeft eerst 
in het ziekenhuis gelegen. Bert heeft al- 



Monday 12 March 

End of operation Aintree. 

Now I will talk with you again. Just 
now, Annie and Bert were here. Annie 
left her job and now helps with her sis- 
ter Nel who has to stay in bed due to shell 
schrapnel in her leg. At first she was 
in the hospital. Bert is again in another 
boarding house, now in the Vondelstraat 



179 



Het Dagboek 



The Diary 



weer een ander kosthuis, nu in de Von- 
delstraat en daar woont Annie ook en de 
mevrouw waar zij wonen, eet met hen 
mee. Zodra Nel weer zelf haar werk kan 
doen, gaat Annie voor halve dagen uit 
werken. Zij vertelde dat haar moeder 
hier in het ziekenhuis zou komen, omdat 
zij niet naar Tiel kan. Aan het stompje 
van het afgezette been is weer een gezwel 
gekomen, dat weggenomen moet worden. 

Ik zag een dezer dagen in de krant dat 
meneer Hopman uit de Vereeniging in 
het ziekenhuis overleden is; hij had een 
granaatscherf door zijn longen gekregen. 
Gisteren viel er weer een in de tuin van 
de Vereeniging en werden enige Tom- 
mys getroffen. Nan en Cor waren hevig 
geschrokken van de slag. 

Er komen nu bij hen in het gebouw 
twee klassen Meisjes HBS. Cor is nog al- 
tijd in de wolken over het strijkkacheltje, 
dat het zo goed brandt. 

Gisterenmiddag kwamen mevrouw en 
Nan Beijens met Difje me bezoeken; de 
laatste kwam me bedanken voor de mand 
waarmee hij erg in zijn schik is. Ik mocht 
hem biscuits voeren, aaien en hij bromde 
niet. Gisteren ben ik ook weer eens naar 
die meneer gegaan, die Wageningen in 
de krant opriep. Ik hoorde daar dat de- 
genen, die er op gekomen waren, al hier 
waren geweest vóór de invasie, maar hij 
zou mij bericht zenden als hij iets te we- 
ten kwam. 

Ik lig 's avonds in bed dikwijls te den- 
ken wat er zou gebeuren als ik dodelijk 
getroffen zou worden en heb dan wel eens 
het plan daar eens over te gaan praten 
met van Diepenbroek. Je ziet zo dikwijls 
in de krant advertenties van overlijden 



where Annie also lives, and the lady of 
the house eats with them. As soon as Nel 
can do her own work, Annie goes out to 
work half days. She said that her mother 
would come to the hospital here because 
she cannot go to Tiel. The stump of her 
amputated leg has swollen and that has 
to be removed. 



Recently I read in the newspaper that 
Hopman from the Vereeniging died in 
the hospital; he got shrapnel through his 
lung. Yesterday another shell feil in the 
garden of the Vereeniging, and several 
Tommys were hit. Nan and Cor were 
startled by the heavy explosion. 

In their building there now will be two 
classes of the Meisjes HBS. Cor still is en- 
thousiastic about the ironing stove which 
burns so well. 

Yesterday afternoon Mrs. and Nan Beij- 
ens came to visit with Difje; the last one to 
thank me for the basket which he likes 
very much. I could feed him some bis- 
cuits and pet him, and he did not growl. 
Yesterday I also went to the gentleman 
from the Wageningen contacts. There 
I heard that those that reported already 
were here before the invasion, but he 
would let me know if he had any news. 



Sometimes at night in bed I think about 
what would happen if I were wounded 
mortally. It might be wise for me to go 
to Diepenbroek and discuss that. Often 
you see death notices signed by a notary. 
If I only had one of you here to help me 



180 



Het Dagboek 



The Diary 



door een notaris ondertekend. Had ik 
toch maar iemand van jullie hier om mij 
met raad en daad bij te staan, want O, ik 
word zo oud en zie soms overal zo vre- 
selijk tegenop. 

In de 'Dagwijding' van vandaag staat, 
dat Jezus in de Hof van Gethsemane droe- 
vig en zeer beangst werd. Dat ben ik dik- 
wijls ook, maar door te bidden krijg ik 
weer moed. 

Dinsdag 13 maart 

Het was een drukke dag; ik ben dood- 
moe en verlang naar mijn bed. Vanmor- 
gen bezoek van George. Nel had geen 
kwalen, maar durfde niet op straat te ko- 
men. Ze hadden nu weer ruzie met de 
nichten. Ik sprak hem nog over hetgeen 
ik gisteravond schreef, maar hij vond de 
Twentse Bank beter dan een notaris als 
executeur-testamentair. 

Na George Gray kwam ook Guus Haits- 
ma Muiier net toen ik voor het eten moest 
gaan zorgen. Zij zag er best uit met een 
rood kleurtje, maar of het echt was weet 
ik niet. De kleine Lili groeide goed en 
zij had een meisje voor halve dagen, dat 
zichzelf kwam aanbieden, omdat zij vroe- 
ger ook bij haar was geweest. 

Na het eten kwamen er drie Tommys 
waarvan er twee Hollands spraken, om 
de kamers boven. We zullen er mor- 
gen enige zien verschijnen, die hun eigen 
slaapgelegenheid meebrengen. Ik had 
nog moeite gedaan om er af te komen. 
Daarom gingen ze nog verder om te zien 
iets beters te krijgen, maar het lukte niet 
en kwamen ze dat later zeggen. Bij Dui- 
ves kwamen er ook in het benedenhuis, 
want de familie woont nu al boven, maar 
slaapt nog in de kelder. 



by word and deed, for I am getting so old 
and sometimes dread everything. 



In todays religious message is written 
that Jesus was very sad and afraid in the 
Getsemane area. Often I am similar, but 
after praying I again get encouraged. 

Tuesday 13 Maren 

It was a busy day, I am exceedingly 
tired and long for my bed. This morn- 
ing George came. Nel was not ill, but did 
not dare to go out in the street. They 
now had quarrels with their nieces. I 
talked with him about the topic I wrote 
last night, but he thought the Twentse 
Bank was better than a notary as execu- 
tor of a will. 

After George, Guus Haitsma Muiier ar- 
rived just when I was to take care of the 
food. She looked good with a reddish 
color, but I am not sure if it was real. The 
little Lily grew well and she had a girl for 
half days, that came by herself offering to 
help, because she had worked for them 
in the past. 

After dinner came three Tommys, two 
of them spoke Dutch, for the rooms up- 
stairs. There will be several of them to- 
morrow who will bring their own bed- 
ding. I tried to get out from this, and they 
went along to see if they could get any- 
thing better, but to no avail, and so they 
came back. In the Duives house several 
would be housed on the ground floor, be- 
cause the family lives upstairs and sleeps 
in the basement. 



181 



Het Dagboek 



The Diary 



Duifje loopt weer op vier poten maar 
ziet er verboemeld uit. Mevrouw zei dat 
hij twee nachten niet thuis is geweest. Hij 
heeft ook al de echte katerstem. 

Daarna ben ik nog naar Biessels ge- 
weest om te vragen of hij nu de kolen 
brengt, want de meeste mensen hebben 
ze al. We krijgen nu op twee bonnen en 
ik hoop maar, dat er wat antraciet bij zal 
zijn. Ik stook nu ook nogal eens turf- 
jes en beliblokken, maar aan het hout in 
de buiten-W.C. ben ik nog niet geweest. 
Ik hoop maar dat jullie ook allemaal nog 
brandstof hebben, want kou lijden is niet 
alles. Hier is ook veel kou geleden, maar 
nu schijnt de kolentoestand beter te wor- 
den. 

De Amerikanen hebben nu in de letter- 
lijke betekenis van het woord de 'Wacht 
aan de Rijn' en het moet als min of meer 
tragikomisch worden aangemerkt, dat ter 
gelegenheid van de Heldeagedeaktag de 
Duitse radio Die Wacht ara Rhein speelde 
(Luister), schrijft de krant. En nu wel te 
rusten, ik hoop dat het een rustige nacht 
zal zijn. 

Woensdag 14 maart 

Het was een prachtige zonnige dag van- 
daag en de krokussen in het grasperk 
zijn nu opeens met bosjes voor de dag 
gekomen, geel, wit en verschillende kleu- 
ren paars. Corry zal morgen de voor- 
tuin eens een beetje opknappen, want de 
tuinman komt niet en alles begint uit te 
lopen. Juffrouw Kok kan de rozen wel 
snoeien zegt ze. Vanmorgen kwamen er 
weer twee Engelsen de kamers boven be- 
kijken en maakten aantekeningen, maar 
er is niemand komen opdagen en ik hoop 
dat we met de schrik vrijblijven. 



Duifje again walks on all legs but looks 
frayed. The lady said that he had not 
been home for two nights. He also gets 
a real cat voice. 

Afterwards I went to Biessels to ask 
if he could bring the coal, because most 
people already have received them. We 
now get that on two coupons and I hope 
that some antracite is included. I now 
also burn peat and beli-blocks, but have 
not yet touched the wood stored in the 
outside toilet. I hope you all still have fuel, 
because suffering cold is for the birds. 
People here also suffer cold, but it seems 
that the coal supply is improving. 



The Americans in the literary sense of 
the term now have a 'Watch on the Rhine', 
and it is more or less ironie that on oc- 
casion of the recent Helden Gedenktag 
the German radio Die Wacht ara Rhein 
played, as was reported in the newspaper. 
And now good night, I hope it will be a 
quiet night. 



Wednesday 14 Maren 

Today was beautiful with sunshine and 
the crocus flowers suddenly popped up in 
yellow, white, and several shades of pur- 
ple. Corry will clean the front garden 
a bit tomorrow, because the gardener is 
not coming and everything starts to leaf 
out. Miss Kok says that she can trim the 
roses. This morning two more English- 
men came to look at the upstairs room 
and made notes, but nobody showed up, 
and I hope that we remain free, except 
for the threat. 



182 



Het Dagboek 



The Diary 



Er zijn hier weer veel Tommys aange- 
komen; er zal wel iets op til zijn denk ik. 
Ik heb vandaag de kolen gekregen, twee 
mud antraciet, waar ik erg blij mee ben. 
Maar ik stook heel zachtjes, want het is 
nu niet zo koud meer, maar zonder ka- 
chel toch nog niet uit te houden aan deze 
kant. 

Wij krijgen deze week voor het eerst 
zeevis aan moten, 150g per persoon en 
250 g met kop en staart. Kaas zien we 
hier helemaal niet meer, maar George 
zou mij eens een stukje brengen, want 
zij hadden nog voorraad. Het moet wel 
geraspt worden, want het is erg hard ge- 
worden, 't Was vandaag en ook de afge- 
lopen nacht tamelijk rustig, hoop dat het 
nu maar weer zo zal zijn. 

Dag! 



Many Tommys arrived in this aea; I 
think something is afoot. Today I received 
the coal, two bags of antracite, which made 
me happy. But I burn them very care- 
fully, it is not that cold anymore. 



This week, for the first time, we get 
filets of sea fish, 150 g per person as fil- 
let or 250 g with head and tail. Cheese 
we cannot get at all, but George would 
bring me a piece because they had some 
left. It had to be grated because it had 
become quite hard. Today and last night 
were rather quiet, and I hope it will be 
the same again. 

Bye! 



Vrijdag 16 maart 

Vanmorgen kreeg ik een boodschap van 
Thea, dat haar moeder overleden is. Ik 
schrok ervan, hoewel ik wist, dat zij de 
laatste dagen achteruitging. Gelukkig dat 
zij hier gestorven is en Thea haar nog 
iedere dag kon bezoeken. Zij is nu in 
een veilige haven, waar geen angst meer 
is voor bommen of granaten. Meneer 
van der Koog blijft nu voorlopig bij Thea. 
Aan haar broer in Amsterdam kunnen ze 
geen bericht sturen. Maandag wordt zij 
begraven op Rustoord, waar ze een graf 
gekocht hebben omdat de oude heer wel 
in Nijmegen zal blijven. Thea en Kerst 
slapen nu weer thuis, omdat de familie 
Botermans thuis is gekomen en nu zelf 
van de schuilkelder gebruikt maakt. Van- 
middag kwam Annie weer hier om al- 
lerlei huishoudelijke artikelen te vragen, 
want ze hadden alweer ruzie gehad met 



Friday 16 March 

This morning I received a note from 
Thea that her mother has died. I was 
startled, although I knew that she had de- 
teriorated the last few days. Fortunately 
she died here so that Thea could visit her 
every day. Now she in in a safe harbor 
without fear of bombs and shells. Mr. 
van der Koog will stay temporarily with 
Thea. They cannot reach her brother in 
Amsterdam. Monday she will be buried 
in Rustoord where they bought a grave 
because the old gentleman will stay in 
Nijmegen. Thea and Kerst now sleep at 
home, because the Botermans family re- 
turned and now use their bombshelter. 
This afternoon Annie came again to ask 
for all kinds of household items, because 
they had a quarrel with the lady where 
they stayed, and now had to move again. 
They were in need of almost everything 



183 



Het Dagboek 



The Diary 



de mevrouw bij wie zij woonden en gin- 
gen ze weer verhuizen. Ze moesten van 
alles hebben en nu ging zij maar overal 
bedelen, want ze hadden nog geen kopje 
om uit te drinken. 

Wanneer zij gingen trouwen wisten zij 
nog niet: het is maar een rare toestand. 
Vanmiddag kwamen ze van 'Zuid helpt 
Noord' en heb ik enige zakken met peul- 
vruchten en pakjes soep gegeven. Mor- 
gen komen ze van de 'Stuw' om boeken, 
legkaarten en spelletjes, en zal ik maar 
een paar legkaarten geven. Ik sliep af- 
gelopen nacht zo heerlijk als ik in lange 
tijd niet deed, ofschoon volgens juffrouw 
Kok er nog VI overvlogen en vanmid- 
dag ook weer. Ik heb soms het idee dat 
ik niet meer in mijn eigen huis woon, zo 
druk met vreemde mensen loopt het af 
en aan. Maar wat ik kan er aan doen! Ik 
moet mijn mond maar houden, want ik 
zit nu eenmaal in het schuitje. 



and she went begging everywhere, but 
they still did not have a cup to drink from. 



They did not know when they would 
marry; it is a strange situation. This af- 
ternoon, people from 'South helps North' 
came and I gave them a few packages 
of peas and soup. Tomorrow they come 
from 'Stuw' for books, jigsaw puzzles and 
games, and I will give hem a few jigsaw 
puzzles. Last night I slept as well as I have 
not done in a long time, but according 
to Miss Kok several VI had passed, and 
more also in the afternoon. Sometimes 
I have the impression that I live not any 
more in my own home, it is so busy with 
traffic from other people. But I cannot 
do anything about it, and have to shut up; 
this now is the way it is. 



Zondag 18 maart 

Eergisteren hadden we alweer een ang- 
stige nacht. Er vielen weer dichtbij gra- 
naten, op de Waldeck Pyrmontsingel mid- 
den door een huis heen, en twee doden 
en in de Van Slichtenhorststraat. Het wa- 
ren ontzettend harde slagen en we zaten 
met de bontmantel aan in de kelder. 

Cor en Nan vertelden dat ze daar ook 
allemaal aangekleed hadden gestaan om 
bij brand er zo vlug mogenlijk uit te kun- 
nen zijn. Nu was het de afgelopen nacht 
weer rustig en hoop ik maar weer erop 
om te kunnen slapen, want ik heb door- 
lopend slaap. Vandaag heb ik alweer een 
Tommy gehad met een papier dat ik te- 
kenen moest, dat ik vijf soldaten boven 
kon hebben. En ik was al zo blij dat ik er 



Sunday 18 March 

We had another scary night the day be- 
fore yesterday. Shells feil close by, one 
through the middle of a house on the 
Waldeck Pyrmontsingel, and there were 
two deaths in the Van Slichtenhorst street. 
It were enormous explosions, and we all 
were in the basement in fur coats. 

Cor and Nan also told me that they too 
were dressed and ready to escape rapidly 
in case of a fire. The past night was quiet 
again, and I hope that I can sleep again, 
because I am constantly drowsy. Today 
another Tommy came with a paper to be 
signed that five Tommys could stay up- 
stairs. And I was so happy that we were 
free from that. 



184 



Het Dagboek 



The Diary 



vrij van kwam. 

In het huis naast Duives zitten nu ook 
weer Tommys en een ervan (de kok) is 
een Hollander. Juffrouw Kok heeft hem 
over de tuinmuur een matras aangereikt, 
omdat hij op zijn jas moest slapen en uit 
dankbaarheid bracht hij drie prachtige 
runderlappen en een kluif voor Piet Hein, 
die hij al eens meer iets toegegooid had 
en hem daarom al kent. Ik kreeg ook 
een lapje en Cor en Nan hebben hierin 
mee gedeeld. 

We hebben nu zeevis op de bon en vis- 
kuit en nog enkele vissoorten zijn zonder 
bon verkrijgbaar, o.a. rog. Cor had er 
een gekocht maar Nan moet er niets van 
hebben, zo griezelig vindt zij dat beest, 
net een krokodil! Ik heb op mijn bon 
een mooie bot gekregen. 

Gisteren heb ik bezoek van Tante Lot 
gehad. Zij klaagde erg over haar pen- 
sion, want ze zaten nu met z'n allen in 
één kamer die verwarmd kon worden. 
Zij dacht erover om niet in Nijmegen te 
blijven als de oorlog voorbij is. 



Now Tommys are also in the house next 
to Duives, and one of them (the cook) is 
a Dutchman. Miss Kok gave him, across 
the garden wall, a mattress because he 
had to sleep on his coat. In gratitude 
he brought three wonderful beefsteaks 
and a bone for Piet Hein, who earlier got 
something from him, and whom he thus 
knew already. I also got a beefsteak and 
of that, Cor and Nan got their shares. 

We now have from our coupons sea 
fish and roe, and some other fish such as 
rayfish is available without coupon. Cor 
had bought one, but Nan did not want 
anything fom it, she found it scary, just 
like a crocodile! I got a nice flounder on 
my coupon. 

Yesterday aunt Lot visited me. She com- 
plained about her boarding house because 
there was only one heated room in which 
everyone had to stay. She thought about 
leaving Nijmegen after the war. 



Dinsdag 20 maart 

Het is vandaag een druk geloop in mijn 
huis geweest omdat ik zeven bewoners 
erbij heb gekregen: vijf op de kamer 
van Nell en twee op de dienstbodekamer 
en waarschijnlijk komen er morgen nog 
meer. Een auto bracht hun bagage en 
dat was geen klein beetje: koffers en pak- 
ken, dekens, spiraalmatrassen, stoelen en 
zelfs een kast, dus ik denk dat ze lang 
blijven. Je begrijpt hoe die trappen en 
gangen er uitzien en nu is het nog droog 
weer! 



Tuesday 20 March 

Today there was much running around 
in my house because seven more inhab- 
itants arrived, five in the room of Nell, 
and two in the servant's room, and per- 
haps tomorrow more will come. A car 
brought their belongings, and that was 
a lot: luggage, packings, blankets, mat- 
tresses, chairs and even a cupboard, and 
thus I think they will stay long. You can 
imagine how the steps and hallway look, 
and now it is dry weather! 



185 



Het Dagboek 



The Diary 



Corry is in haar element want nu kan 
zij haar Engels weer luchten, hoewel Hans 
ook nog bijna iedere dag komt en meestal 
's nachts blijft en dan 's morgens om half 
zeven met de auto wordt gehaald. Mor- 
gen schrijf ik er wel meer over. Nu ga ik 
boven poolshoogte nemen. Toet, er zijn 
vandaag drie Rode Kruis brieven uit Ita- 
lië gekomen; het zijn antwoorden op die 
van Tyr. Alles was daar goed in septem- 
ber en oktober. 



Corry is in great spirits beause now she 
can practice English, even though Hans 
comes almost every day and mostly stays 
overnight, to be fetched by car in the 
morning at six thirty. Tomorrow I will 
write more about it. Now I am going up- 
stairs to see how the land lies. Toet, three 
Red Cross letters arrived for you today 
from Italy; it are replies to those of Tyr. 
Everything there was all right in Septem- 
ber and October. 



Donderdag 22 maart 

Verjaardag van Tineke, mijn petekind 
en oudste kleindochter. Hartelijk gefeli- 
citeerd, Tineke met je twintigste verjaar- 
dag en ik wens je alles toe wat je gelukkig 
kan maken. Bij het kiekje van je in de 
boot staat een vaas met snoezige blauwe 
bloemetjes uit de voortuin. Verder kan ik 
je niets geven, maar dat komt later wel 
hoor! Wat heb je een prachtig weer op 
je verjaardag; het is net zomer. Wat zou 
ik graag willen weten hoe het met jullie 
allemaal ging, maar we moeten maar ho- 
pen dat alles goed terecht zal komen en 
we spoedig elkander weer kunnen berei- 
ken. 

Daar komt juist juffrouw Kok me ver- 
tellen dat de Koningin hier in het land is 
en op verschillende plaatsen, o.a. in Den 
Bosch is geweest. Dan zal zij misschien 
hier ook wel komen. Ik kan het haast 
niet geloven, maar als het waar is zal het 
morgen wel in de krant staan. Het was 
nu door de radio gezegd. Nu Tineke, ik 
hoop dat je een prettige dag hebt gehad; 
groeten en een verjaarskus van Oma. 



Thursday 22 March 

Birthday of Tineke, who is my godchild 
and eldest granddaughter. Many felic- 
itations Tineke with your 20*" birthday, 
and I wish you everything that makes you 
happy. With your potrait in the ship is 
a vase with cute blue flowers from the 
front yard. I cannot give you anything 
else, but that will come later! How beau- 
tiful weather you have on your birthday, 
it is just like summer. I dearly want to 
know how you all are, but we have to 
hope that all turns out well and that we 
can reach each other soon. 



Miss Kok came to teil that the Queen 
is in the country and has visited several 
places, such as Den Bosch. Maybe she 
will then also come here. I can barely 
believe it, but if true, it will be in the pa- 
per tomorrow. It now was announced in 
the radio. Tineke, I hope you had a nice 
day, greetings and a birthday kiss from 
Oma. 



186 



Het Dagboek 



The Diary 



Vrijdag 23 maart 

Alle Sasse's hartelijk gefeliciteerd en 
de jubilaris in het bijzonder; in gedach- 
ten omhelsd door je moeder, Fiedeltje. Ik 
hoop dat jullie deze twee feestdagen pret- 
tig hebt kunnen vieren en dat we spoe- 
dig elkander zullen weerzien. Ik heb je 
nog nooit gelukgewenst onder kanonge- 
bulder; er is zeker een Duits vliegtuig in 
de lucht dat ze beschieten. 

Ik hoorde de radio, de Koningin is weer 
behouden in Engeland aangekomen en 
behalve Zeeland nog verschillende andere 
plaatsen heeft bezocht, maar in Nijme- 
gen, de frontstad, waagde zij het niet. Ik 
heb alles door de radio gehoord, ook haar 
stem, en ik heb erbij zitten huilen. 

Ik was vandaag erg zenuwachtig en had 
overal pijn. Ik denk dat het reumatiek is 
van het slapen in de kelder en mijn spat- 
ader been is ook nog niet in orde. Ik 
moest eigenlijk enige dagen blijven lig- 
gen, maar dat gaat moeilijk: ik moet toch 
voor mijn eten zorgen. Ik slaap ook niet 
genoeg, want om half twaalf waren gis- 
terenavond mijn Engelse loges nog niet 
binnen en ik kon toch 's nachts het raam- 
pje van de deur niet open laten staan. En 
's morgens om zes uur begint het geloop 
op de trappen al en kan ik niet meer sla- 
pen. 

Juffrouw Kok heeft heel wat schoon te 
maken, want voeten vegen doen ze niet 
en op hun kamer gooien ze de sigaretten 
as zo maar op de grond. We moeten wat 
voor hen over hebben, want het zijn onze 
bevrijders, maar ik zal toch blij zijn als ik 
van hen bevrijd ben. 



Friday 23 March 

All in the Sasse family congratulations, 
and especially the birthday girl. In thought 
embraced by your mother, Fiedeltje. I 
hope that you have been able to spend 
these two celebrations well, and that we 
will see each other soon. I never yet have 
sent you my birthday wishes under the 
banging of canons; apparently there is 
a German plane overhead that is being 
shot at. 

The radio said that the Queen has re- 
turned safely to England after visiting Zee- 
land but also several other places, but did 
not dare to get to Nijmegen, the city at the 
front. I heard it all in the radio, even her 
voice, and was crying. 

Today I was quite nervous and had pain 
everywhere. I think it is rheumatism due 
to sleeping in the basement and my vari- 
cose leg has not healed yet. I should lie 
down for a few days, but that is hard: I 
have to take care of my own food. More- 
over, I do not sleep enough, because at 
eleven thirty in the evening my English 
guests were not yet in, and I could not 
leave the little window in the front door 
open the whole night. And at six in the 
morning the traffic on the staircase starts, 
and prevents me from sleeping. 

Miss Kok has a lot of cleaning to do 
because they do not wipe their feet, and 
they scatter the cigarette ashes anywhere 
on he floor. We should be considerate for 
them, being our liberators, but I still will 
be happy to be liberated from them. 



187 



Het Dagboek 



The Diary 



Bij Duives hebben ze een officierenres- 
taurant en de hele benedenverdieping in 
gebruik. De familie bewoont het boven- 
huis en er wordt druk gewerkt aan een 
aparte opgang. Ze hebben het beneden- 
huis verhuurd aan Hendrik van Hestia, 
dat verhuurkantoor en verzekerings be- 
drijf, in de tuin van ons oude huis. Zijn 
zoon komt daarin. 

Wat was het vandaag toch schitterend 
weer, 65°F; het was in de zon net zomer, 
toen ik in Pap's kamer zat te eten. Aan 
de voorkant was het nog kil, daar kon ik 
de kachel toch niet missen. We hebben 
weer een kolenbon, maar dit is de laatste 
voor het seizoen. 



There is an officer's restaurant on the 
ground floor of the Duives home, and 
they are working on getting a separate 
entrance. They rented the downstairs to 
Hendrik van Hestia, who has a rental of- 
fice located in the garden of our old house. 
His son will be working there. 



What a great weather we had today, 
18°C; in the sun it was just like summer 
when I was eating in Pap's room. The 
front rooms still were chilly and I could 
not yet do without heating. We got an- 
other coupon for coal, the last one for 
the season. 



Zondag 25 maart 

Palmzondag. Ik las er juist een mooi 
stukje over in de krant "En wie zijn kruis 
niet draagt en mij volgt, die kan mijn discipel 
niet zijn", Lucas 14:27. 

Was het nu verleden jaar, dat ik met 
Pasen in Amsterdam was bij Tineke's be- 
vestiging? Of was dat alweer een jaar te- 
voren? Ik kan het me niet herinneren, ik 
raak een beetje in de war. De maanden 
lijken mij jaren toe. Zou Heleentje nu 
aangenomen zijn? Dan mijn hartelijke 
gelukwensen. 

Het was vandaag weer een zomerdag. 
Ik ben even bij Duives gaan vragen of 
het huis de hele nacht open moet blijven 
voor de soldaten. Mevrouw was ziek en 
lag te bed, maar Eta zei, dat bij hen het 
huis de hele nacht open blijft. 



Sunday 25 March 

Palm Sunday. I read a nice article in 
the paper "Whoever does not wear his cross 
and follows me cannot be my disciple", Lucas 
14:27. 

Was I last year in Amsterdam at the 
induction of Tineke? Or was it a year 
earlier? I cannot remember, and am a 
bit confused. The months feel like years. 
Would Heleentje be inducted now? If so, 
my best wishes. 



Today again was a summer's day. I 
went to the Duives to ask if the house 
had to be open for the soldiers the whole 
night. She was ill, but Eta said that they 
left the house open during the night. 



188 



Het Dagboek 



The Diary 



Juffrouw Kok heeft om 3 uur in de nacht 
een Tommy open moeten maken, om- 
dat ik om half twaalf het raampje van de 
voordeur had dichtgemaakt, denkende dat 
zij allemaal binnen waren. Juffrouw Kok 
zei daarbij dat ze het niet meer deed, niet 
erg vriendelijk en dat ik het dan maar 
zelf moest doen. Eta Duives dacht dat ze 
de deur in zouden trappen als ze niet bin- 
nen konden. Dat zou niet prettig zijn, dus 
laat ik de deur maar open en sluit alle 
deuren verder af. Het is een onrust in 
huis maar er is niets aan te doen. Ik was 
vanmiddag zo doodop van de slaap, dat 
ik een poos op de divan heb gelegen en 
direct in slaap viel. 

Gisteren was zuster van Steenbergen 
hier, die Pap heeft verpleegd en ik heb 
haar nog even gesproken. Zij zou mij 
nog eens komen bezoeken, ik was zo ze- 
nuwachtig en in de war, dat ik haar eerst 
niet herkende. Ze zei nog dat het geluk- 
kig was dat mijn man deze vreselijke tijd 
niet heeft beleefd en dat is zo. 



Miss Kok had to open the front door 
for a Tommy at 3 in the morning; I had 
closed the little window at eleven thirty, 
thinking they all would be in. Miss Kok 
said that this was the one and last time 
she would do this, not very friendly, and 
I should open the door instead. Eta Dui- 
ves thought they would kick in the door 
if locked. That would be very unpleas- 
ant, and so I leave the front door open 
and lock all the other doors. It is disquiet 
in the house, but nothing can be done 
about that. I was so tired this afternoon 
that I feil asleep the moment I was on the 
couch. 

Yesterday nurse van Steenbergen came 
by, the nurse who took care of Pap, and 
I talked with her a bit. She was going 
to visit me again, I was so nervous and 
confused that I did not immediately rec- 
ognize her. She noted that it was good 
that my husband did not have to endure 
this terrible time. 



Dinsdag 27 maart 

Gisteren een flinke onweersbui en ge- 
lukkig ook regen, want het was erg droog 
en stoffig. Je wist soms niet of het donder 
of het kanon was. De voortuin is nu wat 
opgeknapt door de tuinman van Duives 
en de rozen zijn gesnoeid. Alles begint al 
uit te lopen. De krokussen zijn beeldig 
geweest, maar hebben nu gedaan. 

Hij was er de hele dag mee bezig, om- 
dat er nog veel glas en rommel lag. Het 
kostte f17,-. Aan het huis laat ik niets 
doen zolang er nog granaten en vliegende 
bommen komen. 



Tuesday 27 Maren 

Yesterday a strong thunderstorm and 
fortunately some rain, because it became 
very dry and dusty. Sometimes you could 
not teil the difference between the sound 
of the thunder and that of the canon. Our 
front yard now has improved by the gar- 
dener of Mr. Duives. Everything is leaf- 
ing out. The crocus flowers were mar- 
velous but now are gone. 

He was working on it the whole day but 
there still was a lot of glass and junk. It 
cost fl 7 '.-. I will do nothing on the house 
as long as there still are falling bombs 
and shells. 



189 



Het Dagboek 



The Diary 



Tante Nan zei, dat ze in de schuilkel- 
der met Pasen de vrede verwachten. Als 
dat eens waar was! Ze maken wel goede 
vorderingen, maar Max Blokzijl beweert 
dat het maar schijn is. 

Juffrouw Kok is vandaag per fiets naar 
Alphen a.d. Maas geweest, 6 uur heen en 
weer. Ze was doodmoe, maar had haar 
doel bereikt. Zij wilde paaseieren gaan 
halen. Deze week krijgen we ook weer 
vis en ik hoop op een moot kabeljauw. 
Van de beloofde chocolade horen we niets 
meer; dat is maar lekkermakerij geweest. 

Ik voel me vandaag gelukkig weer veel 
beter, gisteren was ik niet lekker en moe- 
deloos. 



Aunt Nan claims that people in the shel- 
ter expected peace at Easter. If that were 
true! They still make good progress but 
Max Blokzeil claims it is only make be- 
lief. 

Miss Kok bicycled to Alphen a.d. Maas 
today, six hours total. She was very tired 
but has reached her goal. She wanted 
to fetch Easter eggs. This week we also 
get fish again and I hope for a slice of 
cod fish. We hear nothing anymore of 
the promised chocolate; that was make 
belief only. 

I am happy to feel much better today, 
yesterday I was down and spiritless. 



Donderdag 29 maart 

Vandaag ben ik tweemaal uit geweest, 
wat ik een hele prestatie vind, want ik 
zie altijd zo tegen dat oversteken op, van- 
wege het drukke verkeer. Juffrouw Kok 
was jarig en ik ging voor haar een bloe- 
metje kopen. Omdat er geen tulpen wa- 
ren en de narcissen nog erg klein, nam 
ik een rosé primula, daar heeft zij ook 
langer wat aan. Ook maakte ik een voor- 
oorlogse vla voor hen met gewekte ker- 
sen erop van 1942, die nog heerlijk wa- 
ren. Ik bracht er mevrouw Duives ook 
wat van. Zij heeft enige dagen in bed ge- 
legen en de dokter dacht dat zij geelzucht 
zou krijgen, maar zij was nu wel weer wat 
beter. 

Juffrouw Kok bracht mij twee eieren 
voor Pasen en twee plakjes spek die zij 
van de boerenfamilie in Alphen had ge- 
kregen. 



Thursday 29 March 

Today I went out twice, I think that is a 
good sign because I always dreaded cross- 
ing the road with the heavy traffic. Miss 
Kok had her birthday and I went out to 
fetch flowers for her. Because there were 
no tulips and the daffodils still are small, I 
bought a primula rosé, this will last longer 
for her. I also made a pre-war custard 
decorated with preserved cherries from 
1942 that still were delicious. I also took 
some to Mrs. Duives. She was in bed a 
few days, the doctor thought she would 
get jaundice, but she is much better now. 



Miss Kok brought two eggs for Easter 
and two slices of the bacon she received 
from the farmer in Alphen. 



190 



Het Dagboek 



The Diary 



Verder heb ik vandaag nog bezoek ge- 
kregen van George, die erg optimistisch 
was, maar Nel kon hij de deur niet uit 
krijgen, hoewel zij nu niets mankeerde. 

Ook kwam Hendrik nog, die mijn buur- 
man wordt. Hij zal me helpen als mijn ra- 
men later in orde gemaakt kunnen wor- 
den. Hij dacht ook al, dat het nog maar 
een paar weken zou duren, maar ik kan 
het haast niet geloven. 

Onze loges verwisselen nog steeds, gis- 
terenavond kwamen er nog twee bij met 
pak en zak; je kunt je niet voorstellen hoe 
de boel er uitziet. 

Ook ben ik vanmiddag naar Michels, 
de kapper, geweest om me een beetje 
te laten onduleren, want ik had gisteren- 
avond mijn haren zelf gewassen en dat 
was een toer hoor! En nu ga ik naar 
bed, want ik had een vermoeiende dag en 
je moet bedenken dat ik 's morgens om 
6 uur al door de Tommys gewekt word. 



I also had a visit from George who was 
very optimistic, but he could not get Nel 
to go out, although by now she was com- 
pletely better. 

Also Hendrik van Hestia came, who will 
be my neighbor. He will help me later 
when my windows can be fixed. He too 
thought it would be only a few weeks, but 
I cannot imagine that. 

Our guests still keep changing, yester- 
day two more arrived, loaded to the hilt, 
you cannot imagine how everything looks. 

Today I also went to Michels, the hair- 
dresser, to set a wave in my hair. I had 
washed my hair myself last night, but that 
was a big job! But now I am going to bed 
because I had a tiresome day and don't 
forget that I am awakened at 6 o'clock by 
the Tommys. 



Maandag 2 april 

Nu zijn de Paasdagen alweer voorbij en 
gelukkig hebben we geen last van grana- 
ten of vliegende bommen gehad, maar 
de kanonnen waren vreselijk, omdat ze 
de Betuwe en Arnhem aan het beschie- 
ten zijn. Volgens de radio hebben ze En- 
schede bezet. De kranten hebben we een 
paar dagen niet gehad. 

In de krant van zaterdag stond een be- 
kendmaking van de burgemeester, dat de- 
genen die onroerende goederen van de 
N.S.B.ers onder zich hebben, verplicht zijn 
daarvan aangifte te doen en bij het nala- 
ten daarvan geldboete tot fl 5000- en ge- 
vangenisstraf tot vier jaar kunnen krij- 
gen. Ik heb maar liggen piekeren de af- 



Monday 2 April 

Easter has come and gone, and fortu- 
nately we did not get any shells or fly- 
ing bombs, but the canons were terribly 
loud because they are shooting at the Be- 
tuwe and Arnhem. According to the ra- 
dio, they took Enschede. We did not get 
newspapers for a few days. 

Saturday's newspaper had a declaration 
from the mayor that all people who have 
real property from NSB members must 
report that, or get a penalty of /Ï5000- 
with a jail term of up to four years. The 
past night I have been thinking of what 
to do. I can claim that the furniture is 
from Toet, because they married with a 



191 



Het Dagboek 



The Diary 



gelopen nacht, wat ik toch doen moet. Ik 
kan wel zeggen dat de meubels enz. van 
Toet zijn, omdat ze met huwelijkse voor- 
waarden zijn getrouwd, maar de kleren 
zijn toch van Tyr. 

Ik moest voor mijn been, dat me weer 
erg hindert, toch naar Kerst en heb hem 
eens gevraagd, wat hij ervan dacht. Hij 
vond het maar het beste dat ik zou doen, 
of ik het niet gelezen had, hoewel hij me 
eigenlijk die raad niet mocht geven. Mijn 
been vond hij er nog lelijk uitzien en ik 
moest meer rust houden, anders werd 
het niet beter. Maar dat kan ik niet, want 
ik moet toch voor mijn eten zorgen. Ik 
ben meestal de hele morgen op de been, 
want ik vergeet alles en kan maar steeds 
heen en weer lopen naar de keuken. 

De vader van Thea is nu naar Berken- 
oord, want ze konden hem niet bij hen 
houden, omdat hij hulp moest hebben bij 
het aankleden. Hij vond het er niet erg 
prettig, ofschoon hij een mooie kamer 
had, maar geen conversatie, want er wa- 
ren niets dan dames. Wat is een mens als 
hij oud wordt! 

Kerst was erg gelukkig dat hij twee rust- 
dagen had gehad. Hij liep in een tennis- 
broek en een witte jas rond en zijn an- 
dere pantalon hing te drogen bij de haard 
omdat hij 's morgens een stortbui had ge- 
had. Terwijl Thea en ik zaten te praten, 
was hij rustig ingeslapen. 

Zij hebben twee Tommys in huis, een 
officier op de logeerkamer en een oppas- 
ser op zolder. Ik geloof dat er nu geen 
enkel huis meer is waar geen soldaten 
zijn. Bij mij was er gisteren een ziek, hij 
was flauw gevallen in de badkamer, waar 
zij zich mogen wassen. Hij heeft toen in 



marriage settlement, but the clothes are 
of course from Tyr. 



I had to go anyway to Troost for my 
leg which hinders me badly, and asked 
what he thought about it. He said that I 
should act as if I had not read it, although 
he could not give me that advice. My leg 
did not look good and he said I should 
keep more rest, otherwise it would not 
heal. But I cannot do that, I have to make 
my food. Most days I am up and about 
the whole morning, because I forget a lot 
and have to walk back and forth to the 
kitchen. 

Troost's father now is in Berkenoord, 
they could not keep him because he needs 
help with dressing. He did not like it 
much there even though he had a nice 
room, but there was no conversation: only 
ladies being there. What becomes of a 
human when getting old! 

Kerst was very happy to have two days 
of rest. He walked around in tennis pants 
and a white coat, and his other pants hung 
to dry near the stove because he had a 
downpour in the morning. While Thea 
and I were talking, he quietly dozed off. 

They have 2 Tommys in the house, an 
officer in the guestroom and an attendant 
in the attic. I think there is not a single 
house without soldiers. One of them in 
my house became ill yesterday, he had 
fainted in the bathroom where they are 
allowed to wash. He then sat in a chair 



192 



Het Dagboek 



The Diary 



een ligstoel bij de kachel gezeten, waar 
hij spoedig bijkwam. Hij is nu weer zo- 
wat in orde. 

Ik hoop maar dat ze gauw verdwijnen, 
want je begrijpt hoe het huis er uitziet. 
Het is de laatste dagen zo'n ontzettend 
druk verkeer; ik wilde dat jullie het eens 
een ogenblik konden zien. 

Ik liet bij mijn bakker koekjes bakken 
met inlevering van een ons boter plus 
een ons suiker plus broodbon en kreeg 
daar drie ons koekjes (ongeveer 40) voor 
en ze zijn heerlijk. Ik heb er heel wat van 
uitgedeeld: de bovenbewoners, de kel- 
derbewoners, ook de Duives familie en 
Cor en Nan en nu zijn ze ook haast op. 

Kon ik jullie ook maar eens wat stu- 
ren, maar dat zal niet zo gauw gaan. Ik 
hoor regelmatig den Doolaard door de 
radio over al die ellende die er in het be- 
zette gebied geleden wordt. Dat er oude 
mensen en kinderen van de honger ster- 
ven. 



near the stove where he recovered read- 
ily. Now he is as good as normal. 

I hope they depart soon, because you 
can understand how the house is looking. 
The last few days the traffic is terribly 
busy; I would like you to see it. 

I had cookies baked at my baker's store. 
When delivering 100 g butter and 100 g 
sugar plus a coupon for bread, I received 
300 g cookies (approximately 40) and these 
are delicious. I distributed many of them: 
the people upstairs, the people in the base- 
ment, the Duives family and Cor and Nan. 
The cookies are almost all gone. 

I wish I could send you some, but that 
will not be possible in the near future. I 
hear regularly Den Doolaard in the ra- 
dio describing all the misery in the occu- 
pied area: that old people and children 
die from hunger. 



Donderdag 5 april 

Nu het een uur later licht blijft, wor- 
den de avonden kort en kom ik haast niet 
meer tot schrijven toe, want Cor en Nan 
blijven soms tot half negen zitten. En ik 
suf van al dat gepraat van Cor over alles 
wat ze gegeten hebben en wat zij op de 
thee visites gekregen heeft. Ik had haar 
een stuk vlees met been voor soep gege- 
ven, waar ze erg blij mee was. Juffrouw 
Kok kreeg van de Tommys die zitten in 
het huis naast Duives, over de muur een 
bak met vlees en vet en ik hoop er mor- 
gen erwtensoep van te eten. Het vet heeft 
zij gesmolten en ik kreeg er ook een paar 
jampotjes mee gevuld en dat blijft goed. 



Thursday 5 April 

Now that it is light for an hour longer, 
the evenings are getting short and I have 
trouble finding time to write, because Cor 
and Nan sometimes stay until eight thirty. 
And I get dazed from all the talk Cor 
makes about the food they ate and what 
she has received during the tea visits. I 
gave her a piece of meat and a bone for 
soup, which pleased her. Miss Kok got 
from the Tommys who stay in the house 
next to Duives a pot of meat and fat passed 
over the garden wall, and I hope to make 
pea soup with it tomorrow. She melted 
the fat and I got a few jars of that. Most of 
it is sheep's meat and I was half sick from 



193 



Het Dagboek 



The Diary 



Het is het meest schapenvlees en ik was 
er van middag half misselijk van. De 
beide koks die daar zijn heeft zij van- 
avond op bezoek en het was een Baby- 
lonische spraakverwarring, want Corry 
was er niet als tolk. Ze verstonden alleen 
Engels en Frans. 

De berichten zijn weer niet zo gunstig 
vanavond en het zal niet zo gauw vrede 
zijn als sommige mensen wel denken. Ge- 
orge was gisteren bij me en erg optimis- 
tisch. Ik had nog wat van de koekjes over 
die ik voor Nel meegaf. 

De krant stond gisteren vol met oproe- 
pen van beheerders van goederen of gel- 
den van N.S.B. ers. Ik weet niet wat ik 
doen moet. Ik sprak er met George ook 
nog over en die zei hetzelfde als Kerst. 
Wat is het vreselijk dat Tyr niet naar Toet 
en mij heeft geluisterd, waardoor hij nu 
van zijn vrijheid wordt beroofd en mijn 
arm kind zo veel verdriet bezorgt. 



it this afternoon. She had as guests both 
cooks that are there, and it was a Babylo- 
nian confusion of tongues, because Corry 
was not there to translate. They under- 
stood only English and French. 



This evening's news is not very opti- 
mistic and peace will not be here as soon 
as some people think. George was here 
yesterday and was very optimistic. I still 
had some cookies left and gave him those 
for Nel. 

The newspaper yesterday was full of 
calls for people who manage goods or 
money of NSB members. I do not know 
what to do. I discussed it with George 
who said the same thing as Kerst. How 
awful that Tyr did not listen to Toet and 
me and therefore now is losing his free- 
dom and bring so much sadness to my 
poor child. 



Zondag 8 april 

Nu is het al weer drie dagen verder en 
heb ik een boel te vertellen. Theo en 
Lies zijn gisteren met hun matrassen enz. 
naar hun huis vertrokken en hopen dat 
ze daar nu kunnen blijven en er geen gra- 
naten meer komen. Ik heb weer op mijn 
divan in mijn zit- slaapkamer geslapen en 
weer een nachtpon aangehad, wat me in 
lange tijd niet gebeurd is. Ik hoorde dat 
de schuilkelders ook al leeg worden. 

Cor en Nan hebben vanavond een af- 
scheidsfuif van de families Nap en Beets. 
Zij denken erover om a.s. zaterdag ook 
naar huis te gaan, hetgeen ik zeer toe- 
juich. 



Sunday 8 April 

It already is three days further, and I 
have much to teil. Yesterday Theo and 
Lies packed up their mattresses, efc. and 
went home, in the hope that they can stay 
there now and that there are no more 
shells. I again slept in a nightgown on the 
sofa in my livingroom/bedroom, which 
has not happened for a long time. I heard 
that the bomb shelters also are emptying 
out. 

Cor and Nan tonight have a farewell 
party from the families Nap and Beets. 
They also think to go home on Saturday, 
which I strongly applaud. 



194 



Het Dagboek 



The Diary 



Op het ogenblik zijn we Tommy-loos. 
Vanmiddag vertrokken de laatste drie en 
de nieuw aangekondigden zijn niet ver- 
schenen, misschien morgen. Ik hoop dat 
we weer zulke nette jongens krijgen. Gis- 
terenavond hebben we nog een piano- 
concert gehad, schitterend gewoon. Hij 
begon met klassieke muziek en eindigde 
met Strauss walsen en alles uit het hoofd. 
Professor van Uven zou er plezier in ge- 
had hebben, want het was heus iets bij- 
zonders. Ik hoop maar, dat Wageningen 
spoedig bevrijd wordt, dan hoor ik mis- 
schien iets van jullie. 

Dag allemaal. 



At the moment we are without any of 
the Tommys. The last three departed this 
afternoon and new ones have not shown 
up, maybe tomorrow. I hope that we again 
will get such decent boys. Last night we 
had a piano concert, it started with clas- 
sical music and closed with waltzes by 
Strauss, and all of it by head. Profes- 
sor van Uven would have been pleased, 
because it was something very special. I 
really hope that Wageningen is liberated 
soon, then I can hear something from 
you. 

Bye, you all. 



Dinsdag 10 april 

Het is al weer bijna 10 uur, dus maar 
een paar regeltjes voor ik naar bed ga. 
Zo even waren Annie en Bert hier die 
gisteren ondertrouwd zijn en op 22 mei, 
de dag na Pinksteren, hopen te trouwen, 
burgerlijk hier en in Leeuwen in de kerk. 
Ze kwamen vragen of ze van mij wat meu- 
bels over konden nemen o.a. een tafel en 
stoelen. Ze krijgen helemaal geen toe- 
wijzing meer bij een huwelijk, ook geen 
textielgoederen. Het is erg moeilijk voor 
me, want ik weet niet of ik het voor jul- 
lie moet bewaren. Nu de Duitse troepen 
in Nederland worden afgesneden, zal er 
in de grote steden wel gevochten wor- 
den, en wie weet hoeveel vernield en heb 
ik misschien later er spijt van, dat ik het 
jullie niet geven kan. Het is alweer een 
moeilijk probleem. Ik heb hun als huwe- 
lijkscadeau een gestikte deken van de lo- 
geerkamer gegeven (de ene kant blauw, 
de andere kant geel) en zal ook nog wel 
een paar schilderijen uitzoeken. 



Tuesday 10 April 

It almost is ten o'clock, and thus only 
a few lines before I go to bed. Annie 
and Bert were here who were betrothed 
yesterday and hope to marry on 22 May, 
the day after Pentecost, here a civil, in 
Leeuwen a church ceremony. They came 
to ask if they could take over some fur- 
niture such as tables and chairs. They do 
not get any allotment anymore for a wed- 
ding, not even textile items. It is very dif- 
ficult for me, because I am not certain if I 
have to save items for you. Now that the 
German troops in the Netherlands are 
being cut off, there may be fighting in 
the big cities and who knows how much 
damage there will be, and maybe later I 
will regret that I cannot give it to you. 
As wedding present I gave them a blan- 
ket from the guest room (one side blue, 
the other one yellow), and also will select 
some paintings. 



195 



Het Dagboek 



The Diary 



De kamer van Nell is weer bewoond 
door twee Canadese onderofficieren in- 
gekwartierd die keurig netjes zijn. Of 
er nog meer komen weet ik niet. Ze 
spreken Frans. Vanmiddag had ik me- 
neer Visser hier, die graag naar zijn huis 
in Berg en Dal wilde, maar het is onbe- 
woonbaar en al zijn meubels zijn vernield 
of gestolen. Ik kreeg van de Vereeniging 
bericht, dat de jaarlijkse vergadering van 
aandeelhouders op 27 april op de Graaf- 
seweg 70 is. In het Gebouw mogen ze 
helemaal niet meer komen, dat is van de 
Engelsen. 



Nell's room again is inhabited by two 
Canadian officers who are very tidy. I 
do not know if more will come. They 
speak French. This afternoon Mr. Visser 
was here, who wanted to go back to his 
house in Berg en Dal, but that is unin- 
habitable and all his furniture is ruined 
or stolen. I got a message from the Ver- 
eeniging that they will have their yearly 
meeting of shareholders on 27 April at 
the Graafseweg. They are not allowed to 
go into their building, which is now oc- 
cupied by the Britishers. 



Vrijdag 13 april 

Twee doodstijdingen in de krant: Pre- 
sident Roosevelt en ook de hoofdredac- 
teur van de Gelderlander, Nooteboom die 
naar de Gelderse Achterhoek ging voor 
een beschrijving in de Gelderlander en 
daar werd doodgeschoten. Het is jam- 
mer, dat Roosevelt de vrede waarvoor hij 
zo ijverde, niet heeft mogen beleven. 

Arnhem schijnt nu eindelijk veroverd 
te zijn, de laatste nachten hoorde je ook 
in de verte steeds kanongebulder. Och, 
ik ben toch zo bang, dat jullie allemaal 
nog zoveel zullen moeten lijden voor de 
Duitsers weg zijn. Ik hoop maar dat als 
ze Berlijn hebben, dat dan de vrede komt, 
dat zou heerlijk zijn. 

Het is hier nog steeds een druk ver- 
keer van wagens en tanks, maar waar 
ze vandaan komen en heen gaan weet 
ik niet. Wij hebben onze twee Frans- 
Canadesche onderofficieren nog, en ze 
zijn erg rustig. De ene is zelfs een ba- 
ron volgens Corry, want op een pakje dat 
voor hem hier bezorgd werd stond een 
dubbele naam. Een oppasser komt zijn 



Friday 13 April 

Two death messages in the paper: pres- 
ident Roosevelt and the current editor in 
chief of the Gelderlander, Nooteboom, 
who traveled to the Achterhoek to get a 
story, but was shot dead there. It is a 
pity that Roosevelt did not live to see the 
peace for which he worked so hard. 

It seems that Arnhem now was con- 
quered, the last few nights you could hear 
cannons in the distance. I am so much 
afraid that you will have to suffer much 
before the Germans have disappeared. I 
hope that it will be peace the moment 
they conquer Berlin, that would be de- 
lightful. 

Traffic here still is very busy with cars 
and tanks; where they go and whence 
they came, I do not know. We still have 
our two junior officers in the house. They 
are very quiet, and one is even a count ac- 
cording to Corry because on a packet de- 
livered for him here was a doublé name. 
An attendant comes to brush his clothes 
and shoes. I did not start the stove today, 



196 



Het Dagboek 



The Diary 



kleren borstelen en zijn schoenen poet- 
sen. Ik heb vandaag geen kachel aan 
gehad, maar het is toch kil vanavond en 
daarom ga ik maar gauw onder de wol. 



but it still is chilly and thus I will crawl 
under the wool quickly. 



Maandag 16 april 

Het UK 21 e Leger heeft Arnhem 
bevrijd. 

Het was vandaag veel frisser en daarom 
is mijn kacheltje nog een poos aan ge- 
weest. Cor en Nan zijn nu naar de schuil- 
kelder en hadden een enveloppe bij zich 
met fl 65- plus fl 10- voor elektrisch licht. 
Ze hebben allemaal geld gegeven aan van 
Gaaien en zijn vrouw, die daarvoor een 
souvenir moeten kopen. Morgenavond 
is de afscheidsfuif en trakteren ze elkaar 
op taart. Ik ben blij dat ik er niet bij ben. 
Theo en Lies stuurden mij een mooie pri- 
mula en voor juffrouw Kok ook een, om- 
dat ze hen wel eens opengemaakt had. 
De border in de voortuin is toch zo mooi, 
allerlei kleuren van bloemen en ik heb 
door mijn enige kijkraampje juist het ge- 
zicht erop. Er zijn weer twee Tommys 
bijgekomen en hebben we er weer vier, 
maar ze zijn erg rustig. Ik hoorde door 
de radio dat er in de buurt van Apeldoorn 
al gevochten wordt en dat is immers dicht 
bij Eerbeek. Ik hoorde ook weer van 
de vreselijke toestand in de grote steden: 
geen gas of elektriciteit en weldra ook 
geen water meer en geen eten. Ik heb 
erbij zitten huilen. Geve God dat de vrede 
toch spoedig komt. 



Monday 16 April 

The UK 21 st Army Group has lib- 
erated Arnhem. 

Today was much chillier and therefore 
my stove has been burning for a while. 
Cor and Nan went to the bomb shelter 
and they took with them an envelope with 
ƒ7 65.— plus /Z 10.— for electric light. They 
all gave money to van Gaaien and his 
wife, who were to buy a souvenir. To- 
morrow is the farewell party and then 
they treat each other with cake. I am 
glad not to be in the party. Theo and Lies 
sent me a beautiful primrose, and one to 
Miss Kok because she opened the door 
for them on occasion. The border in the 
front yard is glorious, all shades of colors, 
and from my little view window I just can 
see it. Two more Tommys arrived, mak- 
ing four in total, but they are very quiet. 
I heard in the radio that they now were 
fighting near Apeldoorn which is close to 
Eerbeek. I also heard of the terrible con- 
ditions in the big cities: no gas, no elec- 
tricity, and shortly also no water. I cried 
when I heard that. Peace should come 
early, God willing. 



Dinsdag 17 april Tuesday 17 April 

Het blijft maar prachtig zomerweer, 70°F It still remains marvellous and summer- 
in de schaduw, maar je kunt er niet van like weather, 21°C in the shade, but you 
genieten in deze vreselijke tijd. Ik heb cannot enjoy it in this atrocious time. This 



197 



Het Dagboek 



The Diary 



vanmiddag op de divan gelegen, want ik 
kon de afgelopen nacht niet slapen en 
was toen na het eten doodop, 's Morgens 
had ik nog een Tommy gehad, die kwam 
zien of hij het licht op de bovenverdie- 
ping kon maken. Het was een elektri- 
cien en had allerlei gereedschap bij zich, 
zelfs een trapleer. Het is hem echter niet 
gelukt, hoeveel moeite hij ook deed. Ik 
denk dat de hele vloer opengemaakt moet 
worden. 

De drie sergeanten die we nu hebben 
moeten zich nu met kaarslicht behelpen. 
Er is er één bij die een snoezig wit bont- 
jasje of beter gezegd bontvest draagt, net 
een konijn. Als de baron door de gang is 
gegaan, ruikt het heerlijk naar parfum. 
Nummer drie is vanavond bij de dames 
boven op visite. Ik heb ze op een koekje 
getrakteerd, dat ik bij de bakker kocht. 

We hebben vandaag eindelijk weer eens 
een plakje chocola gekregen. De kin- 
deren kregen er de laatste tijd drie en 
de oudere mensen niets. Het vlees is 
nu weer verminderd, maar we zullen nu 
eierpoeder krijgen. En ik denk steeds: 
hadden jullie het maar, want hoe krap zal 
het bij jullie zijn. Toet, kon ik je maar 
alles wat in je kast is sturen, maar dat 
gaat nog niet. Je zult nu de kanonnen 
wel horen, want ik hoorde door de ra- 
dio dat Deelen bevrijd is en dat is dicht 
bij, als je tenminste nog in Eerbeek zit. 
Wat zal daar nog overal gevochten moe- 
ten worden, ik ril als ik de berichten lees. 
Iedere dag komen hier veel wagens met 
krijgsgevangenen voorbij; zij staan er in 
als gepakte haring. Vandaag was er veel 
Grüne Polizei en SS bij. Waar ze van- 
daan komen en heen gaan weet ik niet. 



afternoon I was down on the sofa be- 
cause last night nothing came of sleep, 
and after dinner I was exhausted. In the 
morning a Tommy came to check and 
possibly repair the light in the upper floor. 
He was an electrician and had his tools 
with him, even a stepladder. But no mat- 
ter how much he tried, he did not suc- 
ceed. I think the whole floor has to be 
opened. 

The three sergeants that now live here 
have to use candle light. One of them 
has a cute fur jacket, or rather waistcoat, 
just like a rabbit. When the count has 
walked through the hall, it smells nicely 
like perfume. Number three was visiting 
the ladies upstairs. I treated them to a 
cookie which I bought at the bakery. 

Today, we finally got again a little bar of 
chocolate. The children lately got three, 
but none for the grownups. The meat 
ration has been reduced, but we now get 
egg powder instead. And I think: if you 
all only had this, because you will have 
much less than we do. Toet, I wish I could 
send you all that is in your cupboard, but 
that cannot be done. You will be able to 
hear the canons, because the radio said 
that Deelen has been liberated, and that 
is close by if you still are in Eerbeek. 
How much fighting they still have to do 
there; I shudder at the thought and read- 
ing the news. Every day many cars pass 
here with prisoners of war, packed like 
herrings. Today it included a large con- 
tingent of Grüne Polizei and SS. Where- 
from they come and where they go, I do 
not know. 



198 



Het Dagboek 



The Diary 



Ook de hele nacht door rijden er tanks, 
zodat je ligt te schudden in bed. Na 12 uur 
van de afgelopen nacht werd hier hard 
gebeld. Een paar Tommys wilden naar 
binnen om te slapen, maar Corry zei dat 
het niet kon, want zij dacht dat ze dron- 
ken waren. 

Zij is vandaag voor het eerst naar het 
Canisius ziekenhuis geweest als leerling 
verpleegster. Zij werd door een zuster 
op de mannenzaal gebracht en onderwe- 
zen. Ze moet er 's morgens om 8 uur zijn 
en heeft geen fiets meer, dus vroeg van 
huis. Van 1 tot 3 uur is zij vrij en komt 
dan hierheen, ofschoon ze ook daar kon 
blijven eten. 

Cor en Nan hebben nu weer in hun bed 
thuis geslapen, maar Cor is nog steeds zo 
bang en gaat nog aangekleed naar bed. 
Nan komt 's avonds om 8 uur naar de 
Radio Oranje luisteren. En nu ga ik naar 
bed, in de hoop dat ik beter slaap. 

Dag allemaal! 



The tanks also keep rolling at night, so 
that you shake in your bed. After mid- 
night there was a long ringing of the door 
bell. A few Tommys wanted to come in 
to sleep, but Corry told them that that 
was not possible; she thought they were 
drunk. 

Today for the first time she went to the 
Canisius hospital as apprentice nurse. A 
nurse took her to the men's hall and in- 
structed her. She has to be there at eight 
o'clock in the morning, and she does not 
have a bike anymore, so she has to leave 
early. From one to three o'clock she is 
free and comes here, even though she 
can stay 

Cor and Nan now sleep in their own 
bed at their home, but Cor still is af raid 
and goes to sleep in her clothing. Nan 
comes to listen to Radio Oranje at 20:00 
in the evening. And now I go to bed, hop- 
ing to sleep better. 

Bye all! 



Maandag 19 april, ca. 15:00 

Ik lig hier in het kleine kamertje op de 
divan te schrijven want mijn been moet 
rust hebben. Ik heb zoeven van blijd- 
schap zitten huilen voor de radio, want ik 
hoorde dat Wageningen was bevrijd. Nu 
zal ik vast spoedig bericht krijgen, als het 
maar goede berichten zijn. Daar komt 
Tante Nan om te zeggen dat zij vanavond 
niet naar de radio komt luisteren omdat 
zij bezoek krijgt. 



Monday 19 april, ca. 3:00 pm 

I am writing now on the sofa in the 
little room, because my leg needs rest. 
I was crying from joy when I heard in 
the radio that Wageningen had been lib- 
erated. Now I soon will get news, and 
hope it will be good news. Here comes 
aunt Nan to teil that she will not come to 
listen to the radio tonight, because they 
will have visitors. 



's avonds 

O, lieve kinderen wat ben ik gelukkig, 
dat ik eindelijk wat van jullie weet, al is 
het bericht van haast een maand gele- 



Evening 

Oh, dear children how happy I am that 
I finally heard something from you, even 
though the message is almost one month 



199 



Het Dagboek 



The Diary 



den. Daar kreeg ik vanmiddag de brief 
van Nell van 22 maart, die ik wel 10 maal 
heb overgelezen. Deze brief was illegaal 
gestuurd over het Hollands Diep en Bra- 
bant. Ik weet nu, dat toen alles goed was, 
Nell en Professor van Uven in Lunteren 
en Toet en Tyr bij Fietje. In Rotterdam 
was ook alles goed behalve personeels 
moeilijkheden. Toet was gelukkig een 
beetje vooruitgaande door de behande- 
ling in de Valerius kliniek. Ik hoop maar, 
dat ze daar weer helemaal zal opknap- 
pen. Allerlei vragen rijzen bij mij op en 
ik denk dat jullie nu nog een vreselijke 
tijd krijgen, die ik al gehad heb. Ik ben 
nog even naar Thea gegaan om te vragen 
of zij ook iemand wist, die in de buurt van 
Lunteren kwam en een brief mee wilde 
nemen. Ik wist niet of Lunteren al be- 
vrijd was en Thea wist dit ook niet. Ze 
had haar kamer vol bloemen en ik vroeg 
of er iets bijzonders was. Toen hoorde 
ik dat ze weer een kindje verwacht en 
daarvoor een poos in bed had gelegen, 
maar er nu weer uit mocht van Kerst. Ze 
moest zich wel rustig houden. Ze had het 
haar moeder ook nog verteld en die had 
voorspeld dat het een jongen zou zijn. 
Jammer, dat zij dat nu niet meer beleven 
kan. Meneer van der Koog maakt iedere 
dag een wandeling van Berkenoord naar 
de Oranjesingel en heeft het daar nu wel 
naar zijn zin. 

Ik heb zo'n idee, Nell, dat je wel weer 
naar Wageningen zult gaan, als het huis 
van Professor van Uven er tenminste nog 
staat. Ik hoop dat je gauw in de gelegen- 
heid zult zijn, mij nog eens wat te laten 
horen, want dat doet me zo goed. Nu 
ga ik in bed alles verder bedenken, waar 
Toet en Tyr slapen bij Paauw, waar de 



old. I got the letter from Nell of 22 March, 
that I read at least ten times. That letter 
was sent illegally via the Hollands Diep 
and Brabant. I now know that at that 
time all was well, Nell and professor van 
Uven in Lunteren and Toet and Tyr with 
Fietje. In Rotterdam also everything was 
well, except for some problems with the 
personnel. Toet's health had progressed 
due to the treatment in the Valerius clinic. 
I hope that she will recover completely 
there. All kinds of questions pop up in 
my head, and I think you still will get 
the awful time which already has passed 
here. I went to Thea to ask if she knew 
anyone who would come in the neigh- 
borhood of Lunteren and was willing to 
carry a letter. I did not know if Lunteren 
had been liberated, and neither did Thea. 
She had her room full of flowers and I 
asked if there was a special occasion. I 
heard that she was expecting again and 
had to be in bed for a few days, but now 
was allowed by Kerst to get up. She had 
to keep restful. She also had told her 
mother, who predicted that it would be a 
boy. Pity she cannot experience that any- 
more. Mr. van der Koog every day takes 
a stroll from Berkenoord to the Oranje- 
singel, and now is satisfied with his loca- 
tion. 



I have the impression, Nell, that you 
will return to Wageningen, at least if Pro- 
fessor van Uven's house still stands. I 
hope you can send me another letter, be- 
cause it is doing me a lot of good. Now I 
am going to lie in bed and think of where 
Toet and Tyr sleep at Fietje's house, where 
the cats are, if Tyr has found a job in Am- 



200 



Het Dagboek 



The Diary 



poezen zijn en of Tyr in Amsterdam een 
betrekking heeft gekregen en of Hanna 
nog altijd bij Fietje is, enz. 

Dag. 



sterdam, and if Hanna still is with Fietje, 
efc. 

Bye. 



Zaterdag 21 april 

Ik heb zo juist de brief van Nell nog 
maar eens gelezen en dat beurt me een 
beetje op, want ik heb weer zulke treu- 
rige gedachten, omdat de berichten in de 
krant en over de radio niet opwekkend 
zijn. Wat ontzettend, dat ze alles onder 
water willen zetten! Ik had vanmiddag 
George hier en die was ook onder de in- 
druk. Hij was ook blij dat ik een levenste- 
ken van jullie had ontvangen, al was het 
dan ook van bijna een maand geleden. 
Hij wist ook niet of Lunteren bevrijd was 
maar zou het thuis eens nazien, want hij 
had alles genoteerd. 

Gisteren kreeg ik bezoek van mevrouw 
Gerstenberg die weer terug is uit Breda. 
Het had haar veel moeite gekost om hier- 
heen te komen en het leek mij dat het 
met haar en haar zuster net zo ging als 
met Cor en Nan. 

Ook heb ik de jonge en de oude Leida 
bij me gehad. Ik was bijna suf van het 
gepraat, De jonge verwacht dezer dagen 
haar tweede baby en kwam moeder hel- 
pen. Van Cor en Nan kreeg ik voor de 
genoten gastvrijheid een mooie azalea, 
rosé, en een paar pollen viooltjes voor 
in de border. Nan komt dikwijls luiste- 
ren naar de Radio Oranje om kwart over 
acht, maar Cor houdt daar niet van. 

Dokter van Daal stuurde een rekening 
van fl 40,-. Ik zal hem wel betalen, het zal 
wel goed zijn. 



Saturday 21 April 

I just reread the letter from Nell, and 
that cheers me up because my dreary 
thoughts are so sad because the news from 
newspaper and radio are not encourag- 
ing. How terrible that they want to flood 
everything! This afternoon George came 
here and also was impressed. He also 
was pleased that I had received a note 
from you, even if a month old. He too 
did not know if Lunteren was liberated, 
but would look it up; he had recorded all 
the progress. 



Yesterday, Mrs. Gerstenberg came to 
visit, who had returned from Breda. It 
was a difficult job to come back, and it 
seemed to me that between her and her 
sister it went the same way as between 
Cor and Nan. 

I also had a visit from the younger and 
the older Leida. I was almost dazed from 
all the talk. The young one expects her 
second child one of these days, and had 
come to help her mother. From Cor and 
Nan I received for the shown hospitality 
a beautiful azalea, pink, and a few clumps 
of violets for the garden border. Nan of- 
ten comes to listen to Radio Oranje at 
seven thirty, but Cor does not like it. 

Dr. van Daal sent a bill of /Z 40.—. I will 
pay it, it will be all right. 



201 



Het Dagboek 



The Diary 



Iedere dag staan er oproepen in de krant 
voor goederen, vermogen, enzovoort van 
N.S.B. ers; vandaag waren het Achterkamp, 
Moorman, en mevrouw Vieweg en nog 
anderen. Ik word dan zo angstig en weet 
niet wat ik doen moet. Kon ik er toch 
maar met een van jullie over spreken. 

Ik zal de rekening van dokter Prik ook 
maar betalen, dan is dat afgehandeld, an- 
ders maakt hij er misschien nog werk 
van. Ik hoop maar niet dat ze huiszoe- 
king bij me komen doen. 



Every day in the paper there are calls 
for reporting property of NSB members; 
today it were Achterkamp, Moorman, Mrs. 
Vieweg, and others. I get so anxious and 
do not know what to do. If I only could 
talk to you. 

I also will pay the bill of Dr. Prick, 
then that is past, otherwise he may make 
a fuss about it. I hope they will not come 
and search the house. 



Zondag 22 april 

Ik heb vandaag veel voor jullie en al- 
len in het bezette gebied gebeden. Van- 
morgen was in het Centraal Gebouw een 
bidstond, waar ds Baljon voorging; die is 
geëvacueerd uit Zetten. Zijn vrouw is de 
dochter van ds Ossewaarde. Het zaaltje 
was zo vol dat er stoelen bijgezet moes- 
ten worden. Het was vandaag een bid- 
stond bij de katholieken en de protestan- 
ten voor het bezette gebied en ook via de 
B.B.C, radio sprak en bad ds van Dorp 
heel mooi en duidelijk. 

De toestand is heel ernstig en als er 
niet gauw hulp komt gaat ons land teniet. 
Ik las zo juist nog oude brieven van jul- 
lie, o.a. één van 13 september van Titi, 
dat zij toen 's morgens getelefoneerd had 
met Paauw, en dat zij beiden dachten be- 
vrijd te zijn. Dat is nu al 7 maanden ge- 
leden. 

Ook nog een gezellige brief van Toet, 
toen zij de eerste keer in de Valeriuskli- 
niek behandeld werd en toen ook vooruit 
ging. Ik zit nu maar te bedenken of je er 
nu heen kunt lopen en die hoge trap bij 
Fietje op kunt. Wat zou het heerlijk zijn 



Sunday 22 April 

Today I prayed much for all of you in 
the occupied zone. This morning there 
was a prayer meeting in the Central Build- 
ing, where ds Baljon preached; he was 
evacuated from Zetten. His wife is the 
daughter of ds Ossewaarde. The hall was 
so full that they had to add chairs. To- 
day there was a prayer meeting for the 
catholics and the protestants in the oc- 
cupied area and also one via the BBC ra- 
dio where ds van Dorp spoke and prayed 
very clearly. 

The situation is very severe and if there 
is no help quickly, the whole country will 
be demolished. I reread an old letter, 
one from Titi of 13 September who had 
phoned Paauw, and that both of them had 
the impression that they had been lib- 
erated. By now, that was seven months 
ago. 

Also a cozy letter from Toet when she 
had been treated the first time in the Va- 
lerius clinic and had progress. I am now 
thinking if you can walk there and climb 
the high stairs at Fietje. How nice it would 
be if they can cure you completely. But 



202 



Het Dagboek 



The Diary 



als ze je daar nu weer eens helemaal in 
orde maakten. Maar laten we nu maar 
eerst hopen dat het spoedig vrede is, dat 
zal ook een grote invloed hebben. 

Het is hier nog steeds ontzettend druk 
verkeer, maar we horen geen schieten 
meer. Onze Tommys hebben we nog en 
juffrouw Kok bracht mij fl 30,40 van de 
inkwartiering van de vorige, waarvan ik 
haar de helft gegeven heb, want zij heeft 
er het meeste werk mee. Bovendien is 
dat bureau waar zij het geld moet halen 
een heel eind weg. Het was koud van- 
daag en zij heeft vanmiddag mijn kachel- 
tje nog even aangemaakt. 



first let us hope that peace comes soon, 
this also will have a positive influence. 



Traffic here still is awfully busy, but we 
do not hear any shooting anymore. We 
still have our Tommys here, and Miss 
Kok brought me fl 30.40 from the ear- 
lier billeting, of which I gave her half 
because she has most of the associated 
work. Moreover, the office where she 
has to get the money is quite far away. It 
was cold today, and she started my stove 
again this afternoon. 



Zaterdag 28 april 

Nu heb ik een hele poos niet in mijn 
dagboek geschreven, maar wel naar Nell, 
van wie ik al vier briefjes kreeg. De eer- 
ste ontving ik 19 april (van 22 maart), 
dus al haast een maand oud, maar je be- 
grijpt hoe blij ik was, dat de laatste nu van 
23 april is. Hierin schrijft zij dat zij sind 
17 april bevrijd zijn en maar één morgen 
in de kelder hebben gezeten, dus niet zo 
lang als ik. Zij schrijft daarin ook weer 
dat Toet en Tyr bij de Sasse's zijn en dat 
Toet nog onder behandeling is van dr. 
Boon. 

Ook vertelt zij mij dat Tineke zich met 
Pasen verloofd heeft met Johan Heidema, 
een echte verrassing. Ik was er wel zo'n 
beetje op voorbereid en ik denk dat de 
wandelingen in de bossen van de Geiten- 
melker er ook het hunne toe hebben bij- 
gedragen. Toen ik hoorde dat hij daar 
kwam logeren, dacht ik "A ha!". Ik ken 
hem helemaal nog niet, maar hoorde eens 
dat hij zo goed dansen kan en dat lijkt 
me nu wel een beetje gek voor een do- 



Saturday 28 April 

I have not written in my diary for a 
long time, but I did write to Nell, from 
whom I received four letters. The first 
one was received 19 April, sent 22 March, 
and thus almost a month old, and you un- 
derstand how happy I was that the last 
one was sent on 23 April. She writes 
that they were liberated on 17 April, but 
only had to be in the basement for one 
morning, not as long as I had to do. She 
also writes that Toet and Tyr are with the 
Sasses,and that Toet still gets treatment 
from Dr. Boon. 

She also told me that Tineke got en- 
gaged at Easter with Johan Heidema, a 
real surprise. I got only a slight hint of 
that, and I think that the long walks at 
the Geitenmelker must have contributed. 
When I heard that he was going to visit, 
I thought "Well, now"!. I do not really 
know him, but heard that he was a very 
good dancer, which seems strange for 
a preacher, but I like that, Tineke, and 
I think you agree. Congratulations for 



203 



Het Dagboek 



The Diary 



minee, maar ik vind het wel leuk, Tineke, 
en jij ook denk ik. De hele familie harte- 
lijk gefeliciteerd en de twee 'slachtoffers', 
volgens Oom Piet, in het bijzonder. Toen 
ik je met je verjaardag feliciteerde, heb 
ik je alles gewenst wat je gelukkig kon 
maken en wat is dat nu prachtig uitgeko- 
men. Als de vrede nu maar spoedig komt 
(waar wel kans op is volgens de radio) en 
de treinen weer rijden, komen jullie de 
oude Oma eens gauw opzoeken. 

En hoe zal het met Nini en Loukie zijn 
in Leeuwarden? Ze hebben daar meer te 
eten, maar zal Loukepoeks geen heim- 
wee krijgen? En je kunt nu ook geen 
berichten meer van hen verwachten. 

De jongens zullen nu wel goed in het 
huishouden helpen, want jullie zitten nu 
zeker al op de bovenverdieping vanwege 
het water, of is het nog niet zo ver? Ik 
hoop maar dat er spoedig verlossing komt. 
Hier komen de mensen weer langzamer- 
hand in hun huizen, als de Tommys er 
tenminste uit zijn. 

De Wagenmakers komen de volgende 
week weer, maar gaan dan op de boven- 
verdieping wonen, want beneden is het 
kantoor van de N.V. Grindhandel geko- 
men. Bij Thea hoorde ik dat de Nypelsen 
ook weer terugkomen. In het huis naast 
Thea (aan de andere kant) woont nu me- 
vrouw Werner met haar tien kinderen. 
De tandarts heeft nog zijn praktijk in het 
oude huis, maar verder is het onbewoon- 
baar. Ze hebben nu drie jongens na de 
zeven meisjes gekregen. 

Wat zal Helma flink geworden zijn en 
Cora zal haar wel dresseren of is zij ook 
zo'n bijdehandje? Ik vrees dat jullie zon- 
der hulp zitten en dan zal het een toer 



the whole family, and especially to the 
two 'victims' (in the words of Uncle Piet). 
When I sent my congratulations for your 
birthday, I wished you everything which 
would make you happy, and that now has 
come to pass wonderfully. If peace comes 
quickly (there is a chance according to 
the radio), and the trains go again, you 
should come over to visit your old grand- 
mother. 

And how is it with Nini and Loukie in 
Leeuwarden? They have more food there, 
but will Loukepoeks be homesick? You 
cannot expect messages from them. 

The boys presumably will help well in 
the household, because you probably are 
on the upper floor due to the water, or 
is it not as far yet? I hope that liberation 
will be rapid. Here, the people gradually 
are getting back into their homes, at least 
after the Tommys are out. 

The Wagenmaker family returns next 
week, but will live on the second floor be- 
cause the downstairs is taken by the of- 
fice of N.V. Grindhandel. I heard from 
Thea that the Nypels family also is re- 
turning. In the house adjacent to Thea 
(at the other side) lives Mrs. Werner with 
her ten children. The dentist still has his 
practice in the old house, but the rest is 
uninhabitable. They now have three boys 
after the seven girls. 

How much would Helma have grown? 
Cora will teach her, or is she also such 
a smart little girl? I fear you are with- 
out help and that will be a problem for 



204 



Het Dagboek 



The Diary 



voor je zijn, Titi. Laten we hopen dat 
er nu spoedig iets gebeurt, dat er vrede 
komt. Ook dat er voedselpakketten ko- 
men. 



you, Titi. Let us hope that peace comes 
quick and also that they bring packets 
with food. 



Maandag 30 april 

Het einde nadert, Hitler pleegt 
zelfmoord. Operatie 'Manna': 

RAF Lancaster vliegtuigen strooien 
voedsel pakketten bij de Kralingse 
Plas in Rotterdam, en ook in Den 
Haag en Amsterdam. 

Allemaal gefeliciteerd met de verjaar- 
dag van de Prinses Juliana en dat de vrede 
zeer nabij is. Dat stond tenminste van- 
daag in de krant. Ik kan de vlag niet 
uithangen omdat de stok nog tussen de 
rommel op de zolder ligt en daarom heb 
ik maar weer kleine vlaggetjes in mijn 
bloempotten voor het raam gestoken en 
zelf heb ik een flinke oranje strik opge- 
daan. 

Het was beestenweer vandaag en koud, 
even boven het vriespunt. Ik hoorde door 
de radio dat de kinderen uit Rotterdam, 
die in Leeuwarden zijn, het allen goed 
maken, en daar zijn ook Nini en Loukie 
bij. Ik hoop dat jullie dit ook gehoord 
hebben, Frits en Titi. 

Wat fijn dat er al voedselpakketten in 
Rotterdam zijn uitgegooid. Ik moet Nell 
nog even schrijven nu, omdat morgen de 
Hollandse Tommy, die mij haar laatste 
briefje bracht, misschien komt om er van 
mij een mee te nemen. 



Monday 30 April 

The end is near, Hitler commits 
suicide. Operation 'Manna': RAF 
Lancaster planes dropping food 
packets near the Kralingse Plas in 
Rotterdam, also in The Hague and 
Amsterdam. 

Congratulations to all of you in regards 
the birthday of the princess and that peace 
is near. That was in the paper today. I 
cannot hang the flag, because the pole 
still is in the attic between the debris, and 
thus I again put little flags in a flower pot 
and put that in the window. I decorated 
myself with a big orange bow. 



The weather today was for the dogs, 
and cold to boot, just above freezing. The 
radio said that all the children from Rot- 
terdam that went to Leeuwarden are well, 
and that includes Nini and Loukie. I hope 
that you too have heard this, Frits and 
Titi. 

How nice that they already dropped food 
packets in Rotterdam. Now I have to write 
to Nell, because the Dutch Tommy, who 
brought her last letter, could come and 
piek up a response. 



Donderdag 3 mei Thursday 3 May 

Eigenlijk moet ik schrijven: 4 mei, want I should have written: 4 May because 

het is half een 's nachts. Lieve kinde- already it is half past midnight. Dear chil- 

ren, allemaal gelukgewenst want het is dren, congratulations, peace is hereü I 



205 



Het Dagboek 



The Diary 



vrede!!! Ik kan het me nog niet inden- 
ken. Telkens komen de tranen voor de 
dag, eerst voor de radio die het aankon- 
digde en toen ik de drommen mensen 
voorbij zag trekken met vlaggen en luid 
zingende, drong het pas goed tot me door 
en moest ik ook gauw mijn vlaggetjes 
voor het raam planten. Daar stond ik 
achter te kijken naar alles wat voorbij 
trok en voelde ik mij o zo eenzaam, maar 
gelukkig omdat ik jelui allen nu spoedig 
zien zal. Ik voel mij zo dankbaar dat God 
mijn gebeden verhoord heeft. Ik heb de 
hele avond naar Radio Oranje en Herrij- 
zend Nederland geluisterd. En nu moet 
ik gauw naar bed want het is laat gewor- 
den. 



still cannot believe it. The tears well up, 
first when the radio announced it, and 
only when I saw large crowds go by with 
flags and loudly singing, it sunk in and 
I had to put my little flags in front of 
the window. I was watching there what 
all passed by, and feit extremely lonely, 
but very happy because now I am to see 
you soon. I am so grateful that God has 
heard my prayers. The whole evening I 
listened to Radio Oranje and Herrijzend 
Nederland. And now I am going to sleep 
because it is late. 



Zaterdag 5 mei 

De Duitse bezettings troepen capi- 
tuleren. 

Vanmiddag hoorde ik de rede van de 
Koningin en Minister Gerbrandy. Jullie 
zeker ook, want nu kunnen de radio's 
weer voor de dag komen. Vanavond was 
er nog een verrassing: het elektrisch licht 
voor ons huis brandde weer. Wat was 
dat fijn dat je niet meer zo in het don- 
ker keek. De feestvreugde is nog verba- 
zend. Er trekken steeds optochten voor- 
bij van kinderen en groteren, allen zin- 
gende, de kinderen zijn met oranje ge- 
tooid, en zwaaiende met vlaggen. Ik hoop 
nu weer gauw iets van Nell te horen. Mijn 
brief is maar weer aan Ir. Sevenster ge- 
zonden en ben benieuwd of zij mijn eer- 
ste brief gekregen heeft. 



Saturday 5 May 

The German occupation forces ca- 
pitulate. 

This afternoon I heard the speeches 
of the Queen and prime minister Ger- 
brandy. You will have heard it also, be- 
cause now you can retrieve the radios 
from their hiding places. There was an- 
other surprise tonight: the street lights 
near our house are on again. That is very 
good, because you do not have to look so 
much into the dark. The festive mirth 
here is enormous. Parades keep going 
by from both children and grownups, all 
singing, decorated with orange, and wav- 
ing flags. Now there will be news from 
Nell soon. I addressed my letter again 
to Ir. Sevenster, and wonder if Nell has 
received my first letter. 



Zondag 6 mei 



Het capitulatie verdrag is onderte- 
kend. 



Sunday 6 May 

Capitulation papers signed. 



206 



Het Dagboek 



The Diary 



Ik heb vandaag veel voor de radio ge- 
zeten. Vanmorgen hoorde ik in 'Herrij- 
zend Nederland' een kerkuitzending waar 
ds Sipenmeijer uit Eindhoven voorging 
en om 8 uur hoorde ik ds van Dorp uit 
Londen. Hier is het overal zo stampvol 
en als ik niet vooraan zit, versta ik er niets 
van. 

Ik heb vanmiddag alweer een briefje 
naar Nell geschreven dat meneer Duives 
meeneemt naar Ede en daar op de post 
doet. Ik hoop dat 't haar bereiken zal. 

Ik hoorde door de radio dat de Canade- 
zen vandaag en morgen de Vesting Hol- 
land binnentrekken en zal het bij jullie in 
Amsterdam en Rotterdam net zo gaan als 
het hier gisteren was, maar met dat ver- 
schil, dat alle Duitsers hier al weg zijn. 
Het is goed dat ze die waarschuwing ge- 
ven aan het volk. En wat wordt Wagenin- 
gen een voorname plaats, Nell nog wel in 
'Hotel de Wereld', waar jullie 's zondags 
gingen eten. Daar zal nu de onderte- 
kening door de verschillende generaals 
plaats vinden. Ik wist dat vanmiddag nog 
niet toen ik haar schreef. 

Het zal nog wel een poosje duren voor 
ik een brief naar Amsterdam of Rotter- 
dam kan sturen. Jullie zullen nu ook wel 
inkwartiering krijgen, maar in Amster- 
dam zal het niet gaan, daar is geen plaats 
meer denk ik. Ik heb nog steeds drie of 
vier Tommys in huis. Echt nette jongens: 
een gezellige dikzak die zes broers en ze- 
ven zussen heeft en dan nog de baron 
met het konijnen-bontvest, die aai ik wel 
eens. Ze zullen nu wel niet lang meer 
blijven denk ik, hoewel hier natuurlijk 
voorlopig nog wel bezetting blijft. Het 
wordt donker en schei ik er uit. 



Today I was almost exclusively in front 
of the radio. I heard a church service via 
Herrijzend Nederland (The Netherlands 
rise again), which was given in Eindhoven 
by ds Sipenmeijer, and at 8 o'clock I heard 
ds van Dorp from London. Here all ser- 
vices are overfull, and if I do not sit near 
the front, I cannot understand a word. 

This afternoon I again wrote a letter to 
Nell which will be taken by Mr. Duives 
to Ede where it can be posted. 

I heard in the radio that the Canadians 
are entering the Vesting Holland today 
and tomorrow and it will be similar for 
you in Amsterdam and Rotterdam as it 
was here yesterday, except that here the 
Germans already have gone. It is well 
that they sent that message to the peo- 
ple. And how important has Wageningen 
become, Nell, and that in the hotel 'De 
Wereld' where you went to eat on Sun- 
days. There now will be the signing by 
the various generals. I did not yet know 
that this afternoon when I wrote her. 

I think it will be some time before I 
can send letters to either Amsterdam or 
to Rotterdam. You too might get billet- 
ing, but it may not work in Amsterdam 
because I think there is no more space. 
I still have three or four Tommys in the 
house, very decent boys: a cozy fat one 
who has six brothers and seven sisters, 
and also the count with his rabbit fur waist- 
coat that I pet sometimes. I think they 
will not stay very long anymore, although 
the occupation still should be active for a 
while. It starts to get dark, therefore I 
stop. 



207 



Het Dagboek 



The Diary 



Dag, tot morgen. 

Maandag 7 mei 

Onvoorwaardelijke capitulatie van 
het hele Duitse leger. 

Daar kreeg ik vanmorgen een brief van 
Nini uit Leeuwarden van 24 april en je 
begrijpt wat een verrassing dat was. Zij 
heeft het daar erg naar haar zin en de 
mensen zijn reuze lief voor hen. Ze zul- 
len nu nog wel wat blijven, want het is 
verboden uit de plaats waar je bent, weg 
te gaan, dus zal ik Nell ook niet gauw hier 
zien. Ik zal mijn best doen om Nini een 
brief terug te schrijven. Wat sneu voor 
de jongens dat ze niet mee konden. Ik 
hoop maar dat je nog eten genoeg voor 
hen hebt gehad, maar nu zal het gelukkig 
gauw beter worden. 

Ik had vanavond veel bezoek, Cor en 
Nan en mevrouw Gerstenberg en van- 
middag Tante Lot en juffrouw ter Haar. 
Ik heb ze allen getrakteerd op een glaasje 
Pergravo. Ik had die fles vrijdagavond uit 
de kelder gehaald en de dames boven op 
een glaasje gefuifd. 



Bye, until the morrow. 

Monday 7 May 

Unconditional surrender of the total 
German defense forces. 

Unexpectedly, this morning I received 
a letter from Nini in Leeuwarden, dated 
24 April, and you can believe how much 
of a surprise that was. She has a nice 
time there and the people are very nice to 
them. They probably will stay there for a 
while because it is forbidden to leave the 
place where you are, and thus I will not 
see Nell here any time soon. I will do my 
best to write back to Nini. How bad that 
the boys could not go there. I hope you 
have had enough food for them, but now 
it will improve rapidly. 

This evening I had a lot of visitors. Cor 
and Nan and Mrs. Gerstenberg, and this 
afternoon aunt Lot and Miss ter Haar. I 
treated them all with a glass of Pergravo. 
That bottle I retrieved from the basement 
last Friday, and I also treated the ladies 
upstairs. 



Dinsdag 8 mei 

Vrijheids dag Europa: "Duizenden 
Canadezen trekken Amsterdam in" 
[Volkskrant, 8 mei 1945]. 

Nu kun je niet raden Toet, wie ik op 
mijn schoot heb. Er kwam hier giste- 
ren een vreemde poes in de achtertuin 
en ik dacht eerst dat het Duifje was, maar 
het bleek een dame te zijn en nog wel in 
positie. Zij wilde met alle geweld naar 
binnen, maar ik zette buiten wat melk 
en eten neer en dacht dat zij wel in het 



Tuesday 8 May 



V-E Day; "Thousands of Canadians 
enter Amsterdam". 



Toet, you cannot guess who is on my 
lap. Yesterday an unknown cat came in 
the back yard, and first I thought it was 
Duifje, but it turned out to be a lady and 
even expecting. She wanted very much 
to come in, but I put some milk and food 
outside and thought she would go into 
the shed and go to sleep. When I came 



208 



Het Dagboek 



The Diary 



hok zou gaan slapen. Toen ik vanmor- 
gen in de keuken kwam, begon het ge- 
schreeuw weer om binnen te komen. Ik 
vroeg aan Frits Wagenmaker of hij niet 
eens naar die dame wilde fietsen die in 
de krant om jonge poesjes vroeg. Hij zei 
"Wilt U Moortje wegdoen?" en toen zag ik 
opeens dat het Moortje was en zij mij nog 
zo goed kende, want zij deed niets anders 
dan langs mijn benen strelen. 

Ik heb toen Frits gestuurd naar juffrouw 
Sanders om te vragen of ze Moortje kwijt 
waren en ik ben er zelf ook nog heen ge- 
weest; maar merkte wel dat ze haar niet 
meer wilde hebben. 

Adolf maakte het goed, maar was erg 
mager. En nu moet ik zien om haar er- 
gens anders te krijgen, want Moortje is 
woedend op Piet Hein en heeft hem al 
haast een oog uitgekrabd. Zij moet nu 
vannacht met haar mandje in de keuken 
en de deur op de haak. Juffrouw Sanders 
zei, dat ze niet zindelijk meer was en dat 
kan best waar zijn, want zij deed vanmid- 
dag ook al wat in de gang. Zij wilde ook 
naar boven gaan, ik denk om jou en de 
jongens te zoeken. 

De mensen zijn vandaag wat kalmer, 
maar toch komen er nog zingende groep- 
jes voorbij. Bij jullie zal het nu druk zijn 
en in Rotterdam zal het ook gauw begin- 
nen. 

Morgen beginnen ze met de nieuwe 
voeding, dat zal een uitkomst zijn voor 
velen. Je kunt het je eigenlijk niet voor- 
stellen wat hongerlijden is als je het zelf 
niet meemaakt. 

Vanmiddag kreeg ik Mies Spanjaard en 
daarna Tine Hovenkamp op bezoek, die 
erg blij was dat ze door de brief van Nini 



into the kitchen this morning, the crying 
started again to come indoors. I asked 
Frits Wagenmaker if he could go to the 
lady who via the newspaper asked for 
young cats. He said "Do you want to do 
away with Moortje?" and then I realized 
that it was Moortje, and she knew me too, 
because she did nothing but rub against 
my legs. 

I then sent Frits to Miss Sanders to en- 
quire if they lost Moortje, and went there 
myself also; but it was clear that they did 
not want her. 

Adolf is doing well, but was very thin. 
Now I have to see that she gets another 
home, because she is furious with Piet 
Hein, and already almost scratched his 
eye out. Tonight she goes in her basket 
in the kitchen with the door locked. Miss 
Sanders said that she was not clean any- 
more, and that could be true, because she 
left something in the hallway. She also 
wanted to go upstairs, I think to search 
for you and the boys. 

Today the people are a bit more quiet, 
but still there pass chanting groups. Near 
you, in Rotterdam it will be busy now, and 
the festivities will start soon. 

Tomorrow they start with the new dis- 
tribution system for food coupons, which 
will be relief to many. You can barely 
imagine what it is to suffer hunger un- 
less you experienced it. 

I had visits this afternoon from Mies 
Spanjaard and later also from Tine Ho- 
venkamp, who was very happy that via 



209 



Het Dagboek 



The Diary 



ook iets van jullie hoorde, Titi. Zij zag 
er zó goed uit, heeft kennelijk een goed 
kosthuis gehad in Wijchen. 

Nu ga ik gauw naar bed, want ik moet 
nog een boel slaap inhalen. De afgelo- 
pen nacht ging het niet, omdat ik zo'n 
hoofdpijn had maar dat is wel weer wat 
gezakt. 



Nini's letter she knew something about 
you, Titi. She looked well, probably had 
good boarding in Wijchen. 

Now I quickly go to bed because I have 
to catch up with a lot of sleep. Last night I 
did not sleep well because of my headache, 
but that has vanished by now. 



Donderdag 10 mei 

Hemelvaartsdag. Vandaag heb ik twee 
brieven geschreven: één voor de Sasse's 
en één voor Nini, waarvoor Kerst zou 
zorgen, dat hij de richting Leeuwarden 
uitging, ik hoop dat ze beiden op hun be- 
stemming aankomen. 

En Moortje was nu hier weer helemaal 
thuis en zo lief, niet van mijn schoot af en 
ik viel haast over haar heen, zo liep ze 
langs mijn benen te strelen. Thea kwam 
voorbij, zag haar en stuurde het meisje 
met een viskop voor Moortje, die daar 
erg mee in haar schik was, dat begrijp je. 
Toch deed ik moeite om een huis voor 
haar te vinden want ik heb het toch al 
veel te druk en nu heeft juffrouw Kok, 
die bang is dat Piet Hein er nog eens van 
langs krijgt, iemand in Hees gevonden 
die graag een poes met jongen wil heb- 
ben. En is Moortje daarheen verhuisd en 
als de kindertjes nu maar gauw komen, 
is zij weer aan het huis gewend. 

Ik had vanmorgen naar de kerk willen 
gaan, maar het was te laat geworden. Er 
verschijnt nu weer een kerkblad, waar- 
van de prijs fl 2,50 is, maar ze hopen dat 
je er minstens het dubbele voor betaalt. 
De kerken zijn nu allemaal bij elkander 
en zelfs is de Lutherse ds Pel eindredac- 
teur. Hem wilde ik vanmorgen eens gaan 



Thursday 10 May 

Ascention day. I wrote two letters to- 
day, one for the Sasses, and one for Nini, 
and Kerst would take care that it would 
go in the direction of Leeuwarden. I hope 
both arrive safely. 

Moortje again was completely at home 
here, and very kind, could not be moved 
from my lap, and I sometimes almost feil 
over her, so much was she rubbing my 
legs. Thea came by, saw her, and later 
sent the girl with a fish head for Moortje, 
who liked that very much, as you can un- 
derstand. Still, I took the trouble of find- 
ing her a new home, because I am too 
busy now, and Miss Kok who worries that 
Piet Hein will lose another fight, found 
someone in Hees who wanted a cat with 
young. Therefore, Moortje moved there, 
and by the time the young arrive, she will 
be at home there. 

I had wanted to go to church this morn- 
ing, but it had become too late. A church 
newsletter is being printed again, and they 
ask for /ï 2.50, but hope that the doublé 
amount will be paid. All churches now 
are together and the Lutheran ds Pel even 
is editor in chief. I wanted to hear him 
this morning, because I do not know him 



210 



Het Dagboek 



The Diary 



horen, want ik ken hem helemaal niet, ik 
weet niet of hij oud of jong is. De do- 
minees moeten telkens twee maal pre- 
ken omdat de zaaltjes veel te klein zijn; 
in de Lutherse kerk alleen niet. Zou ik 
de grote kerk nog zien in zijn vroegere 
staat? Ik denk het niet en klokken zijn er 
hier helemaal niet meer. 

Van Amsterdam klinken ze door de ra- 
dio evenals het gezang van de mensen 
(Tipperary). Ik denk aan de vorige oor- 
log, toen was dat ook het lied. 



at all, and do not know if he is old or 
young. The preachers have to repeat the 
service, because the halls are too small, 
except in the Lutheran church. Is the 
large church still in its earlier state? I do 
not think so. There are no more church 
bells here either. 

The sounds in the radio from the peo- 
ple in Amsterdam are very similar to those 
of the people here singing Tipperary. I 
think of World War 1 when that same 
song was tops. 



Zondag 13 mei 

Dit zal de laatste keer zijn dat ik in mijn 
dagboek schrijf, want morgen wordt het 
bij meneer Nijnatten gebracht, die het mee 
naar Amsterdam neemt, of beter gezegd, 
zijn schoonzoon, die in de buurt van de 
Oranje-Nassaulaan woont. En dan heb- 
ben jullie wat te lezen hoor! Het zal je 
wel niet allemaal interesseren, maar ik 
heb er mij mee geamuseerd en het leek 
mij of ik bij jullie was en dat was mij al 
veel waard. Als jullie het uit hebt, zie het 
dan bij Titi of Nell te krijgen en moeten 
die het ook weer aan elkander zenden. 
Behandel het zachtkens en leg de blaad- 
jes weer op zijn plaats, want ik wil het 
later zelf ook nog wel eens inzien. 

Ik bracht vanmiddag een brief aan Toet 
bij meneer Nijnatten, die dan gelijk met 
deze arriveert. Ook nog een brief aan de 
familie Sasse, die zijn zoon al meenam. Je 
moet me gauw eens een briefkaart stu- 
ren, of alles goed aankwam. Wat is het 
toch fijn, dat dat nu kan. 



Sunday 13 May 

This will be the last day I write in my di- 
ary, because tomorrow it will be brought 
to Mr. Nijnatten, who will take it to Ams- 
terdam, or rather, his son in law will take 
it. They live near the Oranje-Nassaulaan. 
And then you have to read something! 
Not all of it may interest you, but I amused 
myself with it, and it seemed that I was 
closer to you. After you read it, try to 
ship it to Titi or Nell, so that they on their 
turn can pass it on. Treat it carefully, 
and put the sheets in the correct order, 
because I may want to see it for myself 
again later. 



I took a letter for Toet this afternoon to 
Mr. Nijnatten, which thus will arrive the 
same day as this diary. Also a letter to the 
Sasse family, already fetched by his son. 
You should send me a postcard soon to 
say if all arrived in good order. Very nice 
that this is possible again. 



211 



Het Dagboek 



The Diary 



Truus Wagenmaker kwam vanmiddag 
mij halen om de versierde straten eens 
te gaan zien. Ik ben toen meteen naar 
die meneer Nijnatten gegaan. Ik was wel 
erg moe en warm maar toch blij dat ik 
het gedaan had. 

Het zal hier morgen een drukte zijn 
en dan blijf ik maar stilletjes thuis. De 
verschillende optochten kunnen hier niet 
voorbij trekken omdat het verkeer al te 
druk is; je eet stof als je buiten komt. 

Ik ben ook nog bij mevrouw Beijens 
geweest, maar ze waren niet meer in dat 
pension, al sedert drie weken weer in hun 
eigen huis. 

Gisteren, met de verjaardag van Otto 
en Loukie kreeg ik een bezoek van Mar- 
ten Biarda, een aardig jongmens, die de 
groeten van Nini en Loukie kwam bren- 
gen. Hij was vooral met Nini erg inge- 
nomen; Loukie had nog wel eens kuur- 
tjes. We hebben op de gezondheid van 
de twee jarigen een glaasje Pergravo ge- 
dronken. Naar Rotterdam zond ik twee 
briefkaarten, maar het zal wel lang duren 
voor ze bezorgd worden. Zeg Frits, die 
meneer Nijnatten kent jou van de Vrij- 
heidsbond, zei hij. 

En nu moet ik nog even naar boven, 
omdat mevrouw van Dalen jarig is en mij 
vroeg een kopje thee bij haar te komen 
drinken. Daar zit anders al een heleboel 
bezoek, want ik hoor steeds traplopen. 
Morgen maak ik de brief dicht. 



This afternoon, I was fetched by Truus 
Wagenmaker to see the festively deco- 
rated streets. I also went to Nijnatten at 
that that time. I was very tired and warm, 
but still glad that I saw it all. 

Tomorrow the traffic here will be aw- 
ful, and I will stay at home quietly. Var- 
ious parades cannot come by here be- 
cause of the heavy traffic, you get to eat 
dust when outside. 

I also visited Mrs. Beijens, but they were 
not anymore in that boarding house, since 
three weeks back in their old house. 

Yesterday, at the birthday of Otto and 
Loukie, I got a visit from Marten Biarda, 
a nice young man, who brought the greet- 
ings from Nini and Loukie. He was im- 
pressed especially with Nini, Loukie occa- 
sionally had caprices. We drank a glass 
of Pergravo to the health of the two birth- 
day children. I send two postcards to Rot- 
terdam, but it may be long before they 
are delivered. Frits, that Mr. Nijnatten 
knows you from the Vrijheidsbond. 



And now I have to go upstairs for the 
birthday of Mrs. van Dalen who asked 
me to drink tea there. They have a lot 
of visitors, because I hear people on the 
staircase all the time. Tomorrow I will 
close this letter. 



Maandag 14 mei 10:00 

Nijmegen is in feestdos en steeds hoor 
je vaderlandse liederen zingen. De zon 
schijnt op het ogenblik, maar toch be- 
trekt geregeld de lucht. Het is niet te 



Monday 14 May 10:00 am 

Nijmegen is in festive attire and you 
hear constant singing of patriotic songs. 
The sun shines at the moment, but occa- 
sionally the sky clouds over. Hopefully it 



212 



Het Dagboek 



The Diary 



hopen, dat ze vanmiddag met de optocht 
regen krijgen, hoewel een flinke bui een 
uitkomst voor de stof zou zijn! 

Het zal wel prachtig zijn, er zijn vier 
praalwagens bij. Het volk en vooral de 
kinderen vinden het fijn. De jongens Wa- 
genmaker hebben hun huis ook versierd 
met guirlandes en vlaggetjes en voor mijn 
raam ook al. Frits moet in de optocht 
meelopen als padvinder. Ik hoop dat als 
deze dag voorbij is, het werkvolk eens 
goed aan de gang gaat en ik eens wat ge- 
daan kan krijgen. 

Bij al de vreugde vandaag is er ook 
heel veel leed. De familie Oosterlee kreeg 
de zekerheid dat de oudste zoon Peter op 
25 oktober 1944 stierf in de leeftijd van 
24 jaar bij het vervullen van zijn taak. En 
zo zijn er zo velen, die geliefde doden be- 
treuren. Wat mogen wij toch dankbaar 
zijn, dat wij zo gespaard zijn gebleven. En 
hiermee eindig ik mijn dagboek. In ge- 
dachten allemaal omhelsd door 

Poedel, 



will not rain during the parades, although 
a good amount of rain would do wonders 
against the dust! 

It will be beautiful, there are four dec- 
orated floats in the parade. The people, 
and especially the children are enjoying 
it. The Wagenmaker boys have deco- 
rated their home with garlands and flags. 
Frits has to join the parade as boy scout. 
I hope that after today, the laborers get 
to work seriously, so that I can get some- 
thing done. 

With all the happiness there also is a 
lot of sadness. The Oosterlee family now 
are certain that their eldest son Peter died 
on 25 October 1944, aged 24, while doing 
his duty. And so there are many who 
mourn their beloved ones. How grate- 
ful we can be that we all got through this 
safely. And herewith I conclude my diary. 
In thought, all of you embraced by 



Poedel, 




FlGURE 3.33. 



Christina Wilhelmina Franken, de schrijfster van dit Dagboek. 
| Christina Wilhelmina Franken, the author of this Diary. 



213 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



4 



De 

Weijler-Franken 

Familie 



The 

Weijler-Franken 

Family 




FlGURE 4.34. 



De Weijler-Franken familie: Pap en de Dagboek schrijfster Poedel. 
| The Weijler-Franken family: Pap and the Diary author Poedel. 



Naaste Familie 

ER BESTOND een hechte familie- 
band, wat ook uit het Dagboek blijkt. De 
belangrijkste gegevens over de familiele- 
den die genoemd worden in het Dagboek 
volgen hier, gevolgd door vrienden, ken- 
nissen, gasten en anderen. 



Nearest Family 

THERE WAS a rather tight family 
bond as is clear from the Diary. This 
Chapter gives some details about the fam- 
ily members, acquaintances, guests, work- 
ers and others who are mentioned. 



214 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



Christina Wilhelmina Franken, ook 
'Poedel' of 'Oma Weijler', werd in Nijme- 
gen geboren op 20 september 1868 als 
vierde kind van Adrianus Franken en Ja- 
coba Wilhelmina Kalf. Zij stierf op 15 
maart 1959 op 91 jarige leeftijd in Am- 
sterdam waar zij sedert 28 september 1953 
woonde in een bejaardenpension aan de 
Koninginneweg 34/36, tien minuten lo- 
pen vanaf het huis van haar oudste doch- 
ter Fietje aan de Oranje Nassaulaan 50 
boven. Ze woonde als kind in Nijmegen, 
op de van Welderenstraat, bleef daar wo- 
nen na haar huwelijk, tot de familie ver- 
huisde naar de Batavierenweg in 1918. 
Later verhuisde ze met haar man, Toet 
en Nel naar de Oranjesingel 25, waar ze 
woonde tot na de Tweede Wereldoorlog. 
Ze sprak vloeiend Duits, maar minder 
Engels. Zij trouwde 31 mei 1893 in Nij- 
megen met: 

Hendrik Otto Weijler (Pap, Bapmap), 
geboren in Padang (aan de westkust van 
Sumatra) 4 augustus 1859, en overleden 
in Nijmegen op 14 januari 1943. Wie hij 
was en hoe hij naar Nederland kwam is 
beschreven in de familiegeschiedenis Wie 
was Oom Piet? door Tineke uitgezocht 
en beschreven. Vanaf 25 juni 1879 was 
hij stuurman bij de Gouvernements Ma- 
rine in Nederlands-Indië en was dat tot 
1897 toen hij, net als vele zeemannen uit 
die tijd, beriberi kreeg en gepensioneerd 
werd; tot zijn grote spijt heeft hij daarna 
nooit meer gevaren. 

Waarschijnlijk veroorzaakte zijn Indi- 
sche afkomst de gewoonte in het gezin 
om elkaar bijnamen te geven, soms meer- 
dere voor dezelfde persoon. Hij werd 
'Bapmap' (een verbastering van bapa, het 



Christina Wilhelmina Franken, 'Poedel' 
or 'Oma Weijler' (grandmother Weijler), 
was born in Nijmegen on 20 September 
1868 as the fourth child of Adrianus Fran- 
ken and Jacoba Wilhelmina Kalf. She 
died at age 97 on 15 March 1953 in Am- 
sterdam, where she lived in a retirement 
home, Koninginneweg 34/36, a ten minute 
walk from the residence of her eldest 
daughter Fietje at Oranje-Nassaulaan 50b. 
As child she lived in the van Weideren 
street, Nijmegen and stayed there after 
her wedding, until the family moved to 
the Batavierenweg in 1918. Later on she 
moved to Oranjesingel 25 with her hus- 
band, Toet and Nel. She lived there until 
after WW2. She was quite fluent in the 
German language, but less so in English. 
She married on 31 May 1893 with: 



Hendrik Otto Weijler (Pap, Bapmap) 
was born in Padang (the West coast of 
Sumatra) on 4 August 1859, and he died 
in Nijmegen on 14 January 1943. Who 
he was, and how he came to the Nether- 
lands is described in the family history 
Wie was Oom Piet? (Who was Uncle 
Piet?) which was researched and written 
by Tineke. He was navigator coxswain in 
the Dutch East-Indian Government Ma- 
rine from 25 juni 1879 until his retire- 
ment in 1897 after he was struck by the 
beriberi disease, typical for sailors at the 
time. Since then, he strongly regretted 
never having been at sea anymore. 

It is likely that the Indonesian descent 
of Hendrik Otto was a main cause of the 
family habit to use nicknames instead of 
the given names, often more than one 
per person. He was called 'Pap' or oc- 



215 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



Maleise woord voor 'vader') of 'Pap' ge- 
noemd, en zijn vrouw 'Poedel'. De term 
'Indisch' was goed in de tijd van het Dag- 
boek, toen Sumatra, Java, en de andere 
eilanden 'Nederlands Oost-Indië' waren; 
na de bevrijding van de Japanse bezet- 
ting kwam de Nederlandse regering te- 
rug, en een paar jaar later werden de ei- 
landen overgedragen aan de nieuw ge- 
vormde Indonesische regering. 



casionally 'Bapmap' (derived from bapa, 
Malaysian for 'father'), and his wife had 
the nickname 'Poedel'. Note that the term 
'Indonesian' was incorrect at the time of 
the Diary, when that country did not yet 
exist and was the 'Netherlands East India' 
colony until their liberation a few years 
after WW2. 




FlGURE 4.35. ^b Christina Wilhelmina Franken met haar man Hendrik Otto Weijler voor 
hun huis op de Oranjesingel, 1935. Het zicht is schuin over de straat in de 
richting van het huis van de drie zusters Courier du Dubekart. 

Christina Wilhelmina Franken with her husband Hendrik Otto Weijler 
standing in front of their home on the Oranjesingel, 1935. The view is 
towards the residence of the three Courier du Dubekart sisters. 

In het gezin Weijler-Franken werden In the Weijler-Franken family 5 daugh- 

vijf dochters geboren: Jacoba Christina ters were born: Jacoba Christina Sophia, 

Sophia, Sophia Maria Carolina, Christina Sophia Maria Carolina, Christina Wilhel- 

Wilhelmina, Petronella Hermina, en ook mina, Petronella Hermina, and also Ja- 



216 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



Jacoba Adriana. 

Jacoba Christina Sophia Weijler (Co- 
ba), geboren in Nijmegen op 24 juni 1894 
en jong overleden in Nijmegen op 15 juni 
1904. " 



coba Adriana. 

Jacoba Christina Sophia Weijler (Coba) 
was born in Nijmegen on 24 June 1894, 
and she died young in Nijmegen on 15 
June 1904. 



FlGURE 4.36. 



' 





Sophia Maria Carolina Weijler met haar man ds Henri Marinus Sasse. 
| Sophia Maria Carolina Weijler with her husband Henri Marinus Sasse 



(1 March 1934). 

Sophia Maria Carolina Weijler (Fie- 
tje. Fiedel, of Paauw), geboren in Nijme- 
gen 23 maart 1898, overleden in Arnhem 
24 november 1966. Zij trouwde 23 okto- 
ber 1923 in Nijmegen met Henri Marinus 
Sasse. 

Christina Wilhelmina Weijler (Titi or 
Tiboe), geboren Nijmegen 10 juni 1899, 
overleden Eindhoven 17 juni 1995. Zij 



Sophia Maria Carolina Weijler (Fietje, 
Fiedel, Paauw), born in Nijmegen on 23 
March 1898, died in Amsterdam on 24 No- 
vember 1966. She married on 23 Octo- 
ber 1923 in Nijmegen with Henri Mari- 
nus Sasse. 

Christina Wilhelmina Weijler (Titi or 
Tiboe), born in Nijmegen on 10 June 1899, 
died in Eindhoven 17 June 1995. She mar- 



217 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



trouwde op 21 januari 1927 met Cornelis 
Reinier Frederik van Roggen in Nijme- 
gen. 

Petronella Hermina Weijler (Nell of 
Meel, Kreel), geboren Nijmegen 22 juli 
1900, overleden Doorn 4 maart 1987, en 
ze bleef ongetrouwd. Zij deed destijds 
de huishouding bij Professor van Uven 
in Wageningen. 

Jacoba Adriana Weijler (Toet, Waldy), 
geboren Nijmegen 27 oktober 1904, over- 
leden in Nijmegen 19 augustus 1945. Zij 
trouwde op 1 maart 1934 in Nijmegen 
met Johannes Coenraad de Vries. 



ried on 21 January 1927 in Nijmegen with 
Cornelis Reinier Frederik van Roggen. 

Petronella Hermina Weijler (with nick- 
names Nell, Kreel or Meel) was born in 
Nijmegen on 22 July 1900 and died in 
Doorn on 4 March 1987. She remained 
unmarried, and during the time of this 
Diary was the housekeeper of Professor 
van Uven in Wageningen. 

Jacoba Adriana Weijler (Toet, Waldy), 
born on 27 October 1904 in Nijmegen, 
and died there on 19 August 1945. On 
1 March 1934 she married, also in Nijme- 
gen, with Johannes Coenraad de Vries. 




FlGURE 4.37. 



a Oma's oudste kleinkinderen, nooit ver uit haar gedachten. 
— ' Oma Weijler's eldest grandchildren, never far out of her thoughts. 
L=>/?; Nini, Henk, Otto, Arend, Heleen, Tineke. (1937, in 'Pennsylvania', 
Beek bij Nijmegen) 



Sophia Maria Carolina Weijler trouw- Sophia Maria Carolina Weijler mar- 
de met: ried: 



218 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 




FlGURE 4.38. 



^_ Met Oom Piet in Nice, 25 december 1928. 
^= With Uncle Piet in Nice, 25 December 1928. 
/.=>/?; : Oom Piet, Pels, Nell, Frits, Titi, Toet. 



Henri Marinus Sasse (Han), een Ne- 
derduits Hervormde Predikant in Amster- 
dam-Sloten, geboren 20 augustus 1895 te 
Leiden, overleden 20 maart 1987 te Arn- 
hem. Op 23 oktober 1923 trouwde hij 
in Nijmegen met Fietje. In de tijd van 
het Dagboek woonde de Sasse familie in 
Amsterdam. Hun kinderen zijn: 

Christina Wilhelmina Sasse (Tineke), 
geboren 22 maart 1925 in Schoonoord, 
Drente, en één van de medewerkers aan 
deze publicatie. Zij zocht de meeste in- 
formatie uit, hoofdzakelijk in de lokale 
bibliotheken en archieven. 

Helena Maria Sasse (Heleen), gebo- 
ren 3 januari 1927 in Schoonoord, ge- 
meente Sleen (Drente). 



Henri Marinus Sasse (Han), reverend 
of the Dutch Reformed Church, and sta- 
tioned in Amsterdam-Sloten. He was born 
in Leiden, 20 August 1895, and died in 
Arnhem on 20 March 1987. He married 
Fietje in Nijmegen on 23 October 1923. 
In the period of this Diary the Sasse fam- 
ily lived in Amsterdam. Their children 
are: 

Christina Wilhelmina Sasse (Tineke), 
born on 22 March 1925 in Schoonoord, 
Drente. She is one of the coauthors of 
this publication, and ferreted out much 
of the data, mainly in the local libraries 
and archives. 

Helena Maria Sasse (Heleen) was born 
on 3 January 1927 in Schoonoord, Drente. 



219 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 




FlGURE 4.39. 



^h Ingang van de pastorie in 's Heerenberg, 1930 

Entrance to the vicarage in 's Heerenberg, 1930. 
/.=>/?; Tineke, Arend, Heleen. 



Hendrik Marinus Sasse (Henk), gebo- 
ren op 10 februari 1931 in 's Heerenberg, 
Gelderland. 

Hendrik Otto Sasse, geboren 25 juli 
1934 in Amsterdam. 



Hendrik Marinus Sasse was born in the 
village 's Heerenberg, Gelderland on 10 
February 1931. 

Hendrik Otto Sasse was born on 25 July 
1934 in Amsterdam. 



Christina Wilhelmina Weijler trouw- 
de met: 

Cornelis Reinier Frederik van Rog- 
gen (Frits), geboren 21 oktober 1901 in 
Nijmegen, overleden in Dordrecht op 10 
april 1968. Tot 1942 was hij advocaat en 
procureur en woonde in Nijmegen, Prins 
Bernhardstraat 6, en van 1942 tot 1948 
(d.w.z in de tijd van het Dagboek) was hij 
rechter en rechter-commissaris in Rot- 
terdam. Vóór de tijd van Prins Bernhard 
was datzelfde adres 'van Schevichaven- 
straat 12'; die straat kruisde de Oranjesin- 
gel, en het deel buiten die singel werd 
hernoemd, tegelijkertijd met de huisnum- 



Christina Wilhelmina Weijler mar- 
ried: 

Cornelis Reinier Frederik van Roggen 
(Frits), born on 21 October 1901 in Nij- 
megen, and died 10 April 1968 in Dor- 
drecht. He was solicitor and barrister 
until 1942 in Nijmegen, Prins Bernhard 
street 6, and from 1942 to 1948 (i.e. in the 
time of this Diary) he was judge in Rot- 
terdam. Before Prins Bernhard's time in 
the Netherlands this street address was 
'van Schevichaven street 12'. This street 
crossed the Oranjesingel, and only the 
part outside of that singel was renamed 
after prins Bernhard, and new house num- 



220 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



mers. Tijdens de Duitse bezetting was 
de koninklijke naam verboden, en werd 
het adres 'van Schevichavenstraat 6'; er 
waren toen 2 plaatsen met die naam en 
nummer: het gymnasium en het van Rog- 
gen adres. Na de oorlog kreeg het weer 
de koninklijke naam; al die 'verhuizin- 
gen' zonder verandering van plaats en he- 
lemaal geen in- en uitpakken van de in- 
boedel. Hun kinderen zijn: 



Arend van Roggen (Aad), geboren 2 ja- 
nuari 1928, en één van de schrijvers van 
deze publicatie. Hij is getrouwd met Lien 
van Roggen-Oei die veel geduld vertoonde 
tijdens het werk aan deze publicatie. Hun 
zoon Walter gaf advies en suggesties over 
de vertaling en over de computer code 
keuzes. 

Otto van Roggen, geboren 12 mei 1930 
in Nijmegen. Hij is getrouwd met Joop 
van Halteren. Beiden hebben veel infor- 
matie gegeven voor deze uitgave, en hun 
commentaren zijn zeer op prijs gesteld, 
net als de uitgebreide suggesties van hun 
dochter Petra over de inhoud en vorm. 

Nini van Roggen, geboren 21 juni 1931 
in Nijmegen. 

Adelaïde Louise van Roggen (Loukie), 
geboren 12 mei 1937 in Beek. 

Cora van Roggen, geboren 2 septem- 
ber 1940 in Nijmegen. 

Wilhelmina van Roggen (Helma), ge- 
boren in Nijmegen op 10 augustus 1942. 



bers were assigned. During the German 
occupation the royal name was taboo and 
the address name changed back to 'van 
Schevichaven street 6', and because the 
number did not change back there were 
2 such addresses, the gymnasium and the 
van Roggen home. After the war it re- 
gained its royal name; all these address 
changes without a change in place, and 
certainly no packing and unpacking of 
any of their household effects. Their chil- 
dren are: 

Arend van Roggen (Aad) was born on 
2 January 1928 in Nijmegen, and is one 
of the coauthors of this publication. He 
married Lien van Roggen-Oei, who suf- 
fered much patience during the work on 
this book. Their son Walter contributed 
suggestions on the translation and on com- 
puter code and software system choices. 

Otto van Roggen, born 12 mei 1930 in 
Nijmegen. His wife is Joop van Halteren. 
Both contributed much to this publica- 
tion, and their comments have been very 
valuable, as have the extensive sugges- 
tions on the contents and format from 
their daughter Petra. 

Nini van Roggen was born in Nijmegen 
on 21 june 1931. 

Adelaïde Louise van Roggen was born 
in Beek bij Nijmegen on 12 May 1937. 

Cora van Roggen was born on 2 Septem- 
ber 1940 in Nijmegen. 

Wilhelmina van Roggen, born in Nij- 
megen on 10 August 1942. 



Jacoba Adriana Weijler trouwde met: 



Jacoba Adriana Weijler married: 



221 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



Johannes Coenraad de Vries (Tyr), ge- 
boren 17 juli 1907, overleden in Hilver- 
sum op 24 februari 1963. Ze trouwden 
op 1 maart 1934 en bleven kinderloos. 
Hun vaste adres was op de bovenverdie- 
ping van Oranjesingel 25, maar vanwege 
de gezondheid van Toet hadden ze ook 
andere, tijdelijke adressen, en ze waren 
niet in Nijmegen tijdens de bevrijding. 



Johannes Coenraad de Vries (Tyr) was 
born on 17 July 1907, and died 24 Febru- 
ary 1963 in Hilversum. They married on 
1 March 1934 and did not have children. 
Their permanent address was on the up- 
per floor of Oranjesingel 25, but they had 
temporary addresses mainly due to Toet's 
poor health, and they were not in Nijme- 
gen during the liberation. 




FlGURE 4.40. 



George Gray en Cornelia Justine Susanna Sasse 
ï George Gray and Cornelia Justine Susanna Sasse (1 March 1934) 



Andere familieleden zijn: 

Peter Hermanus van der Wedden, or 

'Oom Piet', geboren 1852, overleden 1929, 
eerst kolonel, later in 1907 een generaal- 
majoor in het Nederlands Indische leger. 
Na zijn pensioen in 1907 was hij een huis- 
vriend van de familie Weijler, woonde in 
Nijmegen in het Oranje Hotel, maar liep 
altijd naar de Berg en Dalseweg 250 (in 



Other members of the family are: 

Peter Hermanus van der Wedden, bet- 
ter known as 'Oom Piet' (Uncle Piet) was 
born in 1852, died in 1929 and was major- 
general in the Dutch East-Indian army. 
He was a family friend of the Weijlers 
and lived in the Oranje Hotel, but each 
day walked to the Berg en Dalseweg 250 
(later renumbered to N r 450), where he 



222 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



2008: N r 450), een stukje grond met tuin- 
huis dat hij Sochripetja noemde naar de 
Weijler dochters SOphia, CHRIstina, PE- 
Tronella, en JAcoba. Een deel van zijn 
groentetuin oogst werd regelmatig naar 
Oranjesingel 25 gebracht. Meer gege- 
vens in het werk Wie was Oom Piet, dat 
door de schrijfster, OW. Sasse, aangebo- 
den werd aan haar vader ter gelegenheid 
van zijn 90 ste verjaardag. Deze familie 
publicatie (1985, 17 pg; kopie in museum 
Bronbeek in Arnhem) heeft veel bijzon- 
derheden niet alleen over Oom Piet, maar 
ook over zijn vriend, Hendrik Otto Weij- 
ler. 

Else Rabanus (Pels, ook 'Tante Pels'), 
geboren op 11 augustus 1900 in Barmen 
(Duitsland), overleden in Wuppertal, 31 
january 1983. Ze was een nicht van de 
familie, haar moeder Hendrika Wilhel- 
mina Martina Franken (overleden op 10 
april 1904) was de zuster van Poedel. De 
vader van Else was Karl Emil Rabanus. 
Else logeerde en speelde (Zie de afbeel- 
ding op pagina 144) vaak in Nijmegen, 
en ging regelmatig met de Weijler fami- 
lie op vakantie, o.a. Katwijk. Samen met 
de Weijler dochters en Oom Piet ging ze 
veel fietsen, en ging vaak met ze op va- 
kantie b.v. Nice in Zuid Frankrijk (Zie 
de afbeelding op pagina 219). Ze woonde 
in Duitsland, in Barmen, een stad aan de 
Wupper. 

George Gray (Zie de afbeelding op de 
vorige pagina) woonde op Vossenlaan 24, 
en was een achterneef van Hendrik Otto. 
De vrouw van George was Nel Gray. 

Cornelia Justine Susanna Sasse 

(Cors), was Henri's zuster, geboren 1 no- 
vember 1897, overleden 22 april 1959. Zij 
woonde vanaf maart 1936 bij het gezin 



had a property which he named Sochri- 
petja after the four Weijler dochters: SO- 
phia, CHRIstina, PETronella, and JAcoba. 
Part of the produce from his vegetable 
garden often was brought to the Oran- 
jesingel 25. More details can be found 
in the privately published Wie was Oom 
Piet? (Who was Uncle Piet?), written by 
C.W. Sasse, and presented to her father 
at the occasion of his 90*h birthday. This 
publication (1985, 17 pages, a copy is kept 
in the Museum Bronbeek, Arnhem) has 
information not only on Oom Piet, but 
also on his friend Hendrik Otto Weijler. 

Else Rabanus (Pels, also Aunt Pels') was 
born on 11 August 1900 in Barmen (Ger- 
many) and died in Wuppertal (the same 
city, renamed) on 31 january 1983. She 
was a family niece: her mother Hendrika 
Wilhelmina Martina Franken (died on 10 
april 1904) was the sister of Christina Wil- 
helmina Franken; her father was Karl 
Emil Rabanus. Else was a regular visi- 
tor in Nijmegen and a playmate (See the 
figure on page 144) of the Weijler daugh- 
ters. She often went with them (and their 
uncle Piet) on bicycle trips and joined the 
family on vactions such as Katwijk and 
Nice in South France (See the figure on 
page 219). She lived in the German city 
Barmen. 

George Gray (See the figure on the pre- 
vious page) lived on the Vossenlaan 24. 
He was a second cousin of Hendrik Otto 
Weijler. His wife was Nel Gray. 

Cornelia Justine Susanna Sasse (Cors) 
was the sister of Henri. She was born on 
1 November 1897 and died on 22 April 
1959. Since March 1936 she lived in the 



223 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



van haar broer Henri in huis. 

Selima Eliseba de Vries-van Booven 

(Mima) was de vrouw van Jacob de Vries, 
schoonzuster van Toet, en dochter van 
Henri van Booven (Zie de afbeelding op 
pagina 177). Ze stierf op 11 mei 1985 in 
Amsterdam. 

Tante Lot André de la Porte, wonende 
in de Javastraat (N°13?) in Nijmegen. Zij 
is verwant aan de van Roggen familie, 
een oud-tante van één van de schrijvers. 



house of her brother Henri. 

Selima Eliseba de Vries-van Booven 
(Mima) (See the figure on page 177) was 
the wife of Jacob de Vries, the sister in 
law of Toet, and daughter of Henri van 
Booven. She died in Amsterdam on 11 May 
1985. 

Aunt Lot André de la Porte lived in the 
Java street, probably N°13, in Nijmegen. 
She is related to the van Roggen family, 
a great-aunt of one of the authors. 




Figure 4.41. 



^_ Noodkachels, gebruikt om te koken zonder gas of electriciteit. Een 
schets van het eenvoudigste model en een foto van een betere uitwerking. 

Emergency stoves, used when there was no power. A sketch of the 
simplest design and the photo of an improved model. 
(Museum, Data.) 



Reizen 

De familie, vooral de dochters, gingen 
vaak uit met Oom Piet. Voor kleine af- 
standen ging het per fiets, en dat begon 
altijd op een militaire manier, waarbij de 
generaal het commando gaf "Klaar voor 
opstappen!" en een seconde daarna "Stap 
op!", en dan pas gingen de meisjes op 
weg, met de fietsen op een rijtje achter 
de generaal aan. 



Travel 

The family, and especially the daugh- 
ters, often went out with Oom Piet. For 
short distances bicylces were used, and 
these always started with a military rit- 
ual. The general shouted his first com- 
mand "Ready to go!" and then foliowed up 
a second or so later with "Mount the bike!", 
after which the girls bicycled single-line 
behind the general. 



224 



De Weijler-Franken Familie 



The Weijler-Franken Family 



Later, toen de dochters Fietje en Titi 
zelf een gezin hadden gingen die vaak 
op vacantie reis naar landelijke plaatsen, 
meestal in Nederland of Duitsland. Ver- 
schillende keren gingen ze samen, of met 
hun ouders, Poedel en Pap, en soms ook 
met Oom Piet (Zie de afbeelding op pa- 
gina 219). 

Markusmühle [51:05N 7:10E], in Wer- 
melskirchen [51:09N 7:1 3E], Duitsland was 
een bekend vacantieoord, waar de fami- 
lie Sasse was in de zomer van 1935 met 
haar ouders, en in 1937 met Aad. Later in 
dat jaar was het hele oord verbrand, om 
hersteld te worden in 1938, totdat het op 
31 december 1984 weer in brand vloog, 
en niet meer hersteld werd. 

Geitenmelker is de naam van een zo- 
merhuisje in Eerbeek, op de Imbosch. 
De familie Sasse kwam daar voor vacan- 
tie in 1943 en 1944, en in 1944 was de 
familie van Roggen daar ook. 



Later, after the daughters Fietje and Titi 
had their own families, they often vaca- 
tioned in rural areas, mostly in the Nether- 
lands or Germany. Sometimes they went 
on a joined vacation, and on occasion also 
with their parents Poedel and Pap, or with 
Oom Piet (See the figure on page 219). 

Markusmühle [51:05N 7:10E] was a fa- 
mous vaction spot in Wermelskirchen, 
Germany [51:09N 7:13E], where the fam- 
ily Sasse was in the summer of 1935 with 
her parents and in 1937 with Aad. Later 
in that year the site burnt down to the 
ground, to be restored the next year until 
on 31 December 1984 it went up in flames 
again, not to be restored. 

The Geitenmelker (goat milker) is the 
name of a summer cottage in the city of 
Eerbeek, in the Imbosch. The Sasse fam- 
ily was there for the summer vacations 
of 1943 and 1944, the van Roggen family 
was there only in 1944. 



225 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Haar Huis en 
Leven 

IN DE TIJD van het Dagboek, gedu- 
rende de oorlog, Poedels enige adres was 
Oranjesingel 25, en het was heel moedig 
dat ze daar bleef, ondanks dat veel van 
haar kennissen uit de stad weggevlucht 
waren. 

Er zijn alleen maar anekdotische ver- 
halen over haar eerdere adressen. In 
haar vorige adres op de Batavierenweg 
(Zie de afbeelding op pagina 35), waren 
de kamers van de meisjes op de bovenste 
verdieping waar het 's winters erg koud 
was, en het water in de waskommen be- 
vroor. Begrijpelijk, want in die tijd wa- 
ren de huizen niet geisoleerd, en waren 
geisoleerde ramen nog niet in de han- 
del. Die bovenste verdieping werd 'Nova 
Zembla' genoemd naar het hele koude 
eiland ten noorden van Rusland. Dit ei- 
land was erg bekend in die tijd vanwege 
de Nederlandse zeeman Willem Barents 
die als eerste om het eiland heengevaren 
was, en waar de aangrenzende zee naar 
vernoemd werd. Het gebrek aan cen- 
trale verwarming is ook de reden dat het 
in die tijd gebruikelijk was om 's avonds 
een kruik met warm water in het bed te 
leggen om de lakens en deken enigszins 
van de kou af te krijgen tegen de tijd dat 
je slapen ging (Zie de afbeelding op pa- 
gina 140). 

Het huis aan de Oranjesingel (Zie de 
afbeelding op pagina 47) was moderner 
en de meeste kamers waren verwarmd 



Her House and 
Life 

AT THE TIME of this Diary, dur- 
ing the war, Poedel's only address was at 
Oranjesingel 25. She courageously stayed 
in her home, although many of her ac- 
quaintances fled the city in fear. 

There is only some anecdotal informa- 
tion about her earlier addresses. Previ- 
ously, in their home on the Batavieren- 
weg (See the figure on page 35), the girls 
had their rooms on the top floor which 
was exceedingly cold in the winter, with 
the water freezing in their washbowls. No 
wonder, at that time the houses were not 
insulated, and double-pane windows were 
not yet invented. The top floor was nick- 
named by the girls as 'Nova Zembla', af- 
ter the cold island Novaya Zemlya North 
of Russia, well known at that time be- 
cause the Dutch sailor captain Willem Bar- 
ents was the first to circumnavigate and 
map that large Northern island, and the 
adjacent sea later was named after him. 
The lack of central heating made it com- 
mon to put a hot-water bottle (See the 
figure on page 140) in your bed in the 
evening, so that the sheets and blankets 
were just a bit warmer when you went to 
bed. 



The Oranjesingel house (See the fig- 
ure on page 47) was more modern, and 
had pot-bellied or similar wood and coal- 



226 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



door een kachel; verschillende daarvan 
worden in het Dagboek genoemd (Zie de 
afbeelding op deze pagina), en de nood- 
kachels die gebruikt werden bij gebrek 
aan kolen voor de grotere kachels (Zie 
de afbeelding op pagina 224). 



heated stoves in many rooms. Several 
of these stoves are mentioned in the Di- 
ary (See the figure on this page), also the 
emergency stoves used during the times 
that there was a lack of fuel (See the fig- 
ure on page 224). 




FlGURE 5.42. ^_ Een typische potkachel, zoals gebruikt om kamers te verhitten en eten 
te koken. 

A typical potbelly stove for heating rooms and cooking food. 



Uit het Dagboek is het duidelijk dat er 
genoeg ruimte was voor vele tijdelijke 
gasten, soldaten of mensen van huizen 
die zwaar beschadigd waren — tenmin- 
ste als het dak niet kapot was en de ver- 
dieping niet overstroomd was door de re- 
gen. Het huis is vrij groot en een platte- 
grond schets is gegeven (Zie de afbeel- 
ding op de volgende pagina) met de be- 
gane grond en de eerste verdieping. Daar 
boven is de zolderverdieping met aan de 



As is clear from the Diary, there was 
ample space for many emergency guests, 
soldiers as well as civilians of damaged 
homes — but not useable when the roof 
was broken and the upper floors were 
flooded by rain. The house is fairly large 
and a sketch is given (See the figure on 
the next page) with the ground floor lay- 
out and the first floor. Above this bed- 
room floor is the attic with at the front 
Nell's room when she visited, a room for 



227 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Oranjesingel 25 




« D 



•—■'érïéfLi--' :■-'■'■' ■■■'r~>.-.: :..,;■!■: /.'■.;;; 



FlGURE 5.43. ^b Een ruwe schets uit het geheugen van Otto, de familie architect, van 
het Oranjesingel 25 huis. A: voortuin, B: terras, C: achtertuin; D: baksteen 
tuin muur, 1: entree, 2: woonkamer, 3: eetkamer, 4: traphal, 5: gang, 6: 
kleine kamer, 7: kast, 8: keuken, 9: WC, 10: kelder deur, 11: bedienden 
WC, 12: schuur, 13: gang, overloop, 14: badkamer, 15: slaapkamer, 16: 
Toet's kamer, 17: logeerkamer, 18: balkon, 19: deur naar de zolder trap. 

A quick sketch from the memory of Otto, the family architect, of the 
house at Oranjesingel 25. A: front yard, B: terrace, C: garden; D: brick 
garden wall, 1: vestibule, 2: living room, 3: dining room, 4: stairway, 5: 
hallway, 6: small room, 7: closet, 8: kitchen, 9: toilet, 10: basement door, 
11: toilet, 12: shed, 13: corridor, 14: bathroom, 15: bedroom, 16: Toet's 
room, 17: guest room, 18: balcony, 19: door to the attic stairs. 



voorkant de kamer van Nell als zij op 
bezoek was, achter een kamer voor de 
bediende, en een grote opslagplaats. De 
achtertuin was gescheiden door een grote 
bakstenen muur van andere achtertuinen. 
Die stenen scheidingsmuren waren stan- 
daard, en verschillende mensen hadden 
gaten erin gemaakt zodat ze naar een an- 
der huis konden vluchten zonder de straat 
te gebruiken. De plattegrond maakt ver- 
schillende beschrijvingen in het Dagboek 
duidelijker, b.v. het gezicht op de gang 
vol met matrasen en slapende mensen 
vanuit Pap's kleine kamer (zie N°6 in de 
schets). De kleine kamer, zowel als de 



the maid in the back, and a large storage 
space. The back yard had a large brick 
wall to separate it from the other back 
yards, a Standard feature in this area. Sev- 
eral people had chipped big holes in these 
walls so that they could go to one of the 
adjacent houses for shelter without hav- 
ing to use the street. This layout sketch 
may clear up several descriptions in the 
Dairy, such as the view (on page 21) from 
Pap's small room (N° 6 in the sketch) on 
the hallway with mattresses and sleep- 
ing people. That small room as well as 
the kitchen had glass doors and windows 
looking out towards the South, which par- 



228 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



keuken hadden glazen deuren en ramen 
die op het zuiden uitkeken en waren dus 
enigszins verwarmd als de zon scheen. 

De Weijler familie was vrij welgesteld, 
maar we hebben niet veel details. Waar- 
schijnlijk hadden ze een paar hypothe- 
ken uitstaan: Jacobs betaalde haar op 8 ok- 
tober, en ze schrijft op 7 februari dat me- 
vrouw Langendam een deel van de hy- 
potheek had afgelost. Ze kreeg ook divi- 
dend van aandelen en/of obligaties; in die 
tijd moest men naar de bank gaan waar 
zegels ('coupons') van het certificaat in- 
gediend werden om het geld te kunnen 
ontvangen. 

Geldbedragen werden toen uitgedrukt 
in guldens {fl, vroeger 'florijn' van de #- 
orino munt uit Firenza, Italië), met als 
muntstukken de rijksdaalder of 'riks' als 
afkorting (# 2,50), gulden {fl 1,00), kwartje 
(#0,25), dubbeltje (#0,10), stuiver (#0,05) 
en cent (#0,01). De riks was een goed 
kindercadeau in die tijd, waarin een brood 
ca. fl 0,25 kostte, even veel als een 'kwart- 
jesboek', een boek met verhalen voor kin- 
deren, en op slecht papier gedrukt. De 
postprijs van een brief naar een andere 
stad was 7,5 cent (Zie de afbeelding op 
pagina 252). 

Geld voor winkels en reparateurs werd 
meestal contant betaald, of per giro over- 
geschreven, d.w.z. een formulier (giro 
check) werd naar de giro bank gestuurd 
met de opdracht om het bedrag over te 
schrijven. Dit systeem is analoog aan een 
normale bank voor overdracht van rela- 
tief kleine bedragen, maar werkt enigs- 
zins anders: de betaler zegt aan zijn bank 
om een bedrag af te trekken en dan over 
te schrijven naar het gegeven adres. 



tially heated those rooms when the sun 
was shining. 

Financially, the Weijler family was rea- 
sonably well off, but not much is known. 
They may have provided money for sev- 
eral mortgage loans: Jacobs paid her on 
8 October, and on 7 February she men- 
tions that part of a mortgage was paid off 
by Mrs. Langendam. She also had some 
stocks and/or bonds from which she re- 
ceived dividends; at the time you had to 
go to the bank, have little sticker seals 
('coupons') removed from the certificate, 
and trade the sticker in for cash. 

The monetary unit was the guilder {fl ) 
from the older fiorino, the coin used in 
Firenza, Italy; later translated to 'florin'. 
In addition to the guilder (# 1.00), the coins 
were 'rijksdaalder', 'riks' in short (#2.50), 
and several smaller ones, 'kwartje' (# 0.25), 
'dubbeltje' (#0.10), 'stuiver' (#0.05), and 
the cent (# 0.01). At the time, a 'riks' was a 
nice present for children, when a loaf of 
bread used to cost ca. fl 0.25 which also 
was the price of children's books printed 
on rather poor quality paper. Mailing a 
letter to another city amounted to 7.5 pen- 
nies (# 0.075) (See the figure on page 252). 

Money in stores and for laborers was 
paid mainly in cash, or else per giro, i.e. 
mailing a check to the giro office, asking 
to transfer the stated amount. The giro 
system is almost equivalent to a bank for 
transferring money between two fixed ac- 
counts, but works in the 'opposite' direc- 
tion in that the payer tells the girobank 
to deduct first, and then to transfer the 
amount to the given address. 



229 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



In die tijd was het normaal voor groente 
winkels, kruideniers, enz. om op vaste 
dagen wagens rond te sturen naar hun 
klanten, onverschillig of je iets besteld 
had. Er waren te weinig telefoons (Zie 
de afbeelding op pagina 12) om telefo- 
nische bestelling gebruikelijk te maken. 
De wagen kwam voor, de man belde aan 
en vroeg wat je vandaag nodig had, en 
leverde het dan direct af. Handkarren 
waren typisch voor bakkers, terwijl de 
groenteman met paard en wagen kwam. 
Anderen die zo langs kwamen waren b.v. 
scharenslijpers, verkopers van borstels, 
en mensen die potten en pannen repa- 
reerden en verkochten. Dit verkoop sys- 
teem klinkt erg efficiënt voor huisvrou- 
wen, maar dat was het niet; vaak hoorde 
je van een huisvrouw "Ik kan vanmiddag 
niet gaan omdat de groenteboer langs komt". 



At the time, it was common for stores 
of staple products to send out carts with 
their wares to the customers for home 
delivery on fixed days, even though you 
had not ordered anything; there were too 
few phones (See the figure on page 12) to 
make ordering by phone a Standard prac- 
tice. They would ring the front door bell, 
ask what you needed today, and deliver 
this on the spot. Typically, bakers had 
hand-pushed carts, and greengrocers had 
larger carts pulled by a horse. Other 
door-delivered services came from e.g. 
scissors grinders, brush sellers, and peo- 
ple that specialized in the sale and repair 
of pots and pans. This system sounds de- 
lightfully efficiënt for the women that did 
the household work, but it was restric- 
tive; often it was heard from a lady "I 
cannot not go out this afternoon, because the 
greengrocer comes by". 



Genoemde Personen 

Heel veel mensen komen voor in het 
Dagboek, een deel waarvan onbekend is 
bij de huidige schrijvers, en dus adres- 
boeken moesten gebruikt worden voor 
verificatie. Sommige genoemde namen 
komen te vaak voor in de adreslijsten 
om te kunnen identificeren. Die namen 
zijn bij elkaar gebracht in de Woorden- 
lijst onder 'unknown'. De straatnamen 
zijn aangevuld uit het Algemeen Adres- 
boek Nijmegen 1940, en vergeleken met 
die uit het Straatnamenboek 1948. 



Persons mentioned 

Many people have been mentioned in 
the Diary, some of which are not known 
to the current authors, and thus address 
lists had to be used for verification. Sev- 
eral names occurred too often in these 
lists to be identified with the Diary con- 
tent. Those names are collected and listed 
in the Index under 'unknown'. The street 
names have been verified with the 1940 
and 1948 editions of the 'General Address- 
book Nijmegen'. 



230 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



FlGURE 5.44. 




Het zomerhuisje De Geitenmelker in het bos bij Eerbeek. 
Ë The summer cottage De Geitenmelker in the woods near Eerbeek. 



Inwoners 

In de tijd en plaats van het Dagboek 
was het heel gewoon om een dienstbode 
te hebben, en meestal woonde die in; op 
Oranjesingel 25 was er een speciale ka- 
mer op de zolderverdieping voor de huis- 
houd hulp, en de W.C. in een schuur in 
de achtertuin, dichtbij de keuken achter- 
deur. In het Dagboek zijn verschillende 
dienstboden genoemd. 

Annie was een dienstbode op Oran- 
jesingel 25 voor zo goed als de hele be- 
schreven periode. Nel is de naam van 
haar zuster, en Bert was de verloofde van 
Annie. Hij hielp vaak mee met speciale 
karwijtjes. 

Dory was een tijdelijke dienstbode op 
Oranjesingel 25 gedurende de tijd dat An- 
nie buiten de stad was en niet terug kon 
komen over de brug waarvoor een spe- 



Lodgers 

At the time and place of the Diary it 
was quite common to have a maid-servant, 
and mostly she lived on the premises. In 
Oranjesingel 25 the maid's room was on 
the attic floor, and she had a toilet in a 
shed located in the back garden, close to 
the kitchen door. Several servants are 
mentioned in this Diary. 

Annie was servant in Oranjesingel 25 
f or almost the complete period described. 
Nel is the name of her sister, and Bert 
was engaged to Annie, and often helped 
with special jobs. 

Dory was a temporary servant in the 
Oranjesingel 25 during the time that An- 
nie was out of town and was not allowed 
to return over the Waal bridge, for which 



231 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



ciale pas nodig was. 

Vanwege de verwoesting was er groot 
gebrek aan woningruimte, en alle hui- 
zen die ruimte hadden werden ingescha- 
keld voor inkwartiering van het leger, of 
voor de huisvesting van families waar- 
van de huizen vernield waren. Mevrouw 
van Dalen, haar zuster juffrouw Kok, en 
haar dochter Corry van Dalen, woonden 
in op Oranjesingel 25 vanaf begin no- 
vember 1944 toen hun huis onbewoon- 
baar werd. Corrys toekomstige verloofde 
is Jan Rombouts. 

Theo Pothof met zijn vrouw Lies en 
zoontje Albert sliepen tijdelijk in de kel- 
der van Oranjesingel 25. Zij was vroeger 
dienstbode bij Duives, hij werkte in een 
borstelfabriek. Hun woonadres: Tweede 
Walstraat 113. 



a special permit was required. 

Due to all the destruction there was 
much demand for living space, and all 
houses which were still livable and had 
one or more spare rooms were forced to 
take in people from demolished homes, 
and some soldiers. Mrs. van Dalen, her 
sister Miss Kok, and her daughter Corry 
van Dalen temporarily lived on Oranje- 
singel 25 from early November 1944 af- 
ter their home was badly damaged and 
became uninhabitable. Corry's future fi- 
ancé was named Jan Rombouts. 

Theo Pothof, his wife Lies and young 
son Albert temporarily used the basement 
of Oranjesingel 25 as night shelter. She 
used to be the servant of Mrs. Duives, and 
he worked in a brush factory. They lived 
on the Second Wall street 113. 



Vrienden, buren 

Vriendinnen en verschillende mensen 
uit de buurt van de Oranjesingel zijn her- 
haaldelijk genoemd, zelfs personen die 
alleen maar bekend waren omdat zij de- 
zelfde schuilkelder gebruikten. Vooraan- 
staand zijn de namen 'Cor', Nan' en 'Mien' 
die telkens genoemd worden. Zij waren 
de zusters Courier du Dubekart en zulk 
goede vriendinnen van Oma Weijler dat 
ze vaak 'Tante' genoemd werden, hoe- 
wel ze niet verwant waren met de Weij- 
ler familie. Vermoedelijk zagen de Weij- 
ler dochters ze regelmatig, en dus begon- 
nen ze de drie zusters aan te spreken 
als 'tante', b.v. 'tante Nan' i.p.v. 'Mevr. 
Jentink'. In die tijd was dit gebruik nor- 
maal; zelfs ca. 1930 werd de huis dok- 
ter, die toen nog regelmatig huis bezoek 
maakte, 'Oom Dokter' genoemd. Gedu- 



Friends, neigbors 

Friends and several people from the 
Oranjesingel neigborhood are mentioned 
several times, even persons known only 
because they shared the same bomb shel- 
ter. Prominent are the names 'Cor', 'Nan' 
en 'Mien' which occur throughout the Di- 
ary. They were sisters, born Courier du 
Dubekart, and were such good friends of 
Poedel that they often were called 'Aunt', 
even though they were not related to the 
Weijler family. Presumably, the Weijler 
daughters saw them often and the girls 
addressed them as e.g. 'aunt Nan' instead 
of 'Mrs. Jentink'. Such transfer to family 
was common at the time; even ca. 1930 
the house doctor, who then commonly 
made house calls, was called 'uncle doc- 
tor' by children. During the time of the 
Diary, the sisters lived together in a large 



232 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 




FlGURE 5.45. ^b "Gebruik je die klompen ook in de rechtbank?", bij het zomerhuisje De 
Geitenmelker. 

"Are you using those clogs also in court?", near the vacation cottage 
De Geitenmelker. 
/.=>/?; Han, Henk, Frits, Otto, Cors, Nini. 



rende de tijd van het Dagboek woonden 
de drie zusters samen in een groot huis 
op de hoek van de Arksteestraat, Oran- 
jesingel 2A, schuin tegenover Oranjesin- 
gel 25. 

Cor Jentink was één van de drie zus- 
ters, Cor, Nan en Mien, geboren Courier 
du Dubekart, die woonden op Oranjesin- 
gel 2A. Cor Jentink-Courier du Dubekart 
is overleden in Nijmegen op 21 juni 1964. 
Ze was getrouwd, in Den Haag in 1893, 
met Dirk Jentink (1863-1919), KNIL offi- 
cier in Meester Cornelis (Java). 

Nan Jentink was één van de drie zus- 
ters, Cor, Nan en Mien, geboren Courier 
du Dubekart, die woonden op Oranjesin- 
gel 2A. Nan Jentink-Courier du Dubekart 
is overleden in Nijmegen 20 november 



house at the corner of the Arkstee street, 
Oranjesingel 2A, which is askew Oranje- 
singel 25. 



Cor Jentink was one of the three sis- 
ters, Cor, Nan and Mies, born Courier 
du Dubekart, who lived on the Oranje- 
singel 2A. Cor Jentink died in Nijmegen 
on 21 June 1964. She was married in the 
Hague in 1893 with Dirk Jentink (1863- 
1919), an officer in the KNIL (Royal Dutch 
Indias Army) in Meester Cornelis, Java. 

Nan Jentink, also one of the three sis- 
ters living on Oranjesingel 2A. Nan Jentink 
died in Nijmegen on 20 November 1959. 
She married Jan Carel Jentink (1865-1905), 
an agriculturist in Medan (Sumatra); they 



233 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



1959. Zij was in 1900 getrouwd met Jan 
Carel Jentink (1865-1905) planter in Me- 
dan; zij hadden één dochter Jacomina Ja- 
coba, geboren in Batavia (Java) in 1901. 

Mien Büchler was één van de drie zus- 
ters, Cor, Nan en Mien, geboren Courier 
du Dubekart, die woonden op Oranjesin- 
gel 2A. Haar kleindochter was Ineke. 

Anna Moora was een oude schoolvrien- 
din van Poedel, geboren in Amsterdam 
18 januari 1869, woonde met haar ou- 
ders, broers en zusters op Ganzenheuvel 
wijk O N°499 sedert 11 oktober 1879. Zij 
vertrok 24 maart 1892 naar Utrecht (ge- 
gevens van het bevolkingsregister 1860- 
1900). 

Tine Hovenkamp en Annie Behrens 
waren vriendinnen van Toet. Tine woonde 
op Oranjesingel 75, en Annie in Eindho- 
ven. Kas was de verloofde van Toet vóór 
ze Tyr kende. Zijn achternaam is niet 
bekend. 

Mevrouw André, een overbuurvrouw, 
woonde op Oranjesingel 24. Haar man 
was kleermaker. 

Beijens, geboren CO. de Ridder, woon- 
de op Straalmanstraat 9. Mevrouw Beij- 
ens was de moeder van Nan Beijens. Nan 
was van beroep apothekersassistente, en 
een vriendin van Toet. 

Benes. Deze familie en hun adres is 
niet bekend, maar het moet niet al te ver 
zijn van Oranjesingel 25. 

Martinus Jacobus Duives (1892-1982) 
woonde op de Hendrik Hoogersstraat 2, 
d.i. het hoekhuis met de Oranjesingel, 
het huis naast Oranjesingel 25. Hij was 
een accountant, en in latere jaren wet- 
houder van Nijmegen. Hij was getrouwd 



had one daughter Jacomina Jacoba, born 
in Batavia (Java) in 1901. 



Mien Büchler was one of the three sis- 
ters Cor, Nan, and Mien, born Courier 
du Dubekart, living in Oranjesingel 2A. 
Her granddaughter was named Ineke. 

Anna Moora was an old schoolfriend 
of Poedel. She was born in Amsterdam 
on 18 January 1869 and lived with her 
parents, brothers and sisters in Ganzen- 
heuvel area O N°499 since 11 October 
1879. She moved to Utrecht on 24 March 
1892 according to the registry (1860-1900). 

Tine Hovenkamp was a friend of Toet 
and lived on Oranjesingel 75. Annie Beh- 
rens from Eindhoven also was a friend 
of Toet. Kas was engaged to Toet before 
she had met Tyr. The last name of Kas 
is not known. 

Mrs. André lived across the street, on 
Oranjesingel 24. Her husband was a tay- 
lor. 

Mrs. Beijens-de Ridder lived on Straal- 
man street 9. She was the mother of Nan 
Beijens, a friend of Toet, and assistant 
apothecary. 

The family Benes and their address is 
not known, but they must have lived close 
to Oranjesingel 25. 

Martinus Jacobus Duives (1892-1982) 
lived on Hendrik Hoogers street 2, i.e. 
the corner house to the Oranjesingel, and 
adjacent to Oranjesingel 25. He was ac- 
countant and in later years alderman of 
the city of Nijmegen. He was married 



234 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



met Gerarda Maria Oelp, en had Eta en 
Piet als kinderen. Iedere keer dat er hulp 
nodig was, klom Piet over hun tuinmuur. 

Wagenmaker. S.C. Wagenmaker was 
de directeur van de N.V. Centrale Grint- 
handel, en buurman van de Weijler fami- 
lie, en woonde op Oranjesingel 23. Zijn 
vrouw is Truus, met zonen Erik, Frits, en 
Bob. Willem Gautsch, Fransestraat 53, 
was de vader van Truus Gautsch-Wagen- 
maker, en ook een oude schoolvriend van 
Poedel. 

Botermans was koopman en meubel- 
handelaar, met zijn zaak op Ziekerstraat 
63, en woonadres Prins Bernhardstraat 8, 
naast het huis van van Roggen. In 1941 
of begin 1942 liet hij een grote schuilkel- 
der bouwen in zijn achtertuin, waar goed 
gebruik van gemaakt was, ook door ver- 
schillende families uit de buurt. 

Drielsma was assistent administrateur 
(incassobureau), Oranjesingel 49. Deze 
Joodse familie was door de Duitsers op- 
gepakt en naar een concentratiekamp ge- 
stuurd. Helaas zijn ze nooit terug geko- 
men. 

Mevrouw Haga was de zuster van juf- 
frouw Muller Massis en ze woonde op 
de Bijleveldsingel 24. 

Hendrik van Hestia huurde een ver- 
dieping naast Oranjesingel 25. 

Mevrouw M.J. van Wijk woonde in de 
Hendrik Hoogersstraat 6, net om de hoek 
van Oranjesingel 25. 

De familie Schaepman woonde op de 
Prins Bernhardstraat 4, naast het huis van 
van Roggen. 



with Gerarda Maria Oelp, and his chil- 
dren were named Eta and Piet. Piet regu- 
larly climbed over their common garden 
wall when help was needed. 

S.C. Wagenmaker was the director of 
the Central Gravel Co. Ine, lived in the 
Oranjesingel 23 and thus was neighbor 
of the Weijler family. His wife is Truus 
Gautsch- Wagenmaker, and their sons are 
Erik, Frits, and Bob. Her parents lived in 
the Franse street 53. Her father Willem 
also was an old schoolfriend of Poedel. 

Mr. Botermans was a merchant and 
sold furniture in his shop on Zieker street 
63. He lived on Prins Bernhard street 8, 
next to van Roggen. In 1941 or early 
1942 he had built a large bombshelter in 
his back yard. Much use was made of 
this by them and various families in the 
neighborhood. 

Drielsma was assistant administrator of 
the collection agency located on Oranje- 
singel 49. This Jewish family was picked 
up by the Germans and sent to a concen- 
tration camp. Unfortunately, they never 
returned. 

Mrs. Haga is the sister of miss Muller 
Massis and lived on the Bijleveldsingel 24. 

Hendrik van Hestia rented a floor ad- 
jacent to Oranjesingel 25. 

Mrs. M.J. van Wijk lived on the Hen- 
drik Hoogers street 6, just around the 
corner of Oranjesingel 25. 

The Schaepman family lived in Prins 
Bernhard street 4, next to the home of 
van Roggen. 



235 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



E.J. Gaudy Spanjaard, wonende Oran- 
jesingel 17. Zijn zuster(?) heet Mies, in- 
geschreven als 'mej. M.G. Spanjaard'. 



Mr. E.J. Gaudy Spanjaard lived in the 
Oranjesingel 17. His sister(?) Mies was 
registered as 'Miss M.G. Spanjaard'. 



Aannemers, Werkers 

Deze groep namen bevat de verschil- 
lende winkels en firmas die genoemd zijn 
in het Dagboek zowel als de namen van 
verschillende mensen die gehuurd waren 
om de vele reparaties te verrichten. 

De Postduif is een banket en brood 
bakkerij die nog steeds bestaat (2009). De 
winkel werd vaak bezocht, en er was re- 
gelmatig contact met verschillende per- 
sonen die daar werkten. Juffrouw San- 
ders was de administrateur of misschien 
de eigenaar van de Postduif winkel, en 
Marie was daar een winkeljuffrouw. 

De firma Seegers werkte verschillende 
keren aan de daken van Oranjesingel 25 
en omgeving. Horbeek was de schoor- 
steenveger, en van Tienen was timmer- 
man en aannemer die de gaten in het 
huis repareerde. De tuinman was van 
Loosbroek en de steenkool leverancier 
Biessels. Dupont was een Nijmeegse ver- 
huis of transport firma en Hartink was 
een brillen winkel, Michels een kapper, 
en Scheerder een kapster. Schuppers 
had een brood bakkerij, en Groen een 
kantoorbedrijf on Gerard Noodtstraat 6. 

W.J. Jacobs, wonende Ziekerstraat 148, 
had waarschijnlijk een loodgieters bedrijf 
in de van Welderenstraat, en vermoede- 
lijk een hypothecaire lening lopen bij de 
Weijler familie. Zijn zoon, Jan Petrus Wil- 
helmus, 25 jaar oud, was gestorven door 
een granaat inslag op 28 september 1944, 
en zijn verloofde Lidy Arends was zwaar 
verwond bij dezelfde inslag. 



Contractors, Laborers 

This group of names relates to people 
associated with various companies, stores, 
and workers who had to make many of 
the required house and garden repairs. 

The Postduif (carrier pigeon) is a bak- 
ery and confectionary still extant in 2009. 
The store was visited often, and there was 
regular contact with several persons that 
worked there. Miss Sanders was the man- 
ager or perhaps owner of the Postduif 
store, and Marie a stores clerk in that 
shop. 

The Seegers company worked several 
times on the roof repair at the Oranje- 
singel and surroundings. Horbeek was 
the chimneysweep, van Loosbroek the gar- 
dener, and van Tienen was carpenter and 
contractor who worked on the house. Bies- 
sels delivered coal for the stoves, Dupont 
was a transport and moving company in 
Nijmegen. Hartink had a store for eye- 
glasses, Michels was a hairdresser, as was 
Ms. Scheerder, and Schuppers had a bak- 
ery store. Groen was a stationer's store 
at the Gerard Noodt street 6. 

W.J. Jacobs, address Zieker street 148, 
had a plumbers company most likely in 
the van Weideren street, and probably 
had a mortgage loan at the Weijler fam- 
ily. His son, Jan Petrus Wilhelmus, 25 yr 
old, died from a shell shard on 28 Septem- 
ber 1944, and his fiancée Lidy Arends was 
severely wounded by the same shell. 



236 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Prakke was de Protestante boekhan- 
del in Nijmegen. De godsdienstige ver- 
deling in de stad Nijmegen, tussen het ka- 
tholieke zuiden en het protestante noor- 
den, in die tijd was erg sterk. Het Rooms 
katholieke equivalent was de boekhandel 
Kloosterman, en dan was er nog Ten Hoet, 
die meer algemeen en onzijdig was. 

Teunissen, vader en zoon, waren aan- 
nemers in de Barbarossastraat. van der 
Stad was een winkel voor hang- en sluit- 
werk, van Woerkom was een grote co- 
mestibleszaak in de Molenstraat, en Ver- 
kroost was een expediteur en verhuizer 
firma. Hulsteijn was een kruideniers- 
zaak, en vermoedelijk kende Poedel de 
eigenaars. 

A.C.C, was een genoemde Italiaanse fir- 
ma, met Jaap van Epenhuizen als trans- 
port directeur. Hij was een kennis van 
Toet. Misschien is er ook een Jan van 
Epenhuizen. 



Prakke was the protestant bookstore 
in Nijmegen. The religious separation 
in this boundary city between the mainly 
catholic South and the protestant North 
parts, was quite strong at the time. The 
roman catholic bookstore was Klooster- 
man, and there also was a more neutral 
one, Ten Hoet. 

Teunissen, both father and son, were 
building contractors located in the Bar- 
barossa street; van der Stad was a hard- 
ware store, van Woerkom was a large 
grocery-delicacy store in the Molen street, 
and Verkroost a transport company. Mr. 
Hulsteijn had a grocery store, and most 
likely, Poedel knew the owners. 

Jaap van Epenhuizen, transport direc- 
tor at the Italian compnay A.C.C., was an 
acquaintance of Toet. There also may 
have been a Jan van Epenhuizen. 



Medisch 

In de tijd van dit Dagboek waren er 
veel mensen gewond of stierven door het 
oorlogsgeweld, en de medische dienst had 
dus veel extra werk wat soms onder moei- 
lijke omstandigheden uitgevoerd moest 
worden. De volgende mensen in deze be- 
roepen zijn vermeld. 

K.J. Troost (Kerst) was huisarts, wo- 
nende op Oranjesingel 47. Zijn vrouw 
was Thea Troost-van der Koog. Haar ou- 
ders van der Koog woonden ook in Nij- 
megen. 



Medical 

During the time of this Diary, many 
people were wounded or died due to the 
raging war, and members of the medical 
profession had their hands full with the 
extra work, done sometimes under diffi- 
cult condition. The following people in 
this group have been mentioned. 

K.J. Troost was a medical doctor, gen- 
eral practitioner, living in Oranjesingel 47. 
His wife was Thea Troost-van der Koog, 
and her parents also lived in Nijmegen. 



237 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Bol, van Zeggelen, van Daal en Prik 

waren Nijmeegse artsen. W. Munting 
was arts en homeopaat, wonende op de 
Graafscheweg 1. C. M.J.C. Lagerwerff 
was vrouwenarts, Oranjesingel 32. Dr. 
Plantenga was keel, neus en oorarts, en 
woonde in de Spoorstraat. van Vucht 
was arts, en verbonden aan het Canisius 
Ziekenhuis in Nijmegen. Boon was een 
arts in Amsterdam, en Veenenbos een 
arts in Eerbeek. 

Bueno Bibaz was een tandarts, Broer- 
straat 24, en F.J.M. Werner was ook een 
tandarts, wonende Hendrik Hoogersstraat 
1. Juffrouw van Steenbergen was een 

verpleegster, o.a. van Hendrik Otto tij- 
dens zijn laatste ziekte. Ans was een mas- 
seuse, haar achternaam is niet bekend. 



Drs. Bol, van Zeggelen, van Daal en 
Prik were medical doctors in Nijmegen. 
Dr. W. Munting, Graafscheweg 1, was 
medical homeopathist doctor. C.M.J.C. La- 
gerwerff was gynecologist and lived in 
Oranjesingel 32. Dr. Plantenga was a 
doctor for throat, nose and ear diseases 
and lived in the Spoor street. Dr. van 
Vucht was associated with the Canisius 
Hospital. Dr. Boon was a medical doctor 
in Amsterdam, and Veenenbos was doc- 
tor in Eerbeek. 

Bueno Bibaz was a dentist who lived on 
Broer street 24, and F.J.M. Werner also 
was a dentist with address Hendrik Hoog- 
ers street 1. Miss van Steenbergen was 
a nurse who took care of Hendrik Otto 
during his last illness. Ans, her last name 
unknown, was a masseuse. 



Religieus 

Net als de dokters hadden de dominees 
en priesters het ook moeilijk, vooral om- 
dat vele kerken in de binnenstad zwaar 
beschadigd waren. Behalve dat waren 
bijna alle kerk klokken gesloopt door de 
Duitsers om omgesmolten te worden tot 
kogels en wapens. Snel na de Duitse be- 
zetting van de stad kwam het bevel dat 
alle koperwerk, zelfs potten en pannen, 
ingeleverd moet worden om bij te dra- 
gen aan de Duitse oorlog. Vele families 
wilden dit niet doen, en moesten hun ko- 
perwerk verbergen zodanig dat ze niet 
gevonden werden tijdens één van de vele 
huisinvallen door het Duitse leger of de 
SS. Frits en Arend groeven hun koper- 
werk onder in een kelderhoek waar er 
een grote stapel van zand, baksteen en 
cement blokken lagen die overgebleven 
waren van de huisbouw. Het bleef ver- 



Religious 

Like the medical profession, the reli- 
gious one also had a difficult time, be- 
cause at some point most of the down- 
town churches in Nijmegen were seri- 
ously damaged. Moreover, almost all the 
bells from the churches were taken down 
to be melted and used for bullets and other 
armory. Quite soon during the German 
occupation, the edict came out that all 
people had to deliver their copper and 
brass items, even pots and pans, to a cen- 
tral station from where they were shipped 
to Germany to be melted down and used 
for their war effort. Many families did 
not want to contribute and had to hide 
their copperware so that it could not be 
found during one of the many razzias. 
Frits and Arend dug the family's items 
deep into a basement corner where there 
was a big heap of sand, brick and con- 



238 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



borgen tijdens de verhuizing van de fami- 
lie naar Rotterdam, en het was pas heels- 
huids opgegraven na de oorlog. 

Baljon, een Ned. Hervormd predikant 
uit Zetten, tijdelijk verplaatst naar Nijme- 
gen. Ds Geurtsen en Ossewaarde pre- 
dikten ook in Nijmegen, van Gaaien was 
evangelist en godsdienst leraar, wonende 
op Bijleveldsingel 58, boven het Centraal 
Gebouw. Pel was Lutherse dominee en 
redacteur en J.A. van Selms was Ned. Her- 
vormd predikant. 

Johan Heidema was Nederduits Her- 
vormd hulpprediker in Amsterdam-Slo- 
ten, en verloofd met Tineke Sasse. Er 
waren radio preken en uitzendingen van 
ds Sipenmeijer, een predikant uit Eind- 
hoven, en van Dorp predikte vanuit Lon- 
don via BBC uizendingen. Ds van Dijk 
predikte in Nijmegen en schreef in de 
Nijmeegse Courant. 

Juristen 

Verschillende personen zijn genoemd 
die betrekking hadden met de Nijmeegse 
advocaten praktijk (1924-1942) van van 
Roggen, de schoonzoon van Poedel. 

Haitsma Muiier was advocaat en pro- 
cureur, en nam de praktijk over van C.R.F, 
van Roggen toen die was benoemd tot 
rechter in Rotterdam. Zijn vrouw is Guus 
Haitsma Muiier -van Scherpenberg. Haar 
vader was ook advocaat, en tot zijn dood 
de oudere collega van van Roggen. 

Visser was de klerk in het advocaten 
kantoor van C.R.F, van Roggen en Haits- 
ma Muiier. Hij woonde buiten Nijmegen 
in Berg en Dal, en had een dochter, An- 
nemarie. 



crete residues, left there after construc- 
tion of the house. All was left when they 
moved to Rotterdam, and the items were 
retrieved without damage after the war. 

Baljon was a Ned. Hervormd minister 
from Zetten, and temporarily stationed 
in Nijmegen. Geurtsen and Ossewaarde 
also preached in the city. Van Gaaien 
was evangelist and religion teacher at the 
Centraal Gebouw. Bijleveldsingel 58. Pel 
was a Lutheran minister and editor, and 
Selms was a Nederduits Hervormd min- 
ister. 

Johan Heidema, Nederduits Hervormd 
clergyman in Amsterdam-Sloten, was en- 
gaged to Tineke Sasse. There were ra- 
dio sermons and broadcasts from Sipen- 
meijer, a minister from Eindhoven, while 
van Dorp preached from London via the 
BBC radio. Minister van Dijk preached 
in Nijmegen and also wrote in the Nij- 
meegse Courant 

Legal 

Several people are mentioned who were 
related to the law practice in Nijmegen 
(1924-1942) of van Roggen, a son in law 
of Poedel. 

Mr. Haitsma Muiier was lawyer and 
barrister, and took over the law practice 
of C.R.F, van Roggen after the latter be- 
came a judge in Rotterdam. His wife is 
Guus Haitsma Mulier-van Scherpenberg, 
and her father also was a lawyer and un- 
til his death the older colleague of van 
Roggen. 

The law clerk in the offices of van Rog- 
gen and Haitsma Muiier was Mr. Visser, 
who lived outside of Nijmegen in Berg en 
Dal. Annemarie Visser is his daughter. 



239 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



A.C. Nypels was notaris; mevr. Nypels, 
geboren Deutekom, was zijn weduwe. De 
familie woonde op Oranjesingel 45, en 
hun achtertuin grensde aan de achtertuin 
van van Roggen. Hun dochter is Inge 
Bloemsma -Nypels, en zij heeft via Otto 
ook informatie voor deze uitgave bijge- 
dragen. 

Doesburgh was een notaris, Oranjesin- 
gel 12, en van Diepenbroek was in 1940 
een candidaat notaris, wonende Kwakken- 
bergweg 301. 

Beets wonende op Fransestraat 6, (toen 
geschreven: Franschestraat) was advo- 
caat en procureur. De schuilkelder waar 
hij, zijn vrouw en zoon Henk overnach- 
ten was in de kelder van het Centraal 
Gebouw, van der Velden was kanton- 
rechter in Nijmegen en Weier was een 
notaris. 



A.C. Nypels was a notary public; Mrs. 
Nypels, born Deutekom, was his widow. 
The family lived in Oranjesingel 45, and 
their backyard was adjacent to that of van 
Roggen. Their daughter is Inge Bloems- 
ma-Nypels, who also has contributed in- 
formation for this publication via Otto. 

Mr. van Doesburgh was a notary pub- 
lic, living in Oranjesingel 12, and van Diep- 
enbroek was an apprentice notary pub- 
lic in 1940, with address Kwakkenberg- 
weg 301. 

The family Beets, address Franse street 
(at the time spelled 'Fransche') was so- 
licitor and barrister. The bombshelter 
where he, his wife and son Henk spent 
the nights was in the basement of the 
Centraal Gebouw. Mr. van der Velden 
was magistrate in Nijmegen and Weier 
was a notary public. 



Soldaten 

Tommy is de algemene naam die in 
het Dagboek gebruikt was voor de leden 
van de geallieerde legers: Amerikaan, En- 
gelsman, Canadees, en soms zelfs voor 
niet-Engels sprekende personen. Dus niet 
alleen voor Engelse (UK) soldaten, zoals 
gebruikelijk in de Engelse taal. We hou- 
den dit gebruik aan, en het meervoud 
'Tommys' in beide talen. 

David Dwight Eisenhower (1890-1969), 
was generaal in het Amerikaanse leger 
en benoemd tot suprème commander of 
the Aüied forces. In de verkiezing van 
1952 was hij verkozen als President van 
de Vereenigde Staten. 



Soldiers 

'Tommy' is the generic name used by 
Poedel in the Diary for all members of 
the Allied armies, and in this Diary is 
thus not confined to Britishers only; a 
change in meaning, which we will retain 
and we will use 'Tommys' as the spelling 
for the plural form in both languages. 



David Dwight Eisenhower (1890-1969), 
as a general in the US Army and was ap- 
pointed as the Suprème Commander of 
the Allied Forces. In 1952 he was elected 
as President of the USA. 



240 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Bernard Law Montgomery (1887- 
1976), the l s * Viscount Montgomery of 
Alamein, was Veldmaarschalk in het En- 
gelse leger. 

Christof Bristown was een engelse sol- 
daat van de Briüsh 7th Armoured Divi- 
sion, genaamd Desert Rats (Woestijn rat- 
ten), vanwege hun goed werk in Noord- 
Afrika. Hun insigne is de jerboa (woes- 
tijn rat) (Zie de afbeelding op pagina 56). 

de Vries was kapitein in het Neder- 
landse bevrijdings leger. 

Hans en Stanley, beide 'Tommys', met 
onbekende achternamen. Hans woonde 
in Canada. 

Undra was een officier in het Duitse le- 
ger, misschien uit Oostenrijk, en tijdelijk 
gelegerd op Oranjesingel 25, net vóór de 
Duitse terugtrekking uit Nijmegen. 



Bernard Law Montgomery (1887-1976), 
the l s * Viscount Montgomery of Alamein 
was the Fieldmarshal of the British Army. 

Christof Bristown was a soldier of the 
British 7th Armoured Division, which has 
the nickname 'Desert Rats' due to their 
performance in the North Africa desert. 
Their emblem shows the jerboa (desert 
rat) (See the figure on page 56). 

Captain de Vries of the Dutch army 
was in Nijmegen after its liberation. 

Hans and Stanley are two Tommys of 
which the last names are unknown. Hans 
came from Canada. 

Undra was an officer in the German 
army, probably from Austria, and was bil- 
leted on Oranjesingel 25 just before the 
German withdrawal from Nijmegen. 



Artiesten 

A. den Doolaard (1901-1994), is het 
pseudoniem van Cornelis Johannes Ge- 
orge Spoelstra jr. Deze schrijver was erg 
sterk tegen de Nazi beweging, zie zijn au- 
tobiografie Het leven van een Landlo- 
per (ISBN 9021410354, Querido 1958) over 
zijn heel avontuurlijk leven. 

Carel Steven Adama van Scheltema 

(1877-1924), was een dichter, heel bekend 
door zijn optimistische stijl en gedichten 
over de mensheid in de natuur. 

Publius Ovidius Naso (Ovidius, 43 BC- 
17 AD) was een Romeinse dichter met een 
langdurende invloed op proza en poëzie 
in de westerse literatuur. 



Artists 

A. den Doolaard (1901-1994) is the pen 
name of Cornelis Johannes George Spoel- 
stra Jr. He wrote strongly against the 
Nazi system, and had a very adventur- 
ous life, described in his book Het leven 
van een Landloper (The life of a Tramp, 
ISBN 9021410354, Querido 1958). 

Carel Steven Adama van Scheltema 
(1877-1924), was a Dutch poet. He was 
well known, mainly due to his optimism 
and his poems about people in nature. 

Publius Ovidius Naso (Ovid, 43BC-17 
AD), a Roman poet with a long lasting 
influence on Western literature and po- 
etry.. 



Arthur Schopenhauer (1788-1860) was Arthur Schopenhauer (1788-1860), was 
een Duitse filosoof. a German philosopher. 



241 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Alie van Wijhe-Smeding (1880-1938), 
was een bekende schrijfster. Haar ro- 
man De Zondaar, ong. 1930, werd een 
'zeer gedurfde roman' genoemd. 

Max Blokzijl, d.w.z. Marius H.L.W. 
Blokzijl (1884-1946), was zanger, schrij- 
ver, en een Nederlandse Nazi collabora- 
teur en propagandist. 

Lammerts van Bueren, een schrijver 
over Nijmegen, o.a. schreef hij het boek 
De verwoesting van een oude Keizers- 
stad [Nijmegen, De Koepel, 1948, LCCN: 
a 47000182]. 

Gustav Lange (1830-1889), een Duitse 
componist. Zijn Blumenlied (bloemen 
zang) is karakteristiek voor de periode 
omstreeks 1900. De Duitse tekst is van 
Ludwig Heinrich Christoph Hölty (1748- 
1776), en heeft een Nederlandse vertaling 
(Luister). 

Albert van Dalsum (1889-1971), was 
een acteur en gaf voordrachten. 

Janus van Duuren (1885-1980), was zo- 
wel bariton als tekenleraar in Nijmegen. 
Zijn bijdragen tot het culturele herstel 
in Nijmegen zijn alhier beschreven [Loc. 
cit, pagina 82ff]. 

Hans Triebels (1912-2006), was mu- 
sicoloog en pianist. Triebels heeft ook 
geschreven Hoopvol naar een nieuwe 
toekomst: Hervatting van het cultu- 
rele leven in Nijmegen direct na de be- 
vrijding [Nijmeegs Katern NK 11 (1997), 
N°5, p. 2-11]. 

Theunis Uilke de Vries (1907-2005), 
was een schrijver en dichter in de Ne- 
derlandse en Friese taal. 



Alie van Wijhe-Smeding (1880-1938), 
was a well known Dutch author. Her 
novel De Zondaar (The Sinner; ca. 1930) 
caused quite an uproar. 

M.H.L.W. (Max) Blokzijl (1884-1946), a 
singer and author and well known as a 
Dutch Nazi collaborator and propagandist. 

A. Lammerts van Bueren was an au- 
thor and wrote about Nijmegen, e.g. the 
book De verwoesting van een oude Keiz- 
ersstad, 'The destruction of an old em- 
pirical city'. 

Gustav Lange (1830-1889), was a Ger- 
man composer. His Blumenlied (flower 
song) is typical music for the period near 
1900. The text is from Ludwig Heinrich 
Christoph Hölty (1748-1776) (Listen). 



Albert van Dalsum (1889-1971), was ac- 
tor and performer. 

Janus van Duuren (1885-1980), was both 
a baritone and teacher of drawing in Nij- 
megen. For his contributions to the cul- 
tural recovery in Nijmegen after the war, 
see recovery [Loc. cit, page 82ff]. 

Hans Triebels (1912-2006) was a musi- 
cologist and pianist. He also wrote Hoop- 
vol naar een nieuwe toekomst: Her- 
vatting van het culturele leven in Nij- 
megen direct na de bevrijding (Up to a 
new future: Resumption of the cultural 
life in Nijmegen, immediately after the 
liberation). 

Theunis Uilke de Vries (1907-2005), was 
author and poet in both the Dutch and 
Frisian languages. 



242 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Jo Juda (1909-1985), was een violonist 
en door de Duitsers gevangen genomen, 
eerst in Buchenwald, en bij de bevrijding 
van Nederland was hij in de gevangenis 
bij Vught. 



Jo Juda (1905-1985) was a violonist and 
was captured by the Germans, first de- 
tained in Buchenwald, but at the liber- 
ation he was in the Netherlands, in the 
Vught ja.il. 



Gouvernement 

Franz Joseph (1830-1916), was Keizer 
van Oostenrijk. Hij was geboren in We- 
nen en was Keizer van het Oostenrijks- 
Hongaarse Rijk van 1848-1916. 

Wilhelmina Helena Pauline Maria van 
Oranje Nassau (1880-2004), was Konin- 
gin der Nederlanden van 1890 tot haar 
abdicatie in 1948. Tijdens de tweede we- 
reldoorlog regeerde ze met het Oorlogs- 
kabinet vanuit Engeland. Prinses Juliana 
(1909-2004), later Koningin van Neder- 
land, 1948-2004, was de opvolgster van 
Wilhelmina. Prinses Beatrix (1938-), was 
prinses van Nederland toen dit Dagboek 
geschreven was en werd Koningin van 
Nederland in 2004 na Juliana. Prinses 
Margriet (1943-), is prinses van Neder- 
land. 

P.S. Gerbrandy. Pieter Sjoerds Ger- 
brandy (1885-1961), was Minister-presi- 
dent van het Londense Kabinet tot de be- 
vrijding van Nederland. 

Franklin Delano Roosevelt of 'FDR' 
(1882-1945), was president van de Vere- 
nigde Staten van Amerika van 1933 tot 
1945. 

Arthur Seyfc-Inquart (1892-1946), was 
kanselier van Oostenrijk en was later be- 
noemd als Rijkscommissaris van Neder- 
land, in de Duitse bezetting van 1940-1945. 
Hij was onbarmhartig in het vermoor- 
den van Nederlanders die tegen zijn han- 



Government 

Franz Joseph (1830-1916), was the em- 
peror of the Austrian-Hungarian Empire 
from 1848-1916. He was born in Vienna. 



Wilhelmina Helena Pauline Maria van 
Oranje Nassau (1880-2004), was queen of 
the Netherlands from 1890 until her abdi- 
cation in 1948. During the war she ruled 
with the Dutch War Cabinet from Eng- 
land. She was succeeded by her daugh- 
ter, Juliana Louise Emma Marie Wilhel- 
mina van Oranje Nassau (1909-2004). Ju- 
liana was queen from 1948-2004. Beatrix 
Wilhelmina Armgard van Oranje Nassau 
(1938-), was princess when the Diary was 
written, and became queen after Juliana. 
Princess Margriet Francisca van Oranje 
Nassau (1943-), also is mentioned in the 
Diary. 

Pieter Sjoerds Gerbrandy (1885-1961), 
was Dutch minister president of the tem- 
porary Dutch government in London, un- 
til the liberation of the Netherlands. 

Franklin Delano Roosevelt, or 'FDR', 
was the president of the United States of 
America from 1933 until 1945. 

Arthur Seyfè-Inquart (1892-1946), was 
Chancellor of Austria and later was ap- 
pointed as German high commissioner in 
the Netherlands during the German oc- 
cupation, 1940-1945. He was ruthless in 
exterminating Dutch citizens who disap- 



243 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



delingen waren. Uit de aard der zaak 
was hij niet erg geliefd, en een van de 
moppen was: "6| loopt mank omdat zijn 
broek geen kruis maar een hakenkruis 
heeft". 



von Papen. Franz Joseph Hermann 
Michael Maria von Papen zu Koningen 
(1879-1969), was een hoogstaande Duitse 
diplomaat. Zijn machinaties hadden een 
belangrijke invloed om Adolph Hitler aan 
de macht te krijgen. Adolf Hitler (1889- 
1945), was hoofd van de Duitse Nazi par- 
tij en Führer van Duitsland. Hij was de 
oorzaak van de tweede wereldoorlog, aan 
het einde waarvan dit Dagboek geschre- 
ven was. Hij schreef het belangrijkste 
boek voor de Nazi partij Mein Kampf 
(mijn gevecht). In die tijd in Nijmegen 
ging het rond dat hij zou doorvechten 
niet tot de laatste soldaat (op pagina 157), 
maar tot de laatste Italiaanse soldaat. 



proved of his actions. One underground 
joke about him was that "6| was limp- 
ing because the stitches in his pants are 
sown like a swastika rather than a cross" 
— The Dutch pronunciation of his name 
and that of the number '6|' are very close. 

Franz Joseph Hermann Michael Maria 
von Papen zu Koningen (1879-1969), was 
an influential German diplomat. His ac- 
tions were quite influential in the rise of 
power of Hitler. Adolf Hitler (1899-1945), 
was head of the German Nazi Party en 
Führer (top leader) of Germany. He was 
the cause of WW2, at the end of which 
this Diary was written. He wrote the 
most significant book for the Nazi Party 
Mein Kampf (My Fight). At the time of 
the occupation in Nijmegen it was joked 
that he was going to keep fighting not un- 
til the last soldier (on page 157), but until 
the last Italian soldier. 



Anderen 

Professor van Uven (1878-1959) was 
wiskunde professor aan de Landbouw Uni- 
versiteit van Wageningen, bekend om zijn 
mathematische verwerking van landbouw 
data en analoge experimenten, o.a. sta- 
tistische waarschijnlijkheid. Hij was ook 
een goede pianist en dirigent van het or- 
kest van de Universiteit van Wageningen. 



Others 

Professor M. J. van Uven (1878-1959) 
was mathematics professor in the Agri- 
cultural University of Wageningen, well 
known for his work on applying math 
and statistics (probability) on agricultural 
data and similar experiments. He also 
was an excellent pianist and the conduc- 
tor of the University's student orchestra. 



Thieme. Deze familie was welbekend The family Thieme was well known to 
aan de Nijmegenaren (Weijler en van Rog- the Weijler and van Roggen family be- 
gen) vóór de Tweede Wereld Oorlog; ze for e WW2. They had a son named Os- 
hadden een zoon, Oscar. car. 

Stolk was een familie, wonende aan The Stolk family lived in the Batavieren- 
de Batavierenweg, de straat waar Opa en weg, the street where Oma Weijler and 
Oma Weijler gewoond hadden vóór zij Opa lived before they moved to the Oran- 
naar de Oranjesingel verhuisden. G. Wols jesingel. G. Wols van der Wel lived on the 



244 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



van der Wel woonde op de Batavieren- 
weg 46. 

Mevrouw Gerstenberg had een pen- 
sion in Berg en Dal. van Halst was gym- 
nastiek leraar; Sevenster was een inge- 
nieur, en Hanna was een dienstbode in 
Amsterdam. J. Klein had informatie over 
de toestand in het nog bezette Wagenin- 
gen. 

Mevrouw van 't Lindenhout was de 

moeder van Coba Hellema-van 't Linden- 
hout in Amsterdam. Nijnatten: vermoe- 
delijk is dit G. van Nijnatten, directeur 
van het bijkantoor Financ. Mij., St. An- 
nastraat 109. 

De NSB (Nationaal-Socialistische Bewe- 
ging) was de Nazi partij in Nederland. Het 
Dagboek vermeld drie namen die ver- 
moedelijk hiermee verbonden waren, n.1. 
Achterkamp, Moorman, en ook mevr. 
Vieweg-van Hoek. 



Batavierenweg 46. 

Mrs. Gerstenberg operated a boarding 
house in Berg en Dal. Mr. van Halst was 
a gym teacher; Mr. Sevenster was an en- 
gineer, and Hanna was a servant in Am- 
sterdam. J. Klein provided information 
about people in Wageningen, which still 
was occupied. 

Mrs. van 't Lindenhout was the mother 
of Coba Hellema -van 't Lindenhout in Am- 
sterdam. Nijnatten: presumably refers to 
G. Nijnatten, director of the Finance Co. 
branch office on St.Anna street 109. 

The NSB (National Socialist Movement) 
was the political Nazi party in the Nether- 
lands. The Diary mentions three names 
probably connected with this party: Acht- 
erkamp, Moorman, and Mrs. Vieweg-van 
Hoek. 



Er zijn ook personen waarover geen 
verdere informatie gevonden was. Die 
namen volgen hier; als lezers meerdere 
gegevens hebben over deze namen, en 
het aan de schrijvers laten weten, kan er 
een verbetering of appendix aangebracht 
worden. Voor correcties, stuur een E- 
mail naar avanrogg@sju.edu. Een paar 
onzekerheden zijn veroorzaakt door ver- 
schillende spellingen van namen in het 
origineel; andere door onwetendheid van 
de huidige schrijvers. 



There are a few names about which 
no information could be traced; these are 
listed below. If any reader has more de- 
tail about these persons, please e-mail to 
avanrogg@s ju . edu so that corrections can 
be applied. A few of the uncertainties are 
caused by different spelling of the name 
in the original, others by ignorance of the 
current authors. 



Er is geen nadere informatie gevonden 
over de volgende namen: 



No further information was found about 
the following unknown names: 



245 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



Truus Basten, Marten Biarda, Bode, Bodewes, van de Borg, Tante Cato, Dina, do- 
minicaan, Gerritsen, juffrouw ter Haar, Hocke, Truus Jansen, Mevrouw Kerper, van 
der Lande (OR: van der Land, 29 nov 1944), Langendam, Leida (de jonge en de oude), 
Meier, Nap, Overbeek, Penning, Polis, Rijkens, Röttgers, Schuurman, Smarius, Dora 
van Sprang -Haspels, juffrouw Stoffels, Ern Tydeman, Uilkens, Wilms, Ypenburg. 



Huisdieren 

Behalve de mensen waren er ook een 
aantal huisdieren die woonden op Oran- 
jesingel 25, of daar tijdelijk op bezoek 
kwamen. Hun aanwezigheid was erg ge- 
apprecieerd, en hun namen komen re- 
gelmatig voor in het Dagboek. 

Moortje was een poes, en Adolf was 
een zoon van Moortje. Opa Weijler had 
een hond die hij Bobby noemde. Toet 
was ook dol op dieren, net als haar moe- 
der; van haar kwamen de namen Minka 
en Mouche vaak ter sprake, beide ka- 
ters. 

Dieren van de buren waren Duifje de 
kater van Duives, Difje de hond van Nan 
Beijens, en PoIIy een hond van de fami- 
lie Troost. Een tijdelijke inwoner was de 
hond van juffrouw Kok: Piet Hein, ge- 
noemd naar kapitein, later admiraal, Piet 
Pieterszoon Hein (1577-1629). 



Pets 

Not only many people, but many pets 
visited or even lived on Oranjesingel 25. 
These animals always were very welcome 
and are mentioned many times in this Di- 
ary. 

Moortje was a cat, and Adolf a son of 
Moortje. Opa Weijler had a dog, named 
Bobby. Toet also loved animals, like her 
mother, and the names of her pets, Minka 
and Mouche, are mentioned regularly. 



Neighbors also had pets, e.g. Duifje the 
cat of Duives, Difje the dog of Nan Beij- 
ens and Polly, a dog of the Troost family. 
A temporary resident was the dog from 
miss Kok: 'Piet Hein' named after the 
well-known Piet Pieterszoon Hein (1577- 
1629), a Dutch merchant captain, later ad- 
miral. 



Algemeen 

De meeste notities over de vertaling en 
de keuze van gebruikte termen staan in 
de verschillende afdelingen waar ze van 
pas kwamen. Er zijn ook een aantal an- 
dere woorden die hier volgen. Er zijn 
verschillen in de volgorde van woorden 
tussen Nederlands en Engels (en de laat- 
ste afhankelijk van het UK vs USA ge- 
bruik): een datum '1 mei 2000' vs 'May 1 
00', of nog erger het dubbelzinnige '5/1/00'. 



Miscellaneous 

Most of the notes on the translation 
and word choices are found in their re- 
spective sections, but there also are a few 
other topics which are described here. 
There are differences in word order be- 
tween Dutch and English (and the latter 
dependent on UK or USA use). For ex- 
ample for dates '1 mei 2000' in the Dutch 
(European) order becomes 'May 1 00' in 
the USA, or worse the ambigu ous '5/1/00'. 



246 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



De Nederlandse (Europese) vorm is aan- 
gehouden met de Nederlandse woorden, 
dus '1 mei 2000'. Ook verwarrend is de 
volgorde in de naam van getrouwde vrou- 
wen, en ook hier is de Europese volgorde 
gebruikt: de Dagboek schrijfster was bij 
geboorte 'C.W. Franken', en na haar hu- 



The European order is used here, but 
with the English names: '1 May 2000'. 
Equally confusing is the name of married 
women. The Diary author was named 
at her birth as 'C.W. Franken', and af- 
ter marrying Otto Weijler, in the Euro- 
pean style she is named 'C.W. Weijler- 



welijk met Otto Weijler was ze 'C.W. WeijlerFranken', but in the US it is 'C.W. Fran- 



Franken' in de Europese stijl, en 'C.W. 
Franken Weijler' in de VS, waar de ori- 
ginele achternaam vaak als een tussen- 
naam gebruikt wordt. Behalve dat is er 
ook een verschil in de sortering van na- 
men als er meer dan één woord in de 
achternaam is, bijvoorbeeld de naam van 
een van de bewerkers, 'A. van Roggen', 
wordt in Nederland alfabetisch gesorteerd 
onder de 'R', maar in de VS onder de 'v' 
en dan vaak als een 'V'. Om de verwar- 
ring in de Woordenlijst te voorkomen is 
de officiële entree 'Roggen, Arend van', 
met een verwijzende entree onder 'Arend 
van Roggen, ■-► Roggen, Arend van' en 
zelfs een verwijzing van de achternaam 
alleen: 'van Roggen ■-► Roggen, C. R. F. 
van', verwijzend naar de oudste persoon 
in die stam, genoemd in het Dagboek. 
Het symbool '"-►' betekent 'Zie'. 

Een analoog verschil is in de benaming 
van straten. In het Nederlands 'straat' is 
samengevoegd met de specifieke naam, 
b.v. 'Barbarossastraat', maar is vaak ver- 
taald als Barbarossa street of b.v. Se- 
cond Wall street van 'Tweede Walstraat'. 
Omdat Nijmegen een vesting was waren 
er muren om de stad en daarbuiten grach- 
ten of singels, vandaar namen zoals 'Oran- 
jesingel'. Bij uitbreiding van de stad was 
de singel met zand ingevuld en als straat 
verwerkt. Op de kaart is duidelijk te zien 
dat die singel met zijn verlengstukken de 



ken Weijler' where often the original fam- 
ily name is used as middle name. The 
alphabetic sorting of names also differs 
for persons having a multi-word family 
name. For example, one of the work- 
ers on the manuscript is A. van Roggen', 
with main entry in the Index as 'Roggen, 
Arend van', whereas in the US it would be 
'VanRoggen, Arend' and thus sorted un- 
der the 'V' rather than the 'R'. To prevent 
confusion and more rapid name searches, 
the European order is used, with cross in- 
dexing lines 'Arend van Roggen ■■-► Roggen, 
Arend van', and even one for the fam- 
ily name only, in this case 'van Roggen 
"■-► Roggen, C.R.F, van' pointing to the el- 
dest male from that family who is men- 
tioned in this Diary. Note that the glyph 
' "-► ' stands for the word 'See'. 

A similar difference is in the naming of 
streets. In Dutch, the word straat (street) 
often is appended to the specific name, 
e.g. 'Barbarossastraat', which is translated 
as 'Barbarossa street', but note that the 
specific name could be in two or more 
words: Tweede Walstraat (Second Wall 
street). Because Nijmegen used to be a 
walled city-citadel, there were city walls 
around it, and beyond that moats, called 
singel in Dutch. This gave names like 
Oranjesingel (Orange moat) which used 
to be part of the defense line for the city, 



247 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



oude stad omsingelt (Zie de afbeelding op 
pagina 261). 



De hooikist was een standaard meu- 
bel in oude keukens, en diende om te 
koken met minder energie en tijd ge- 
bruik. Die van de Oranjesingel 25 was 
groter dan die in de foto (Zie de afbeel- 
ding op pagina 28). Het was gevuld met 
hooi, en de deksel ook geisoleerd met 
een dikke laag hooi; een dunne voering 
hield alles op zijn plaats. Er waren holtes 
in het hooi gemaakt voor twee pannen 
die precies pasten. Vergeleken met 'stan- 
daard' Nederlandse keukens uit die tijd 
werd er vaak rijst gekookt die nodig was 
voor het 'Indisch eten'. De rijst werd in 
een pan gedaan, met water omgespoeld, 
en met de gewenste hoeveelheid water 
op het vuur gezet tot het kookte. Dan 
meteen goed afgesloten en in de hooi- 
kist, en na ongeveer een uur was de rijst 
klaar, gaar en nog steeds goed heet. 

Econoom was het merk van een keu- 
ken oven met water verwarmings tank 
dat gestookt werd met groede, een soort 
bruinkool (Duits: Grude). De tempera- 
tuur van een pan in de oven werd gecon- 
troleerd door de groede as meer of min- 
der over de gloeiende kool te strijken; 
pannen die kunnen aanbranden staan op 
een dikke laag as. 

Een noodkachel (Zie de afbeelding op 
pagina 224) was nodig om te kunnen ko- 
ken op de tijden dat er geen electriciteit 
of gas was. Kleine stukken papier en 
hout werden erin gebruikt. 



but later was filled in and made into a 
street, its name holding on to the 'singel' 
history. On the map, it and its extensions 
are seen to surround the older inner city 
(See the figure on page 261). 

The hooikist (haybox) was a Standard 
item in old kitchens and facilitated cook- 
ing with less energy and preparation time. 
The one from Oranjesingel 25 was twice 
the size of the one in the photo (See the 
figure on page 28), and was filled with 
hay. The lid also was insulated with a 
thick layer of hay; all held in place by 
a thin cloth lining. Wells were formed in 
the hay to fit two specific cooking pans. 
Much rice was cooked compared to nor- 
mal Dutch kitchens, because Indonesian 
food has that as the main staple. The rice 
was placed in the pan, rinsed with water, 
and then brought to a boil with the re- 
quired amount of water. After the boil 
started, the pan was closed tight and put 
in the haybox; after an hour or so the 
rice was well done, had absorbed the wa- 
ter and was still very hot. 

'Econoom' was the trademark for an 
oven that was heated by a lignite type 
of fuel, and had a hot-water tank on its 
side. Cooking pans were placed in the 
oven, and if the contents were heat sen- 
sitive and could be burnt, a thick layer of 
ashes was placed over the red-hot lignite 
and under the pan to reduce its temper- 
ature. 

An emergency stove (See the figure on 
page 224) was used when there was no 
electric power or gas, and little pieces 
of paper and wood had to provide the 
heat. 



248 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 




FlGURE 5.46. ^h Na de Nijmeegse bevrijding rijden de tanks over de Waalbrug, september 
1944. 

S^j Al lied tanks crossing the Waal after liberating Nijmegen, September 
1944. 



De speculaas koekjes zijn specifiek Ne- 
derlands. Speciaal omstreeks Sinterklaas 
(5-6 december) worden ze gebakken, o.a. 
in de vorm van een windmolen (Zie de af- 
beelding op pagina 111). Het Sinterklaas 
feest was belangrijker als nationale feest- 
dag dan Kerstmis, dat alleen religieus ge- 
vierd werd. Op het kerstfeest waren er 
versierde dennenbomen, maar geen ca- 
deautjes, terwijl op Sinterklaas de kinde- 
ren cadeautjes kregen van iemand, ver- 
momd als Sinterklaas met zijn vaste hulp, 
Zwarte Piet. Oudere kinderen en volwas- 
senen gaven elkaar, incognito, verassing 
pakjes meestal vergezeld door een ge- 
dicht dat hardop gelezen moest worden 
bij het feest. Tegenwoordig (2009) adver- 
teren de winkels meer het kestfeest met 
dure cadeaus ten koste van Sinterklaas. 
Meer details over Sinterklaas en het feest 
via het Internet. 

Voedsel bonnen (Zie de afbeelding op 
pagina 15), werden uitgedeeld tijdens de 



Speculaas cookies, often in the shape 
of a windmill, are typically Dutch and are 
baked especially near the St. Nicholas 
(5-6 December) festivities (See the figure 
on page 111). This festival was a more 
important holiday than that at Christmas, 
a religious holiday. At Christmas they 
had decorated Christmas trees, but no 
presents, while at St. Nicolaas children 
got presents from someone disguised as 
the saint, with his helper Piet, a Spanish 
Moor. Grownups gave each other, but 
incognito, little surprise packages, mostly 
with a poem that had to be read aloud. 
Currently (2009) the commercial inter- 
ests have pushed in favor of Christmas 
with expensive gifts. More details on the 
Internet on the St. Nicholas day and on 
the festival. 



Food coupons were issued (See the fig- 
ure on page 15) during the war because 



249 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



oorlog omdat er te weinig voedsel was, 
tijdelijk in het zuiden, maar gedurende de 
hele hongerwinter in het bezette noor- 
den. Iedere week kon de hoeveelheid die 
je per bon kreeg verlaagd worden als de 
voorraad te klein was; dit vooral in de 
hongerwinter in het nog steeds bezette 
noorden. Mensen in de bezette gebieden 
zouden dolblij geweest zijn met de rant- 
soenen van de bevrijde steden, maar in 
Nijmegen waren de mensen blij toen het 
broodrantsoen verhoogd werd van 1,8 tot 
2,0 kg/week voor volwassenen. Speci- 
ale gaarkeukens waren opgericht in ver- 
schillende plekken in grote steden waar 
je gekookt voedsel kon kopen voor de 
warme maaltijd. 

In die tijd was het normaal om alleen 
maar één warme maaltijd in de avond 
te eten, en brood met beleg als ontbijt 
en lunch. Sommige families aten hun 
warme maaltijd in de middag, en dit ge- 
beurde meer tijdens de oorlog omdat de 
gaarkeukens tegen de lunchtijd open wa- 
ren, het soms lang wachten was, en men 
niet op straat mocht lopen in de avond. 
De manier van eten verandert ook bij 
gebrek aan voedsel. Als er brood was, 
werd het laatste stukje gebruikt om het 
bord of de pan af te vegen, en zodoende 
alle restanten op te eten (op pagina 163). 
In het Noorden begonnen mensen tulpen 
bollen en suikerbieten te eten die niet 
geplant konden worden omdat landbouw 
velden onder een kleine laag water ge- 
zet waren om wagens and tanks tegen te 
houden. Ongeveer 18000 mensen stier- 
ven door gebrek aan goed voedsel. 

Afhankelijk van de voorraad werden 
er ook bonnen uigegeven van andere din- 



there was too little food available, tem- 
porarily in the South, but in the occupied 
North during the whole hunger winter. 
Every week the amount of some partic- 
ular food was reduced, especially in the 
North, where the supply was extremely 
short. People in that still occupied area 
would have been overjoyed with the ra- 
tions of the liberated areas, but in Nijme- 
gen people were happy when their bread 
ration was increased for grownups from 
1.8 to 2.0 kg/week. Special general food 
kitchens were set up in several locations 
in the big cities where they bought cooked 
food for the one warm meal in the day. 



At the time it was customary, even in 
normal times, to eat bread with various 
toppings for breakfast and for lunch, and 
a warm meal only in the evening. Some 
people preferred to eat the warm meal 
at noon, and this was enhanced during 
the war, because the central kitchens dis- 
tributed their food near noon, sometimes 
had long waiting lines, but worse, peo- 
ple were not allowed on the streets in 
the evening. Table manners also change 
when food is scarce. In case there was 
bread, the last small piece was used to 
clean off the plate or dish, and eat it to 
consume completely the available food (on 
page 163). In the occupied zone people 
started to eat tulip bulbs and sugar beets 
which could not be planted because the 
fields were flooded with a some water, 
preventing the passage of vehicles. Ap- 
proximatel 18000 people died due to the 
lack of good food. 

A similar set of coupons was issued for 
other Standard items which were in short 



250 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



gen zoals kolen voor de kachel, schoe- 
nen, enz. Meer informatie is op het In- 
ternet over distributiebonnen in verschil- 
lende landen. Het Dagboek schrijft ook 
over geld coupons, een standaard in de 
tijd dat aandelen en obligaties niet met 
een computer behandeld werden. In die 
tijd ging je naar de bank, en dan werd 
de coupon afgeknipt en de rente uitbe- 
taald. 

Calorifère is een kachel die via me- 
talen buizen, gevuld met water of olie, 
warme lucht maakt, en als regel electrisch 
verwarmd. Dit verdeelt de hitte over een 
groter oppervlak, en voorkomt de hoge 
temperatuur van een direct element in de 
lucht (str aalkachel). 

Bieb is de afkorting van 'bibliotheek'. 
Speciaal in de schuilkelders als er genoeg 
licht was werd er nog veel gelezen, en 
overdag door mensen die niet naar hun 
werk konden gaan. Maar niet alle biblio- 
theken waren open; sommige waren be- 
schadigd door de oorlog, en andere had- 
den hun meest belangrijke boeken uitge- 
geven naar vertrouwbare bekenden om 
te voorkomen dat ze door de Duitsers 
gestolen werden, zoals dat ook gebeurde 
met schilderijen. Zo was bijvoorbeeld de 
bibliotheek van de Leidse Univeristeit vlak 
na de oorlog bijna leeg, tot nadeel van de 
studenten, want de meeste boeken kwa- 
men pas langzaam terug. Het Dagboek 
(op pagina 114), merkt ook op dat lezen 
een belangrijk tijdsverdrijf was. In die 
tijd, zonder televisie, cell telefoon, en nog 
weinig radio was voorlezen in een familie 
kring van een boek of verhaal heel nor- 
maal vooral in de avond op feestdagen, 
net zoals de rol van de minstreel in veel 
vroegere eeuwen. 



supply, e.g. coal for the heaters, shoes, 
etc.. Details about the war rationing in 
various countries is on the Internet. The 
Diary also mentions financial coupons 
which were Standard items on stock or 
bond certificates before records could be 
stored in computers. At that time you had 
to go to your bank, show the certificate, 
and then they would take the coupon and 
pay the interest money. 

The Calorifère is a room heater, nor- 
mally electrically heated, consisting of wa- 
ter or oil-filled tubes that distribute the 
heat over a large area, preventing the 
high temperature associated with a direct 
radiant heating wire in air. 

The Dutch word Bieb is an abbrevi- 
ation for bibliotheek (library). Reading 
was a favorite passtime, especially in shel- 
ters when there was enough light, and 
during the day when people could not go 
to their normal work. But not all libraries 
were open for business; some had war 
damage, and others had given their most 
important books to reliable customers for 
safe keeping until the end of the war. 
This prevented most of their collection 
to be stolen by the Germans, as also hap- 
pened with many works of art. For ex- 
ample, the library of the Leiden Univer- 
sity was almost empty just after the war, a 
disadvantage for students, because most 
of the books were returning only slowly. 
The Diary indicates reading as a good 
passtime on page 114. In this period, with- 
out television, cell phones and still little 
radio, it was common for a family mem- 
ber to read aloud to the family an appro- 
priate book or story, especially on festival 
evenings, similar to the role of a minstrel 



251 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



in previous centuries. 




FlGURE 5.47. ^b Tijdens de bezetting (1944) werd 'Oranje boven' op slinkse manier ver- 
toond, hier op een brief enveloppe van Oma naar Tineke. 

The 'Orange above all' was shown in cunning ways during the occu- 
pation, here in 1944 on a mailed letter from Oma to Tineke. 

Oranje is een zeer gewilde kleur van- Orange is a favorite color in the Nether- 

wege de naam 'Oranje Nassau' van het lands, this word being part of the name 

koninklijk huis. Het woord komt dus vaak of the Royal family (Oranje Nassau). In 

voor, soms als deel van een naam (Oran- Dutch it is spelled Oranje, and can occur 

jesingel, Radio Oranje), soms als de ver- in names (Oranjesingel, Radio Oranje) or 

eiste kleur van decoraties. as favorite color for decorations. 



Wilhelmus is the name of the Dutch 
national anthem. Dit lied werd al gebruikt 
tijdens de 80-jarige oorlog tegen Spanje 
en is verbonden aan het huis van Oranje. 
In contrast met andere volksliederen is 
het erg lang, 15 coupletten, en niet ge- 
makkelijk te zingen (Luister). 

Het woord moffen is een Nederlands 
scheldwoord voor personen uit Duitsland, 
analoog aan het Duitse Kaseköpfe (kaas- 
koppen) voor Nederlanders. De vertaling 
naar Engels is dubieus; in England is het 
equivalent Jerries, afgeleid van germans, 



Wilhelmus is the name of the Dutch 
national anthem. The song was used al- 
ready during the 80-year war with Spain 
and is closely connected with the House 
of Orange. In contrast with other na- 
tional anthems, it has 15 stanzas and is 
not very easy to sing (Listen). 

The term moffen is a Dutch derogatory 
word for Germans, similar to the Ger- 
man Kaseköpfe (cheese heads) for Dutch 
people. The English equivalent is 'Jerries' 
in England (derived from 'Germans') and 
'Krauts' (from 'Sauerkraut') in the USA. 



252 



Haar Huis en Leven 



Her House and Life 



en in Amerika wordt 'Krauts' gebruikt, 
afgeleid van Sauerkraut (zuurkool). 

Het O.M. is het Openbaar Ministerie, 
dat deel van het gouvernement dat be- 
paalt of iemand voor de rechtbank moet 
komen omdat ze vermoedelijk een punt 
uit de strafwet overtreden hebben. Het is 
ongeveer equivalent met een functie van 
de aüorney general in the Verenigde Sta- 
ten, hoewel de twee recht systemen (Na- 
poleonic in Europa en Common Law in 
the U.K. and U.S.A. moeilijk te vergelij- 
ken zijn. 

ZwitsaI is een zalf ('zinkzalf') die be- 
staat uit zink oxide en vaseline. Dit werd 
gebruikt bij wonden en als algemene zalf. 

Een Priesnitz verband, genoemd naar 
Vincenz Priefènitz (1799-1851), is een ver- 
band met koud water onder druk. Priefè- 
nitz dacht dat een koud-water kuur hielp 
in herstelling. Hij had het mis, maar on- 
danks dat waren Priesnitz verbanden in 
verschillende vormen erg populair bij de 
medici voor een lange tijd. 



In several places the generic translation 
'German' has been used to prevent pos- 
sible confusion. 

The O.M. is that part of the govern- 
ment that decides if someone who may 
have committed a misdemeanor or felony, 
should be prosecuted and appear in court. 
The name of the department (in Dutch) is 
misleading (not ministerial), but the func- 
tion is similar to that of attorney general 
of the States in the USA, although the two 
systems of justice (Napoleonic in Europe 
and Common-Law in the US) are difficult 
to compare. 

ZwitsaI is an ointment, an emulsion of 
zinc oxide in vaseline, and almost uni- 
versally used at the time for wounds and 
other skin problems. 

A Priesnitz bandage is a compressed 
cold-water bandage, named after Vincenz 
Priefènitz (1799-1851) who invented the 
bandage, wrongly thinking that cold wa- 
ter treatment was a cure. Nevertheless, 
these bandages with a variety of styles 
were very popular in the medical profes- 
sion for quite a while. 



253 



Geografie 



Geography 



6 



Geografie 



Geography 



Nijmegen 

NIJMEGEN [51:50N 5:52E] is de oud- 
ste gevestigde stad in Nederland (Julius 
Ceasar noemde het Noviomagus), hoog- 
liggend aan de zuidoever van de Waal, 
net beneden de splitsing van de Waal en 
Rijn(bij het Valkhof). Het verkeer, vaak 
genoemd in het Dagboek, naar het noor- 
den gaat over de Waalbrug, en de Oran- 
jesingel via de Canisiussingel (Zie de af- 
beelding op pagina 261) sluit daar direct 
op aan. Dus kwamen alle wapens en le- 
ger brigades langs Oranjesingel 25 voor 
het vechten in de Betuwe (de strook tus- 
sen de twee rivieren) naar en in Arnhem. 
Luchtfotos en nog andere informatie over 
Nijmegen is op het Internet, en foto's. 
Voor meer details of een uitbreiding van 
de kaart, zie de interaktieve Google kaart. 

De geallieerden waren vrij snel van het 
zuiden tot Nijmegen gekomen, maar ble- 
ven steken in een langdurig gevecht om 
Arnhem: 'Operation Market Garden' (Zie 
de afbeelding op pagina 18). Vroeger wa- 
ren grote rivieren, en polders die alleen 
maar 10 cm onder water gezet waren, al- 
tijd een groot obstakel voor een opruk- 
kend leger. In het Hunnerpark, met goed 
uitzicht naar de Waal, was een hek waarop 
geschilderd was dat Julius Caesar daar 
stond te knarsetanden toen hij hordes Ba- 
tavieren en Germanen zag die de Waal 
overstaken om de Romeinen uit de streek 
terug te jagen. 



Nijmegen 

Nijmegen [51:5on 552E] is the oid- 

est city in the Netherlands that was incor- 
porated. Julius Ceasar called it Novioma- 
gus, which was located high on several 
hills on the South bank of the Waal river, 
just downstream from the point where 
the Rhine and Waal rivers split (now: near 
the Valkhof). The passing traffic, often 
mentioned in the Diary, to the North goes 
over the Waal bridge. The Oranjesingel 
via the Canisiussingel (See the figure on 
page 261) is the main artery to the bridge. 
All ordnance and army brigades thus had 
to pass Oranjesingel 25 to fight in the Be- 
tuwe on their way to liberate Arnhem. 
There is information about Nijmegen on 
the Internet, and photos. To get more 
detail, or expansion, of the included map, 
use the interactive Google map. 

The liberation of West Europe had quite 
rapid progress at first, reaching Nijme- 
gen, but then got stuck in a long lasting 
battle near Arnhem (See the figure on 
page 18), 18 km North of Nijmegen. In 
the past, polders and other low grounds 
that could be flooded with only ca. 10 cm 
of water were a major obstacle to army 
progress, and so were wide rivers that 
had to be crossed. In the Hunnerpark in 
Nijmegen, with a good view down to the 
Waal river and the Southern part of the 
flat Betuwe, was a fence and marker on 
which was written that this hill was the 
location where Julius Caesar stood grind- 



254 



Geografie 



Geography 



Na de bevrijding van Nijmegen tijdens 
de 'Operation Market Garden' maakten 
de Duitsers een hergroepering, en op 16 
december begonnen ze een heel onver- 
wachte uitslag naar het westen (de Baüle 
of the Bulge ten zuiden van Nijmegen, 
hoofdzakelijk in de Ardennen), waardoor 
ook veel drukte van overlegerende man- 
schappen en vervoer nodig was, die ook 
door de stad gingen, nu zuidwaarts. Deze 
laatste uitslag van het Duitse leger wordt 
ook genoemd Ardennes Offensive (VS) 
en in officieel Duits: Unternehmen Wacht 
am Rhein (Operatie Rijn wacht). 

Operatie Veritable was een geallieerde 
operatie met het doel om het landschap 
tussen de Maas en Rijn te veroveren, vóór- 
dat de Rijn overgestoken zou worden. Het 
was kleiner in opzet dan Market Gar- 
den, en begon op 8 februari 1945 in de 
buurt van Groesbeek, met het doel de 
streek tussen Maas en Rijn te veroveren, 
vóórdat de Rijn overgestoken werd. Het 
was uitgevoerd door een combinatie van 
Canadese, Engelse en Amerikaanse troe- 
pen, die door het Reichswald gingen en 
dan door Goch (op pagina 162). Deze 
aanval was essentieel vanwege de misluk- 
king van het 'Garden' deel van Market 
Garden, wat de Siegfriedlinie zou om- 
zeilen. Groesbeek is erg dicht bij het 
Reichswald, het meest noordelijk deel van 
de Siegfriedlinie. De Duitse Siegfried 
verdedigingslijn, daterend van de l ste we- 
reld oorlog, rijkt van dit Reichswald tot 
hun grens met Zwitserland, en was ge- 
acht onbreekbaar te zijn bij een aanval 
van het westen (Frankrijk). De lijn was 



ing his teeth in anger when Batavian and 
Germanic tribes were crossing the river 
to chase the Romans. 

After the liberation of Nijmegen during 
the operation Market Garden, the Ger- 
mans took time to regroup and on 16 De- 
cember made a quite unexpected sally to 
the West (the Battle of the Bulge), South 
of Nijmegen, mainly in the nearby Ar- 
dennes mountains), again causing much 
traffic of soldiers and ordnance through 
Nijmegen, now Southwards. Other names 
for this last German offensive are Arden- 
nes Offensive (VS) and the official Ger- 
man name is: Unternehmen Wacht am 
Rhein, 'Operation Guard on the Rhine'. 

An Allied operation that had active fight- 
ing near Nijmegen was Operation Ver- 
itable, smaller in scope than the Market 
Garden one. This started on 8 Febru- 
ary 1945 near Groesbeek with the goal 
to conquer the area between the rivers 
Maas (Fr: Meuse, Moselle or Musel) and 
Rhine, to be completed before attempt- 
ing to cross the Rhine. It was neces- 
sary due to the failure of the 'Garden' 
part of the Market Garden which would 
have bypassed the Siegfriedlinie. Both 
operations were carried out by a mixture 
of British, Canadian and US troops go- 
ing through Goch and the Reichswald. 
Groesbeek is close to the Reichswald, the 
Northern part of the Siegfriedlinie, the 
main German line of defense, stretching 
along the river Rhine at the French, Bel- 
gian and partly Dutch borders and which 
was meant to be the unbreakable line of 
German defense. At first it covered only 
the German-French border but just be- 
fore WW2 it was expanded to the North, 



255 



Geografie 



Geography 



uitgebreid net vóór de oorlog van hun 
Franse grens naar het noorden, en sinds- 
dien werd het de Westwall genoemd. Het 
volkslied "Die Wacht am Rhein" (De 
schildwacht aan de Rijn) is verbonden met 
de Siegfriedlinie. Het lied dateert uit de 
Frans -Duitse oorlog (1870-1871) en het 
was nog in zwang tijdens WO 2 (Luister). 

De mist of rook op pagina 45 hoogst- 
waarschijnlijk was een rookgordijn, ge- 
maakt door de Tommys zodat de Duitse 
vliegtuigen niet konden zien wat er op de 
grond gebeurde, en dan die plaats door te 
geven aan de kanon posities in Duitsland 
als een goed trefpunt. 

Zelfs met alle ravage gedurende de laat- 
ste oorlogs periode moet het niet verge- 
ten worden dat in Nijmegen het woord 
'bombardement' slaat op het bombarde- 
ment van ongeveer een jaar eerder, n.1. 
22 februari 1944, waarin de middenstad 
zwaar beschadigd was en ongeveer 800 
mensen om het leven kwamen. De vlieg- 
tuigen waren van de VS, onderweg naar 
Duitsland, maar konden hun doel niet be- 
reiken, en vlogen terug naar hun stand- 
plaats in Engeland, met de opdracht om 
onderweg een secundair doel te bombar- 
deren: een groot trein emplacement. He- 
laas waren ze niet bekend met de om- 
geving, wisten dus niet dat ze de grens 
al gepasseerd waren, en nog erger, de 
bommen vielen te vroeg zodat ze in de 
binnenstad vielen in plaats van het sta- 
tion. De schade was verergerd omdat in 
die tijd alleen de aanvoer bommenwer- 
per een bomvizier had, en alle volgende 
vliegtuigen, zonder een bomvizier, moes- 
ten hun bommen op dezelfde, geschatte, 
plaats loslaten. 



and then it was renamed to Westwall. 
This line of defense is tightly coupled with 
the song Die Wacht am Rhein (The sen- 
tinel on the Rhine). It is an old German 
f olksong, dating from the French-German 
war of 1870-1871, and it was still used 
during WW-2 (Listen). 

The fog or smoke (on page 45) most 
likely was a smoke screen, generated by 
the Allied soldiers so that German planes 
could not spot operations on the ground 
and relay that position to the gunners in 
Germany as a preferred target. 



Even with all the damage done during 
this last period of the war, it should not 
be forgotten that in Nijmegen the term 
'bombardement' (the bombing) refers to 
the bombardment of the inner city by US 
planes, then approximately one year ago 
(22 February 1944) in which almost 800 
people in the inner city died. The planes 
could not reach their German target, and 
returned with the command to bomb a 
secondary target, such as any large rail- 
road center. Not familiar with the ge- 
ography, they did not realize that Nijme- 
gen was on the Dutch side of the Ger- 
man border; even worse, they dropped 
their bombs too early so that they missed 
the railroad and shattered the city center. 
The damage was worse than what it could 
have been because all planes dropped their 
bombs in the wrong place. Only the lead 
plane used to have a bomb sight but it 
made an error, and the following planes, 
without such sights, had to drop their load 
only where they estimated that the lead 
plane 's bombs were dropping. 



256 



Geografie 



Geography 



De Steeg 




C~y! 



reffelkamp - 
Dlda 

Zevenaar ] 
Elst A =T NBJ3 Ange-en «^t,_ 2™'«' .NMJëk, - 

Aerdl 
Djomaibirgl PanngnlBr _ 

|V«k. -Herwen 

\?V .,•?. 

Rijn v/aar een 
Millng&n 
Kfifcftrtlflivi aan dè Rijn 

Lobilli 

BimmeiuT^^sf 

\ fl \Tui n Ja rp ^ • 

^•Leuth^y Schünkensttianz 

DiiffelwartJ 

Kranenburg Nütteroeii 

KIe» 




FlGURE 6.48. 



Kaart van de omgeving van Nijmegen. 
1 Google map of Nijmegen and surroundings 



Ma|j lia.a ©2009 Tclc AUas 
1 



Het Waterkwartier was een vrij nieuwe The Waterkwartier (water suburb) was 
wijk in Nijmegen, gelegen in het weste- a relatively new suburb of Nijmegen, and 
lijk deel van de stad. is located to the West of the city. 



Het 'rode dorp' was genoemd (op pa- 
gina 116). Dit is vermoedelijk niet een of- 
ficiële wijknaam, en de term kan wijzen 
op de driehoek tussen Broerdijk, Post- 
weg en Berg en Dalseweg, waar de nieuw- 
bouw een groot aantal kleine huisjes zette, 
en allemaal met een rood pannen dak. 

Valkhof, nu een park en museum in 



The 'rode dorp' (red village) was men- 
tioned (on page 116). This probably is 
not the official name, but may refer to 
the general area in the triangle of the 
streets Broerdijk, Postweg and Berg en 
Dalseweg, with relatively new small row- 
houses, all with a red tile roof 

The Valkhof, now a park and museum 



257 



Geografie 



Geography 



Nijmegen, op een steile heuvel aan de 
zuidoever van de Waal, en het oudste ge- 
vestigde militaire fort in Nederland. Dit 
dateert van vóór het jaar 300, en een deel 
van de muren bestaan nog. De Romei- 
nen noemden deze vestiging Novioma- 
gus (Latijn), en dat langzamerhand ver- 
vormd werd tot 'Nijmegen', Nimwegen 
(Duits), en Nimègue (Frans). Het was de 
meest noordelijke grens van het oude Ro- 
meinse keizerrijk, en geeft een goed over- 
zicht van het platteland benoorden de ri- 
vier (de Betuwe) vanwaar ze opstandige 
Germanen en Batavieren zagen die de ri- 
vier wilden oversteken om tegen de Ro- 
mijnen te vechten. Het Valkhof biedt ook 
een goede zicht op de huidige Waalbrug, 
van strategisch belang gedurende de pe- 
riode van het Dagboek (Zie de afbeelding 
op pagina 69). Het museum ligt aan de 
grens van het Hunnerpark waar nog de- 
len van de oude stadsmuur en veel ou- 
dere ruines te zien zijn. 

Meerdere parken waren uitgelegd bui- 
ten de oudere stadsgrens (singels). Het 
Julianaplein, naast de Wedren en in het 
verlengde van de Prins Bernhardstraat, 
was een van deze parken, maar was erg 
verkleind bij een latere wegverbreding 
ten behoeve van de verlengde Prins Bern- 
hardstraat. De Wedren was een terrein 
met los zand, ongeveer een blok groot, 
en vermoedelijk (vanwege de naam) een 
overblijfsel van vroegere paarden wed- 
strijden. Een ander, veel groter, park is 
de G offert, meer gespecializeerd op sport, 
met een sport stadium. Bij de bevrijding 
was de Goffert één van de plaatsen waar 
de gealieerde parachutisten neerstreken. 

Het Canisius ziekenhuis was genoemd 
naar Peter Kanis. Het ziekenhuis op de 



in Nijmegen, is on a rather steep hill South 
of the Waal river, and is the oldest set- 
tled military area in the Netherlands. The 
fortress that was built on the hill dates 
from the Roman period, from 300 AD or 
earlier, and part of its walls are still ex- 
tant. The name associated with that fort- 
ress was the Latin Noviomagus, which 
name later developed into the Dutch Nij- 
megen, in German Nimwegen, and it is 
Nimègue in French. From here, at the 
Northern boundary of the old Roman em- 
pire there is a very good overview of the 
flatlands North of the river (the Betuwe) 
where they saw the revolting Germanic 
and Batavian tribes trying to cross the 
river to fight the Romans. The view now 
shows the Waal bridge, of strategie im- 
portance during the period of the Diary 
(See the figure on page 69). The museum 
is located at the edge of the Hunnerpark 
with parts of the old city wall and very 
old ruins. 

Newer parks were created outside of 
the old city walls and moats (Dutch: sin- 
gels). The Juliana square, adjacent to the 
Wedren and at the end of the Prins Bern- 
hard street was one of these parks, but 
it shrunk considerably at a later change 
in the streets when the Prins Bernhard 
street was broadened and extended. The 
Wedren (race) was an area with loose 
sand, approximately a city block in size, 
and probably a remnant of a previous era 
with horse races. A much larger park 
is the Goffert, with many sports facilities 
and a stadium. During the liberation, the 
Goffert was one of the locations where 
the paratroopers landed. 

The Canisius hospital in Nijmegen was 
named after Peter Kanis. The hospital 



258 



Geografie 



Geography 



Houtmarkt heeft vele zieken en gewon- 
den geholpen tijdens het bombardement 
van Nijmegen, en de latere vrijheids ope- 
ratie Market Garden. Er was ook een 
noodziekenhuis, ingebracht op het Brak- 
kenstein. 

Peter Kanis was geboren in 1521 in 
Nijmegen. Later werd hij een Jesuit en 
geheiligd tot St. Petrus Canisius. Zo- 
wel het ziekenhuis als een straat zijn naar 
hem genoemd. De Canisiussingel is het 
verlengde van de Oranjesingel in de rich- 
ting van de Waalbrug. 

Berkenoord was een sanatorium, maar 
langzamerhand omgezet tot apartemen- 
ten met medische hulp. Het gebouw was 
op de Oude Graafseweg. 

Pniel is een Ned. Hervormde kerk in 
Nijmegen op de Fortstraat, die ook een 
informatie blad uitgaf. 

Het Centraal Gebouw (CGNHG) in Nij- 
megen, Bijleveldsingel 58, was van de Ne- 
derduits Hervormde Gemeente, waar de 
kerkdiensten en andere aktiviteiten ge- 
houden werden. De kelder was geen spe- 
cifieke schuilkelder, maar werd als zoda- 
nig gebruikt, en vele mensen uit de om- 
geving sliepen daar voor de veiligheid. 



De Vereeniging is een ander gebouw 
regelmatig genoemd. Het ligt op de hoek 
van het Keizer Karelplein en het begin 
van de Oranjesingel. Het was een oude 
sociëteit, restaurant en concertgebouw. In 
1914 werd het verbouwd en het nieuwe 
gebouw had een uitstekende acoustiek, 
maar helaas was erg beschadigd, van bui- 



was located on the Houtmarkt and served 
many of the wounded during the earlier 
bombardment of the city and the fighting 
during and after Market Garden. There 
also was an emergency hospital, erected 
on the South side of Nijmegen in the Brak- 
kenstein area. 

Peter Kanis was born in Nijmegen in 
1521, became a Jesuit and later was sainted 
to St. Petrus Canisius. The hospital and a 
street were named after him. This street, 
the Canisiussingel, is the extension of 
the Oranjesingel in the direction of the 
Waal bridge. 

Berkenoord used to be a sanatorium, 
but gradually changed to a complex with 
apartments that offered medical help and 
treatment, located on the Oude Graafse- 
weg. 

Pniel is a Dutch Reformed church on 
the Fort street in Nijmegen, from which 
also a newsletter was published. 

The Centraal Gebouw (central build- 
ing) in Nijmegen, Bijleveldsingel 58, was 
used by the Nederduits Hervormde Ge- 
meente (Lower German [= Dutch] Re- 
formed Protestant Church) for church 
services and other activities. lts large base- 
ment was not specifically a bombshelter, 
but was used as such, and many people of 
its surrounding slept there for increased 
safety. 

The Vereeniging. (society, club) build- 
ing is located at the very start of the Oran- 
jesingel, at the corner of the Keizer Karel 
Square. It was not only an old concert 
hall, but a restaurant and gathering place 
for the society. In 1914 it was rebuilt and 
the new music hall had excellent acous- 
tics, but it was heavily damaged during 



259 



Geografie 



Geography 



ten en van binnen, gedurende de tijd van 
het Dagboek. Na de oorlog is het weer 
gerestaureerd. Hopman was werkzaam 
in het gebouw van De Vereeniging. 

In het Dagboek zijn verschillende scho- 
len genoemd. In die tijd waren er 6 klas- 
sen in de lagere school, en 5 in de ho- 
gere school, waarin een keuze was tus- 
sen 'gymnasium' (de klassieke opleiding 
voor medicijnen en rechten) en 'hogere 
burgerschool' or HBS, die gesplitst was 
in 'A' (opleiding voor de handel) en 'B' 
(technische opleiding) afdelingen. Meis- 
jes zowel als jongens volgden die scholen, 
maar er waren ook nog speciale scholen 
voor meisjes: de Huishoudschool, gele- 
gen op de Groesbeekseweg, en de Meis- 
jes HBS, gelegen aan het Julianaplein. Het 
gymnasium adres is van Schevichaven- 
straat 6. 

De Klokkenberg is een Lagere en Mid- 
delbare school, toen gelegen in het mid- 
den van het oude Nijmegen (Muchter- 
straat), met uitzicht op de Waal en de Waal- 
brug. De naam dateert van de tijd, vóór 
de Internet klok en zelfs vest of armband 
horloges, dat een centrale klok werd ge- 
bruikt om tijd of alarm aan te kondigen. 
Die klok (of klokken) waren op de hoge 
plek ('berg') gemonteerd waar later de 
school gebouwd werd. Bij een latere uit- 
breiding was de school verhuisd naar een 
buitenwijk. De school was bekend van- 
wege de toenmaals nieuwe opleiding tot 
onderwijzer, zie J.J.L. van der Brugghen. 
De Middelbare school legde nadruk op 
de opvoeding voor onderwijzers. 

J.J.L. van der Brugghen (1804-1883), 
was minister-president en ook minister 
van justitie (1856-1858). Hij stelde voor 



the period of the Diary, both inside and 
outside. After the war it was restored 
again. Mr. Hopman worked in the Ver- 
eeniging building. 

Several schools are mentioned in the 
Diary. At the time, the elementary school 
had 6 grades, and there were 5 grades in 
the college preparatory high schools, the 
'gymnasium' (UK: grammar school) for 
classical studies like law and medicine, 
and the 'hogere burgerschool' (HBS, high 
school for citizens). The HBS was split 
into two sections, 'A for commerce ed- 
ucation, and 'B' for technical education. 
Girls as well as boys could attend, but 
there were schools for girls only: the 
'Huishoudschool' for domestic economy, 
located at the Groesbeekseweg, and the 
'Meisjes HBS' (HBS for girls) located at 
the Julianaplein. The local gymnasium 
address is van Schevichaven street 6. 

The Klokkenberg is a combination of 
elementary and high school, on the Much- 
ter street in the center of old Nijmegen, 
with a wide view towards the Waal and 
the Waal bridge. lts name derives from 
the hill 'berg' where the bell 'klok'or bells 
were located to sound a general alarm or 
to indicate the time, long before the ad- 
vent of the Internet clock or even pocket 
or other small watches. It was moved to a 
suburb at a later expansion of the school. 
The Klokkenberg was known because of 
its newer style of educating teachers, see 
J.J.L. van der Brugghen, and their high 
school specialized in education of elemen- 
tary school teachers. 

J. J. L. van der Brugghen (1804-1883), 
Minister-President and Minister of Jus- 
tice (1856-1858). He favored 'Christian' 



260 



Geografie 



Geography 



om over te gaan naar 'christelijke' scho- 
len, d.w.z scholen die een algemene christ- 
lijke filosofie volgen, dus niet specifiek 
Nederlands Hervormd, Gereformeerd, of 
Rooms Katholiek, enz. Hij stichtte in 1843 
de 'Klokkenberg' school in Nijmegen als 
een voorbeeld, ook bedoeld om onder- 
wijzers op te voeden, en later formuleerde 
de nieuwe onderwijs wet, de 'Wet op het 
Lager Onderwijs, ten Behoeve van Al- 
len'. 

A. Oosterlee was de directeur van de 
kweekschool De Klokkenberg en van het 
Klokkenberg Internaat, waar hij woonde. 



schools, i.e. schools based on a general 
Christian philosophy, not specific Dutch 
Reformed, Calvinist, Catholic, efc.. He 
founded the Klokkenberg school in 1843 
as example, also to educate teachers, and 
as minister of justice he drafted the new 
education law on De Wet op het Lager 
Onderwijs, ten Behoeve van Allen (Law 
for elementary education to the benefit 
of all). 

A. Oosterlee was the director of the 
teachers college De Klokkenberg in Nij- 
megen, and of the Klokkenberg board- 
ing school where he resided. 




FlGURE 6.49. 



^_ De Oranjesingel aansluitend op de Waalbrug (rechts boven). Oranjesin- 
gel 25 is aangegeven door de gele pin (expandeer de kaart). 

A Google map of the Oranjesingel, the main thoroughfare to the North 



via the Waal bridge (top right corner). Oranjesingel 25 is marked with the 
yellow pin (expand the map). 

Banken in Nijmegen waren de Twentse Banks in Nijmegen were the Twentse 



261 



Geografie 



Geography 



Bank en de Nutsspaarbank, respectieve- 
lijk een algemene financiële bank, en een 
spaarbank. 

De kranten werden niet regelmatig ge- 
drukt in deze periode van geweld, en ze- 
ker niet bezorgd. Genoemd zijn het Nij- 
meegs Dagblad, dat illegaal was tijdens 
de bezetting en na de bevrijding opge- 
nomen was in het weekblad Vrij Neder- 
land (l s * e editie augustus 1940). en ook 
de Gelderlander. Behalve dat was er 
Je Mainüendrai, ('Ik zal handhaven', l s * e 
editie maart 1943) genoemd naar de kern- 
spreuk van het Nederlandse koninklijk 
huis. Een maandtijdschrift voor vrouwen, 
Libelle is ook genoemd. 



In het bezette noorden was er strenge 
Duitse censuur, d.w.z. alleen nieuws via 
de Duitse bronnen, terwijl in Nijmegen 
en andere bevrijde steden mochten de 
kranten alle nieuws publiceren, hoewel 
het moeilijk was om goede informatie te 
krijgen en te bevestigen. Het is dus on- 
waarschijnlijk (op pagina 162) dat nieuws 
over de bombardementen gelezen werd 
in Amsterdam of Rotterdam. Iedereen 
daar, en ook in Nijmegen, hoorden hon- 
derden bommenwerpers die naar Duits- 
land vlogen, maar het Duitse nieuws was 
alleen dat de bommen weilanden troffen 
en zo nu en dan een schaap. 

Nooteboom, voluit Urias Henricus Alph- 
onsus Nooteboom (1903-1945), was hoofd- 
redacteur van De Gelderlander net na de 
bevrijding van Nijmegen, vanaf 17 sep- 
tember 1944 tot hij op 12 april 1945 werd 
doodgeschoten door een Duitse scherp- 



Bank and the Nutsspaarbank. The for- 
mer was a regular monetary bank, the 
latter a Savings and Loan type of bank. 

During the time of this Diary news- 
papers were not regularly printed, and 
even less delivered. Mentioned are the 
Nijmeegs Dagblad (Daily Paper of Nij- 
megen) which was printed by the under- 
ground illegally during the German oc- 
cupation and after the liberation incor- 
porated into the weekly Vrij Nederland 
(Tree Netherlands', l s * edition in August 
1940), and the paper Gelderlander (news- 
paper of the Province Gelderland). There 
also was Je Maintiendrai ('I will main- 
tain', implying 'I will stand my ground', 
l st edition March 1943), which title is the 
motto of the Netherlands royal family. A 
monthly journal for women, Libelle, is 
mentioned also. 

In Nijmegen and other liberated areas, 
the newspapers were 'free' to publish the 
news, although communication was poor 
and verification was hard to get. In con- 
trast, the occupied zones still had the strict 
German censorship, and the only news 
the papers could publish was that from 
German sources. Even though anyone 
there as well as in Nijmegen could hear 
hundreds of bomber planes fly over to 
Germany, those bombs (according to the 
censor) only hit meadows and an occa- 
sional sheep. It is thus unlikely that the 
assumption on page 162 of reading about 
the bombardments is correct. 

Urias Henricus Alphonsus Nooteboom 
(1903-1945), was editor in chief of the pe- 
riodical, later newspaper, De Gelderlan- 
der ('Gelderland' is the province in which 
Nijmegen is located). He was in this job 
only from 17 September 1944, just after 



262 



Geografie 



Geography 



schutter in Zutphen. 



Het H.C. blad uit Amsterdam was sa- 
mengesteld door Henk en Otto Sasse, en 
soms met bijdragen van Nini of anderen, 
en gepubliceerd voor de familie. (Zie de 
afbeelding op pagina 164). 



the liberation of the city, until 12 April 
1945, when he was killed by a German 
sniper in Zutphen. 

The H.C. issues were designed in Am- 
sterdam by Henk and Otto Sasse, some- 
times with contributions from Nini or oth- 
ers. It was privately published for the 
family. (See the figure on page 164). 



Omgeving 

Vroeger werd het vaak gezegd dat Ne- 
derland uit twee delen bestond: Noord 
(benoorden de Rijn), en Zuid (ten zuiden 
van de Waal); dit hoofdzakelijk doordat 
het zuidelijk deel voornamelijk rooms- 
katholiek was net als België en Frank- 
rijk, en het noorden protestant. Nijme- 
gen in de tijd van het Dagboek was dus 
veel meer katholiek, maar had een rede- 
lijk grote minderheid van protestanten, 
waarbij de Weijler familie behoorde. In 
haar tijd werd er op het geloof nog veel 
nadruk gelegd, vooral omdat dit op de 
grens van de verdeling was. Het was zelfs 
zo dat boekhandelaren adverteerden dat 
ze op het ene of andere geloof speciali- 
zeerd waren (b.v. Prakke), en Oma Weij- 
ler protesteerde dat kleinzoon Arend naar 
een katholieke oogarts was gebracht, on- 
danks dat die man een betere medische 
kennis en praktijk had. De religieuze 
scheiding was wel aan het verminderen, 
want de joodse bakkerijen waren erg druk 
op Zondagen, omdat dan alle andere win- 
kels gesloten waren en geen vers brood 
mochten verkopen. 

De familie Weijler had een sterke band 
met Indonesia, o.a. omdat Hendrik Otto 
Weijler daar geboren was, en dus veel 
vrienden had die daar gewoond of ge- 
werkt hadden. In de eerste plaats is Oom 



Surroundings 

It used to be said that the Netherlands 
consisted of two parts: North of the Rhine 
river, and South of the Waal river, mainly 
because the Southern part was mostly ro- 
man catholic like Belgium and France, 
while the Northern part was mainly protes- 
tant. Thus at the time of the Diary Nijme- 
gen was mainly catholic, but had a fairly 
large minority of protestant families, to 
which the Weijler family belonged. It 
should be mentioned that at the time much 
emphasis was given to religion, especially 
because this was near the division line. 
For example bookstores advertised that 
they specialized in a given religion (see 
Prakke), and that Oma Weijler protested 
that her grandson Arend was sent to a 
catholic eye doctor, even though that per- 
son had the best practice and more ex- 
perience than his protestant colleagues. 
The religious discrimination was gradu- 
ally waning, for example the Jewish bak- 
eries were very busy on Sundays when 
the other stores had to be closed and could 
not sell fresh bread. 

The Weijler family had a close tie with 
Indonesia, because Hendrik Otto Weijler 
was born there and brought many friends 
who had worked or lived on those Is- 
lands. Foremost is Oom Piet, but George 



263 



Geografie 



Geography 



Piet, maar ook George Gray, en de drie 
zusters Courier du Dubekart die erg vaak 
voorkomen. Nijmegen was een soort ver- 
zamelpunt voor mensen die uit Indonesia 
kwamen. Gedeeltelijk kwam dit door de 
moderne uitbreiding van de stad, nadat 
ze de muren, singels en grachten van de 
citadel mochten slopen, maar ook omdat 
het Nederlands Oost-Indië leger in de Nij- 
meegse kazerne was ondergebracht en 
opgeleid. In een boek wordt Nijmegen 
zelfs vergeleken met Bandoeng (Zie de 
afbeelding op pagina 5). 

Bandoeng [6:57S 107:34E], de stad op 
Java in Indonesia, zuid van de hoofdstad 
Jakarta (vroeger: Batavia), ligt in de ber- 
gen met een veel koeler klimaat en is 
bekend vanwege landbouwproducten zo- 
als koffie en thee. De naam werd ge- 
bruikt in de titel van een boekje Ban- 
doeng aan de Waal (Zie de afbeelding 
op pagina 5), en zinspeelt erop dat in Nij- 
megen een groot deel van de inwoners 
banden heeft in Bandoeng of Indonesia 
in het algemeen. De echte stad Bandoeng 
wordt niet in het Dagboek genoemd. 



Gray should be mentioned, as well as the 
three sisters Courier du Dubekart who 
are mentioned very often. Nijmegen was 
sort of a collection point for people re- 
lated to Indonesia, partly due to the mod- 
ern city expansion after they were allowed 
to clean up the citadel walls and moats, 
and because much of the Dutch East In- 
dian army was stationed and trained in 
the city. One booklet even compares Nij- 
megen to the Indonesian city Bandoeng 
(See the figure on page 5). 

Bandoeng [6:57S 107:34E] is a city in 
Indonesia on the island Java, in a cooler 
and mountainous area South of the cap- 
ital Jakarta (with its earlier name Bata- 
via), and well known for its coffee and 
tea plantations. It is mentioned in the ti- 
tle of a booklet Bandoeng aan de Waal 
(See the figure on page 5), but actually 
refers to Nijmegen, alluding to the fact 
that there were, and still are, a large num- 
ber of people with family or job links to 
Bandoeng, and to Indonesia in general. 
The real city of Bandoeng is not men- 
tioned in the Diary. 



Geografische Namen 

Hieronder volgen de namen van ste- 
den, dorpen en plaatsen die vermeld zijn 
in het Dagboek en die buiten Nijmegen 
liggen. De geografische coördinaten zijn 
gegeven zodat de plaats gevonden kan 
worden op kaarten zelfs als de naam niet 
gegeven is; b.v. Groesbeek [51:47N 5:56E] 
ligt op 51:47 Noord, 5:56 Oost. De infor- 
matie is heel summier, en alleen bedoeld 
als een korte referentie. Meer interes- 
sante informatie over de gezochte plaats 
kan gemakkelijk verkregen worden in 



Geographic Places 

This section has the names of cities, vil- 
lages and places mentioned in the Diary 
which are located outside of Nijmegen. 
Their coordinates are given so that they 
can be found on a map, even if the map 
does not have the name printed; e.g. for 
Groesbeek [51:47N 5:56E]. The data given 
is quite short, and meant as reference 
only. More specific and interesting infor- 
mation on these locations can be found 
easily by a Google search on the Inter- 
net, or by activating an Internet page by 



264 



Geografie 



Geography 



het Internet door te zoeken via Google, 
of door een locale Internet pagina te ac- 
tiveren in deze tekst (d.i. woorden in ma- 
genta gedrukt). 

Dichtbijgelegen plaatsen van Nijmegen 
en omgeving staan op de kaart (Zie de 
afbeelding op pagina 257). Een interak- 
tieve kaart met meer informatie is op het 
Internet. De rivier Rijn stroomt naar het 
noordwesten en splitst bij Pannerden. De 
bredere zuidelijke tak is de Waal, de noor- 
delijke tak is de Rijn. Ten zuidoosten 
van Pannerden is de Duitse grens; verder 
zuid aan de grens is het Duitse Reichs- 
wald, met aan de Nederlandse kant het 
dorp Groesbeek, in die tijd een afgelegen 
buitenwijk voor vacantie en onstspanning. 
De nabijheid van het Reichswald met het 
noordelijkste deel van de Siegfriedlijn was, 
heeft de Nijmeegse oorlogsdrukte en ook 
de vernieling erger gemaakt. 

Groesbeek [51:47N 5:56E] is een klein 
dorp, ten zuidoosten van Nijmegen en vlak 
bij de Duitse grens. De oorlogs opera- 
tie Market Garden (Markt Tuin) had het 
doel om de weg naar en de bruggen over 
de Waal en de Rijn te veroveren. Een 
deel van de operatie (Market) was voor 
parachutisten van de 82e luchtmacht af- 
deling te landen in de heuvels van Groes- 
beek, dan door Nijmegen te gaan en het 
zuidelijk deel van de brug te veroveren, 
ondanks de ca. 10 km afstand naar de 
brug. Ze slaagden pas op de 3^ e dag, 
20 september, nadat een groep met am- 
fibische wagens de Waal overstaken ten 
westen van de stad (Zie de afbeelding op 
pagina 62), zodat de Duitsers van twee 
kanten aanvallen kregen. Gelukkig slaag- 
den de Duitsers er niet in om de brug 



clicking on the magenta colored words 
in the text. 



The locations close to Nijmegen can 
be found on the (2009) Google map of 
the city surroundings (See the figure on 
page 257). The map shows the Rhine 
river, flowing NorthWest, splitting near 
Pannerden, the broader South branch is 
de Waal river, the smaller North branch 
still called Rhine. Slightly SouthEast of 
Pannerden is the border with Germany; 
if you follow that border to the bottom 
of the picture, you have reached the area 
where the German Reichswald is located. 
To the West, on the Dutch side of the bor- 
der, is the village Groesbeek, at the time 
an outlying suburb of Nijmegen. The prox- 
imity of the Reichswald, the Northern 
end of the Siegfriedlinie has increased 
the war bustle and damage in Nijmegen. 

Groesbeek [51:47N 5:56E] is a small vil- 
lage SouthEast of Nijmegen, very close to 
the German border. The war operation 
'Market Garden' was meant to conquer 
the passage and bridges over the two big 
rivers, Waal and Rhine. Part of the op- 
eration ('Market') was to drop paratroop- 
ers from the 82 n( ^ airborne division on 
the Groesbeek heights to go through Nij- 
megen and capture the South end of the 
Waal bridge, even though the distance to 
the bridge is ca. 10 km. They got the 
Waal bridge only the 3 r d day of their at- 
tack, on 20 September, when some troops 
were ferried across the river with am- 
phibian vehicles, West of Nijmegen (See 
the figure on page 62) and thus the Ger- 
man defense was attacked on two sides. 
Fortunately, the bridge remained undam- 



265 



Geografie 



Geography 



op te blazen vóór ze gevangen waren. 
De 'Market Garden' operatie is bekend 
geworden door het boek (en later film) 
A Bridge too Far van Cornelius Ryan 
(1974). 

Groesbeek was ook het aanvangspunt 
van de latere oorlogs operatie Veritable, 
een uitval naar het zuidoosten om het 
Reichswald te veroveren, en vandaaruit 
het land tussen de Maas en de Rijn. Een 
andere uitval kwam van het zuiden af, na- 
dat de slag bij Overloon [51:33N 5:59E] 
gewonnen was; dit was de grootste tank 
tegen tank (met steun van grond en lucht- 
macht) veldslag in Nederland. 

De l ste parachute divisie was geland bij 
Arnhem en de brug over de Rijn als deel 
van de Operatie Market Garden), maar 
had weinig ondersteuning door proble- 
men met aanvoer van materialen (one- 
nigheid tussen Montgomery en Eisenho- 
wer; de heel snelle vooruitgang van gene- 
raal Patton die ook materiaal nodig had, 
en behalve dat, slecht weer en slechte ra- 
dio contacten). Die aanval, het Garden 
deel van de operatie, was verloren, en alle 
troepen benoorden de Rijn waren terug- 
getrokken op 24 september. Op die dag 
begon de hongerwinter met veel doden 
door verhongering in het nog steeds be- 
zette Noorden, en plaatste Nijmegen in de 
oorlogs front linie tot bijna het eind van 
de oorlog. 

Berg en Dal [51:49N 5:55E] en Beek 
[51:49N 5:55E] zijn dorpen dichtbij ten zuid- 
oosten van Nijmegen. De Ooij [51:53N 
5:56E] is een polder, ten noordoosten van 
Nijmegen en ten zuiden van de Waal. Mill 
ligt meer zuidelijk. Naar het noorden zijn 
Lent [51:52N 5:52E] and Bemmel [51:53N 



aged when the Germans were captured. 
This episode of the war is covered by the 
1974 book A Bridge too Far by Cornelius 
Ryan, and the later film. 

Groesbeek also was the starting point 
for the sally to the South-East, 'Operation 
Veritable', which had to clear the Reichs- 
wald, and from there the area between 
the river Moselle (Maas) and the Rhine. 
A different sally came from the South af- 
ter the tank battle of Overloon [51:33N 
5:59E] had been won; it was part of Op- 
eration Aintree and it is the largest tank 
battle in the Netherlands with the support 
from both infantry and airforce. 

The l s * airborne division was dropped 
near Arnhem and the Rhine bridge as 
part of the Operation 'Market Garden', 
but was not well supported due to supply 
problems (quarrel between Eisenhower 
and Montgomery; the rapid progress of 
Patton who also needed supplies, as well 
as bad weather and bad radio contacts), 
and that attack, the 'Garden' part, was lost. 
The withdrawal from North of the Rhine 
started on 24 September. This date is 
the start of the Hongerwinter (hunger- 
winter) in the occupied part of the Nether- 
lands with many civilian death due to star- 
vation, and also put the city of Nijmegen 
at the front line which lasted to almost 
the end of the war. 

Berg en Dal [51:49N 5:55E] and Beek 
[51:49N 5:55E] are villages close to and 
South of Nijmegen. The Ooij is a polder 
[51:53N 5:56E], North-East of Nijmegen 
and South of the Waal river. The village 
Mill is farther South. Lent [51:52N 5:52E], 
Bemmel [51:53N 5:53E], while both Zetten 



266 



Geografie 



Geography 



5:53E] noord van de Waal. Zetten [51:56N 
5:43E] and Eist [51:54N 5:50E] zijn andere 
dorpen in the Overbetuwe, en Leeuwen 
[51:53N 5:31 E] is een dorp in de Betuwe, 
west van Nijmegen. 

The Veluwe [52:098N 5:52E] is het grote 
noordelijk deel van Gelderland en wei- 
nig bevolkt vergeleken met andere delen 
van het land. Het was bekend om het 
natuurschoon en de grote heidevelden. 
Deelen [52:6:5N 5:54E] is een dorp onge- 
veer in het midden van de Veluwe, met 
een vliegbasis die intensief gebruikt was 
door de Duitsers. Lunteren is west van 
Deelen. Eerbeek [52:6N 6:34E] is een va- 
kantie oord in de Veluwe, noordoost van 
Arnhem en was bekend vanwege zijn pa- 
pierindustrie. 

Vught [51:39N 5:18E] is een dorp, meest 
bekend om de grote gevangenis en het 
concentratiekamp door de Duitse SS ge- 
bouwd in 1942 tijdens de bezetting, en be- 
doeld voor politieke gevangenen en hun 
ondervraging en foltering. Meteen na de 
bevrijding waren deze mensen vrijgela- 
ten, onder andere Jo Juda, en werd het 
kamp gebruikt om tijdelijk de gevangen 
NSB leden te huisvesten. 

De Duitse bezettingsmacht bestond uit 
drie delen waarmee de bevolking te ma- 
ken had: het Duitse leger, de SS, en de 
Grüne Polizei (groene politie, door de 
kleur van hun uniform). Als regel ge- 
draagde het leger zich behoorlijk bij een 
razzia, maar de SS bestond hoofdzake- 
lijk uit Nazi partij leden en kon vreselijk 
wreed zijn. Verwar dit niet met de Waf- 
fen SS (bewapende SS) die stoottroepen 
waren. De groene politie (Duits: Ord- 
nungspolizei, orde politie) was, net als 



[51:56N 5:43E] and Eist [51:54N 5:50E] are 
villages in the Overbetuwe between Nij- 
megen and Arnhem. Leeuwen [51:53N 
5:31 E] is a village in the Betuwe, West of 
Nijmegen. 

The Veluwe [52:098N 5:52E] is the large 
Northern part of Gelderland, North of Arn- 
hem. Compared to the rest of the coun- 
try, it was sparsely populated, and known 
for its natural beauty and its large fields 
of heather. Deelen [52:6:5N 5:54E] is a vil- 
lage near the center of the Veluwe, with 
an airfield heavily used by the German 
Luftwaffe (airforce). Lunteren [52.05N 
5:37E] is slightly West of Deelen. Eer- 
beek [52:6N 6:34E] is a vacation village 
in the Veluwe, NortEast of Arnhem and 
was well known because of its paper fac- 
tories. 

Vught [51:39N 5:18E] is a village, mostly 
known because of its large jail and prison 
camp built in 1942 by the German SS, 
mainly used for political prisoners, their 
interrogation and torture. Just after the 
liberation these people, including Jo Juda, 
were freed and the camp was used for 
the temporary housing of NSB members. 



The German occupying force consisted 
of three parts that interacted with the gen- 
eral population: the German army, the 
Waffen SS, and the Grüne Polizei (green 
police, due to the color of their uniform). 
As a rule, the army was well behaved dur- 
ing a raid, but the SS consisted mainly 
of Nazi members and could be exceed- 
ingly cruel. Do not confuse this with the 
Waffen SS which were army-like shock 
troops. The green police (German: Ord- 
nungspolizei, order police) was very com- 



267 



Geografie 



Geography 



de SS heel complex in organisatie en ge- 
droeg zich vermoedelijk in de meeste ge- 
vallen meer als het leger. 

Wijchen [51:48N 5:43E] is een dorp ten 
zuidwesten van Nijmegen. Aan de zuid- 
oever van de Waal, ten westen van Nij- 
megen ligt het dorpje Winssen [51:53N 
5:42E]. 

Zeeland is de zuidwestelijke provincie 
van Nederland, grenzend aan België, en 
bestaat hoofdzakelijk uit een aantal eilan- 
den lager dan het zee niveau, en omringd 
door dijken. Walcheren is één van die 
eilanden, en door de sterke Duitse verde- 
diging was pas laat bevrijd. Op 1 novem- 
ber begon Operation Infatuate met am- 
fibische aanval van het westen en zuiden, 
en een landaanval via de dam naar Zuid 
Beveland. Het eiland was twee maan- 
den gebombardeerd, en toch was de be- 
vrijding moeilijk. Een probleem was dat 
Walcheren was overstroomd door de zee 
vanwege een opgeblazen dijk, wat later 
ook de agrarische productie een paar jaar 
heeft vertraagd. Pas op 8 november ga- 
ven de Duitsers het op, en daarna moest 
de Schelde ontmijnd worden en de ha- 
ven van Antwerpen voor vrachtschepen 
toegankelijk was. Op het eind van de 
maand konden schepen er door, en werd 
de voedsel voorziening in het oosten lang- 
zaam beter. 

Overstroming van laag land was een 
normale verdedigingsstap in Nederland 
vanaf ongeveer 1100. In het normale doen 
is wandelen in schoenen op vochtige klei- 
grond bijna niet mogelijk. De klei kleeft 
aan de schoen en vormt een grotere en 
zwaardere bal bij iedere stap. De houten 
klompen die boeren gebruiken verhinde- 
ren dit probleem. En als er een onge- 



plex in organisation, just like the SS, and 
most likely behaved in most cases like 
the army. 

Wijchen [51:48N 5:43E] is a village lo- 
cated justy SouthWest of Nijmegen. Wins- 
sen [51:53N 5:42E] is a village on the South 
bank of the Waal, West from Nijmegen. 

Zeeland is the southwesterly province 
of the Netherlands at the Belgian border, 
and consists mainly of islands below sea 
level, bordered by dikes. One of these 
islands is named Walcheren. It was lib- 
erated rather late which contributed to 
the scarcity of food in the eastern liber- 
ated areas such as Nijmegen. Operation 
'Infatuate' started only on 1 November 
with amphibious landings from the West 
and South, and a land attack over the 
dam to the mainland in the East. Even 
after two months of bombing, the fight- 
ing was fierce and was hindered because 
of the flooding by seawater due to a dike 
that was blown up, which also caused a 
few years of delay in agricultural produc- 
tion on the island. The Germans surren- 
dered on 8 November, after which the 
river Schelde had to be freed from mines 
so that the harbor at Antwerp could be 
used for cargo ships; this harbor opened 
only at the end of that month, and grad- 
ually the food supply was improved. 

Flooding of lowlands and farms was a 
Standard practice since about 1100 in the 
Netherlands, and was done every time a 
foreign army tried to cross. Normally, 
walking through a moist clay field is very 
difficult with shoes; the mud sticks to the 
shoe and this clump increases in size and 
weight with every step. Only the wooden 
clogs used by farmers prevent this prob- 



268 



Geografie 



Geography 



veer 10 cm water over het veld ligt, dan 
is het ontoegankelijk voor infantrie, wa- 
gens, en kanonnen. Het enige vervoer 
is mogelijk via boten met een platte bo- 
dem. Het meest bekende voorbeeld van 
verdediging met overstroming is het ont- 
zet van de stad Leiden op 3 october 1574, 
toen het Spaanse leger met haast moes- 
ten vluchten vanwege de rijzende water- 
stand. Overstroming met zeewater, zoals 
in Walcheren in 1944, is een ramp voor 
boerderijen, want er is goed beleid en on- 
geveer twee jaar tijd nodig om weer nor- 
male producten te kunnen groeien. 

Amsterdam [52:22N 4:53E] is de hoofd- 
stad van Nederland, maar hoofdzakelijk 
economisch, terwijl de stad Den Haag 
[52:08N 4:03E], vroeger ook 's-Gravenhage 
genoemd, de politieke en regerings hoofd- 
stad is. Artis is de naam van de dieren- 
tuin in Amsterdam. De andere grote stad 
in Holland is Rotterdam [51:55N 54:28E]. 
Katwijk [52:12N 4:24E] is een vakantie- 
oord aan de kust van de Noordzee, dicht- 
bij Den Haag. 

Achttien km noord van Nijmegen ligt 
Arnhem [51:59N 5:55E] en verder noord 
is Apeldoorn [52:1 3N 5:58E]. De steden 
Alphen a/d Maas [51:49N 5:28E], Breda 
[51:34N 4:48E], Eindhoven [51:26N 5:28E], 
Den Bosch [51:42N 5:19E] en ook Venlo 
[51:22N 6:10E] liggen ten zuiden van Nij- 
megen. De zuidelijkste stad in Nederland 
is Maastricht [50:51 N 5:41 E]. 

Leiden [52:9:36N 4:29:24E] is een stad 
in het westen en het meest bekend van- 
wege de universiteit, de oudste in Neder- 
land. Wageningen [52:58N 5:40E] ligt aan 
de noordoever van de Rijn, ten westen 
van Nijmegen en de universiteit aldaar is 



lem. Therefore only about 10 cm wa- 
ter is needed to prevent footsoldiers to 
pass, while carts, wheeled cannons and 
cars also get stuck in the mud. Only flat- 
bottomed boats can be used. The most 
well-known case of such flooding is the 
siege and the liberation of Leiden on 3 
October 1574 when the Spanish army had 
to withdraw in haste due to the flooding. 
It should be noted that flooding with sea- 
water, as on Walcheren in 1944, is dis- 
astrous on farms because it takes care- 
ful management and about two years be- 
fore the land can be reused for normal 
crops. 

Amsterdam [52:22N 4:53E] is the eco- 
nomie capital of the Netherlands. The 
Hague, [52:08N 4:03E] Den Haag or 's- 
Gravenhage is the political capital where 
the government resides. Artis is the name 
of the Amsterdam zoo. The other large 
city in Holland (the area near the North 
Sea coast) is Rotterdam [51:55N 54:28E]. 
The vacation village Katwijk [52:12N 4:24E] 
is on the coast of the North Sea, close to 
The Hague. 

Arnhem [51:59N 5:55E] is a city 18 km 
North of Nijmegen, and farther North is 
Apeldoorn [52:13N 5:58E]. Alphen a/d Maas 
[51:49:21N 5:28:15E] with Breda [5L34N 4:48E], 
Den Bosch [51:42N 5:19E], also named 's Her- 
togenbosch and Venlo [51:22N 6:10E] and also 
Eindhoven [51:26N 5:28E], are cities to the 
South. The southernmost city in the Nether- 
lands is Maastricht [50:51N 5:41E]. 

Leiden [52:9:36N 4:29:24E] is a city in 
the West of the Netherlands and is known 
for its university, the oldest one in the 
country. Wageningen [52:58N 5:40E] is 
locatedon the North bank of the Rhine 
to the West of Nijmegen. lts university is 



269 



Geografie 



Geography 



gespecialiseerd op landbouw. 

Rijn. Deze rivier stroomt in Duitsland 
naar het noorden, en buigt westwaards 
ongeveer bij de Nederlandse grens, waar 
de rivier splitst in drie takken. De tak 
naar het noorden, de IJsel, is de kleinste 
en komt uit in het IJselmeer. De mid- 
delste tak heet nog steeds Rijn, en loopt 
naar het westen ten zuiden van Arnhem. 
Dit is de noordgrens van de Betuwe. De 
zuidelijkste tak met de grootste stroom, 
de Waal, loopt ook naar het westen, ten 
noorden van Nijmegen en is de zuidgrens 
van de Betuwe. 

De Waal is de rivier langs Nijmegen, 
de breedste tak van de Rijn delta, die het 
meeste water verkeer heeft. De haven is 
aan de noordrand van de stad, met steile 
straten die naar het zuiden en het stad 
centrum gaan. De Maas is een kleinere 
rivier, onafhankelijk van het Rijn systeem, 
en draait ook naar het westen, een aan- 
tal kilometers zuid van Nijmegen. Het 
Maas- Waal kanaal west van Nijmegen ver- 
bindt de twee rivieren. 



De Betuwe is het vruchtbare land tus- 
sen de Waal en Rijn waar deze rivieren 
hoofdzakelijk naar het Westen (de Noord- 
zee) stromen. Het meest Oostelijke deel 
heet 'Overbetuwe', zijnde het begin van 
de Rijn delta ligt het iets hoger, en is het 
gebied vanwaar de familie Franken af- 
komstig is. 

Het Reichswald [51:44N 6:04E] ('Rijks- 
bos') is een uitgestrekt Duits bos, gelegen 
tussen Nijmegen en Kleef en het noorde- 



specialized on agriculture. 

The Rhine river (Dutch: Rijn) flows to 
the North in Germany, and turns to the 
West near the border with the Nether- 
lands, where it splits into three branches. 
The smallest one, the IJsel, flows North 
to the IJselmeer, the two other branches 
flow West to the North Sea. Of these, 
the northern one still is called Rhine and 
flows South of Arnhem, and is the North 
edge of the Betuwe. The Southern branch 
is called Waal and carries by far the most 
water, flowing on the North edge of Nij- 
megen and forms the South edge of the 
Betuwe area. 

The Waal is the broadest branch in the 
Rhine delta, and thus carries most of the 
river traffic. It flows adjacent to Nijme- 
gen which has its harbor North of the 
town, with some steep streets going South 
to the city center. The Maas is a smaller 
river, independent of the Rhine system, 
and flows Northward from Limburg, and 
turns West towards the North Sea several 
kilometers South of Nijmegen. It con- 
nects to the Waal river with a canal, the 
Maas-Waalkanaal, just West of Nijme- 
gen. 

The Betuwe is the fertile area between 
the rivers Waal (South) and the Rhine 
(North), both rivers streaming Westward 
towards the North Sea. The Eastern up- 
stream part of the Betuwe is just slightly 
higher than the Western part, and is called 
'Overbetuwe', which is the start of the 
Rhine delta, and the area from which the 
Franken family hails. 

The Reichswald (State Forest) [51:44N 
6:04E] is a large German forest situated 
between Nijmegen and the German city 



270 



Geografie 



Geography 



lijk eindpunt van de Sieg f riedlinie. In dit 
bos waren meedere Duitse verdedigings- 
lijnen gebouwd; Montgomery had moeite 
om er door te komen in Februari 1945. 

Goch is een dorp in Duitsland tussen 
de Maas en Rijn, en ten zuiden van het 
Reichswald, en Kranenburg is een Duits 
dorpje ten noorden van het Reichswald. 

Wuppertal [51:16N 7:1 IE] is een stad in 
Duitsland, gevormd aan de rivier Wup- 
per in 1930, door de bijeenvoeging van 
twee oudere steden Barmen en Elberfeld. 
Tante Pels was in Barmen geboren. De 
lokale Schwebebahn (de hangende tram) 
was de grootste attractie voor jongens die 
daar op bezoek kwamen: de zwaaiende 
wagens hingen vele meters boven de ri- 
vier. 

Nova Zembla [74N 56E] is een groot 
eiland noord van Rusland met een heel 
koud klimaat. In Nederland was het wel- 
bekend omdat Willem Barents de eerste 
zeeman was die om het eiland heen geva- 
ren was en er overwinterd had. Dit was 
tijdens de periode dat men zocht naar een 
noordoost waterverbinding met China. 

Willem Barents (1550-1597) was een 
Nederlandse kaartmaker en ontdekkings- 
reiziger, die eerst de Midellandse Zee op 
kaart bracht, en toen twee tochten maakte 
om de noordoost verbinding op kaart te 
zetten. Op zijn laatste tocht had hij het 
hele eiland omgevaren, en moest er over- 
winteren omdat het schip in het ijs vast- 
gevroren was. Hij heeft dat niet over- 
leefd, maar de bemanning keerde terug 
met alle informatie. De Barentszee, noord 
en west van het eiland, is naar hem ge- 
noemd. 



Cleves (G: Klebe) and at the Northern 
end of the Sieg] 'riedlinie. Several lines 
of defense were built in that forest, so 
that Montgomery had a hard time to get 
through that area in February 1945. 

Goch [51:40N 6:09E] is a German vil- 
lage between the rivers Maas and Rhine 
South of the Reichswald, mentioned in 
the Diary and Kranenburg is a small 
German village North of the Reichswald. 

Wuppertal [51:16N 7:11E] is a German 
city, formed in 1930 by the combination 
of two smaller cities on the banks of the 
river Wupper. These earlier cities were 
named Barmen and Elberfeld. Aunt Pels 
was born in Barmen; the local Schwebe- 
bahn was the main attraction in the city 
for visiting boys who were not used to 
such a suspended monorail that swayed 
many meters above the river. 

Nova Zembla [74N 56E] is a large is- 
land North of Russia, with a very cold cli- 
mate. It was visited by Western seamen 
who looked for the 'NorthEast Passage' 
to China. The first one to circumnavigate 
the Island was Willem Barents, a Dutch- 
man. 

Willem Barents (1550-1597), a Dutch ex- 
plorer and a map maker, mapped the Me- 
diterranean area, and later made two trips 
to map a possible NorthEast passage. He 
was the first one to circumnavigate Nova 
Zembla, and on his last trip they had to 
stay the whole winter when the boats were 
trapped in the ice. He did not survive 
that winter, but most of his crew returned 
safely with the recorded data. The Bar- 
ents sea, North and West of Nova Zembla, 
was named after him. 



271 



Geografie 



Geography 



De meeste van de bovengenoemde ste- 
den, dorpen en gebieden kunnen nu ook 
gevonden worden, en met meer speci- 
fieke data, via het Internet. Zoek naar 
de naam van de plaats en 'nederland'. 



Most of the above names of cities, vil- 
lages and areas now can be found eas- 
ily on the Web and these pages will give 
more detail. Just search in the browser 
f or the name of the place, perhaps adding 
the word 'nederland'. 



272 



Colofon 



Colophon 



7 



Colofon 



Dit boek heeft een lettertype ontwor- 
pen in Polen door Zygfryd Gardzielew- 
ski. Het heet Antykwa Torunska, en kan 
gebruikt worden met MpX dat op zo goed 
als alle computers en systemen werkt; Li- 
nux was gekozen voor dit boek. De pa- 
gina verdeling is in 2 kolommen en 2 ta- 
len, met afbeeldingen, een Woordenlijst 
en verbinding met Internet data; de laat- 
ste twee gebruikt in plaats van vele voet- 
noten en verklaringen. 

Dit formaat is ingewikkeld, maar niet 
erg moeilijk in ETgX, zijnde een variatie 
op het formaat van een kritische editie. 
Het pdf bestand kan op papier gedrukt 
worden, maar raakt dan alle voordelen 
kwijt van de Internet links. Als het op 
papier gezet moet worden en ingebon- 
den als een boek, is er ook een kleine 
verandering nodig, nl. verandering naar 
twee-zijdig formaat zo dat de linker en 
rechter marges goed uitkomen, in con- 
trast met lezen op een computer waar de 
marges gelijk blijven. 

De afbeeldingen kwamen uit de fami- 
lie Weijler collektie, of waren algemeen 
gebruikelijk via het Internet, behalve als 
de afbeelding of onderschrift een andere 
bron aangeeft. De foto's zijn, waar nodig, 
omgezet in een digitaal formaat en ver- 
schillende oude moesten enigszins bijge- 
werkt en verbeterd worden. 

De Woordenlijst is enigszins anders dan 
normaal vanwege de tweetaligheid en dus 
het verschil in stijl, zie De elektronische 
vorm op pagina 8. Voor een elektronisch 



Colophon 

This book was typeset with an antique 
font, designed in Poland by Zygfryd Gard- 
zielewski, Antykwa Torunska, and avail- 
able via the fflpX system which runs on 
essentially all computer desktop systems 
and up; Linux was used here. The page 
format is in 2 columns and 2 languages 
with figures, extended index, and live hy- 
perlinks to both internal places (similar 
to footnotes) as well as to external sources 
from the Internet. 

The format is rather complex for page 
layout, but not very difficult in ETgX or its 
derivatives (e.g. LyX), essentially a varia- 
tion on the critical edition formats. The 
pdf file can be printed on paper, but will 
lose all advantages of live links with their 
information. If it must be printed and 
bound, the pdf file needs slight change: 
adjust it such that it is for 'two-sided' pa- 
per which takes care of the difference in 
left and right margins. For reading from 
a screen, equal margins are preferable. 

The figures were taken from the Weij- 
ler family collection, or were generally 
available via the Internet, unless other- 
wise indicated on the figure or in the cap- 
tion. All photos were scanned to digi- 
tal form and many old ones had to be 
slightly edited to improve the appearance. 

Special attention had to be given in the 
Index due to the two languages, each with 
its own style. Although a clasical index is 
not strictly required in an e-book format 



273 



Colofon Colophon 

boek is een woordenlijst niet erg essen- because individual words or even regular 

tieel omdat aparte woorden erin erg ge- expressions can be searched, it is use- 

makkelijk te vinden zijn, maar het helpt ful to the reader because it gives a feel 

wel om een beter overzicht te krijgen, en for the importance (the number of pages 

ook om een direkte verbinding te hebben where the term occurs) as well as the 

naar de pagina die de bescrijving heeft. main descriptive page, see the section The 

Electronic version on page 8. 



274 



8 



Woordenlijst 



Index 



De Nederlandse en Engelse woordenlijs- 
ten zijn hieronder samengebracht. Het 
symbool '"-»' betekent 'Zie'. 



Below is the combined Dutch and English 
index list. The glyph '■-►' stands for the 
word 'See'. 



Tipperary 211 

Hague ■■» Den Haag 

Jerries ■* moffen 

Mein Kampf ■-► Kampf 

A.C.C 171 

A.C.C. 237 

Aad "-» Roggen, Arend van 

aap 89 

Achterkamp 202 

Achterkamp 245 

Adelaïde Louise van Roggen ■-► Roggen, 

Adelaïde Louise van 

Adolf 64, 209 

Adolf 246 

Adolf Hitler -► Hitler, Adolf 

Aintree 40, 179 

Aintree 266 

Albert van Dalsum . . . -* Dalsum, Albert 

van 

alhier 242 

Alie van Wijhe-Smeding "■*► 

Wijhe-Smeding, Alie van 

Alphen 190 

Alphen 269 

amfibie 62, 265, 268 



amphibian ■■-► amfibie 

Amsterdam 1, 22, 40, 43, 

50, 55, 73, 105, 109, 116, 146, 205, 
207, 208, 217, 219, 220, 224, 234, 
238, 239, 245, 262, 263, 269 
Amsterdam . . 1, 40, 43, 47, 51, 55, 64, 73, 
105, 106, 116, 122, 124, 146, 157, 
166, 183, 188,201, 207, 211 

Amsterdam 269 

André 21, 154 

André 234 

Anna Moora »"► Moora, Anna 

Annie. ... 12, 14, 15, 17, 19, 20, 22, 26, 29, 
30, 33, 34, 43, 63, 68, 71, 81, 84, 85, 
107, 119, 120, 124, 126, 138, 141, 
160, 162, 172, 178-180, 183, 195 

Annie 231 

Ans 159 

Ans 238 

Apeldoorn 197 

Apeldoorn 269 

archief 3, 24 

archives ■-»• archief 

Arend van Roggen . . . ■» Roggen, Arend 

van 
Arends, Lidy ■-► Jacobs, W.J. 



Woordenlijst 



Index 



Arnhem 2, 3, 29, 32, 34, 37, 39, 

48, 56, 61, 73, 81, 91, 96, 172, 178, 

191, 196, 254 

Arnhem 269 

Arthur Schopenhauer "■* Schopenhauer, 

Arthur 
Arthur Seyfè-Inquart . . . ■■-► Seyfè-Inquart, 

Arthur 

Artis 89 

Arüs 269 

Büchler, Mien . . 32, 34, 38, 40, 43-45, 58, 

95, 121, 136, 142, 155 

Büchler, Mien 234 

Baljon 202 

Baljon 239 

Bandoeng 264 

Bandoeng 5 

Bandoeng 264 

banks 261 

Bapmap -* Weijler, Hendrik Otto 

Barents, Willem 226, 271 

Barents, Willem 271 

Barmen 223, 271 

Basten, Truus 84, 246 

Batavia 234, 264 

Batavian 258 

Batavian 255 

Batavierenweg 51 . . 5, 26, 27, 35, 36, 174, 

215, 226, 244 

Battle of the Bulge 255 

Beatrix Wilhelmina Armgard van 

Oranje Nassau 158 

Beatrix Wilhelmina Armgard van 

Oranje Nassau 243 

Beek 98 

Beek 266 

Beets 114, 178, 194 

Beets 240 

Behrens 101, 102, 133 

Behrens 234 



Beijens ... 45, 61, 108, 150, 166, 167, 172, 

180, 212, 246 

Beijens 234 

Bemmel 22, 84 

Bemmel 266 

Benes 134 

Benes 234 

Berg en Dal . . 17, 91, 98, 142, 239, 245 

Berg en Dal 266 

beriberi 215 

Berkenoord 259 

Berkenoord 192, 200 

Berkenoord 259 

Bernard Law Montgomery "* 

Montgomery, Bernard Law 
Bert ... 14, 17, 19, 30, 33, 34, 71, 119, 126, 

138, 141, 160-162, 172, 179, 195 

Bert 231 

Betuwe 2, 17, 122, 191, 254, 258 

Betuwe 270 

Bieb 115 

Bieb 251 

Biessels 182 

Biessels 236 

birthday 23 

BIoemsma-Nypels, Inge 3 

Bloemsma-Nypels, Inge 240 

Blokzijl 242 

Blokzijl, M.H.L.W 127, 190 

Blokzijl, M.H.L.W. 242 

Blumenlied 143 

Blumenlied 242 

Bobby 123 

Bobby 246 

Bode 246 

Bodewes 246 

boek 266 

Bol 77 

Bol 238 

bombardmentl944 26, 259 

bombardmentl944 256 

bonnen ■-► foodcoupon 



276 



Woordenlijst 



Index 



Boon 203 

Boon 238 

Botermans . . 38, 45, 49, 54, 57, 60, 66, 70, 
183 

Botermans 235 

bottle 226 

Breda 93, 127,201 

Breda 269 

Bristown, Christof 57, 59 

Bristown, Christof 241 

Bronbeek 223 

Brugghen, J.J.L. van der 260 

Brugghen, J.J.L. van der 260 

Bueno Bibaz 16, 60 

Bueno Bibaz 238 

Bueren, A. Lammerts van 139 

Bueren, A. Lammerts van 242 

Bulge 255 

Calorifere 100 

Calorifere 251 

Canisius 259 

Canisius Hospital. . . .42, 63, 78, 199, 238, 
259 

Canisius Hospital 258 

Canisiussingel 59, 170, 254 

Canisiussingel 259 

Carel Steven Adama van Scheltema . . "-» 
Scheltema, Adama van 

censorship ■-► censuur 

censuur 162 

censuur 262 

Centraal Gebouw »► CGNHG 

Central Building ^ CGNHG 

central kitchen "-»• gaarkeuken 

CGNHG 44, 66, 76, 79, 118, 120, 123, 202, 
239, 240 

CGNHG 259 

Christina Wilhelmina Franken »■* Fran- 
ken, Christina Wilhelmina 
Christina Wilhelmina Sasse . . . '"► Sasse, 
Christina Wilhelmina 



Christina Wilhelmina Weijler-» Weijler, 

Christina Wilhelmina 

Christmas 134 

Christmas 249 

Christof Bristown '"► Bristown, 

Christof 

clogs 233 

Coba '-» Weijler, Jacoba Christina 

Sophia 
Coba Hellema-van 't Lindenhout ■* 

Lindenhout, van 't 

computer-mouse 8 

Cora van Roggen "■* Roggen, Cora 

van 
Cornelia Justine Susanna Sasse"* Sasse, 

Cornelia Justine Susanna 
Cornelis Johannes George Spoelstra jr"* 

Doolaard, A. den 
Cornelis Reinier Frederik van Roggen-» 

Roggen, Cornelis Reinier Frede- 
rik van 
Cors "■* Sasse, Cornelia Justine 

Susanna 
coupon . . 15, 113, 147, 151, 161, 185, 188, 

229 

Courier du Dubekart 233 

Courier du Dubekart 232 

critical edition . . . "■-» kritische editie, 6 

Daal, van 124, 201 

Daal, van 238 

Dalen, van . . 85, 90, 95, 96, 101, 103, 105, 
106, 115, 116, 124, 126, 128, 137, 
146, 148, 153, 159, 174, 182, 186, 
194, 199, 212 

Dalen, van 232 

Dalsum 242 

Dalsum, Albert van 170 

Dalsum, Albert van 242 

Data 224 

DDE 104 

de Vries "■* Vries, Johannes Coen- 



277 



Woordenlijst 



Index 



raad de, ■■-»• Vries, Theunis Uilke 

de, ""♦ Vries-van Booven, Selima 

Eliseba de, 242 

Deelen 18, 198 

Deelen 267 

delivery 45, 100 

delivery 230 

Den Bosch 134, 186 

Den Bosch 269 

den Doolaard »"* Doolaard, A. den 

Den Haag 88, 106, 233 

Den Haag 269 

Descartes 6 

Descartes, René 6 

Descartes, René 1 

desert rat "■+ jerboa 

Die Wacht am Rhein 182 

Die Wacht am Rhein 256 

Diepenbroek, van 119, 180 

Diepenbroek, van 240 

Difje 167, 172, 173, 180 

Difje 246 

Dijk, van 41, 59, 81, 86, 87 

Dijk, van 239 

Dina 246 

distributiebonnen 251 

Doesburgh, van 48 

Doesburgh, van 240 

dominicaan 40, 246 

Doolaard 241 

Doolaard, A. den 69, 193 

Doolaard, A. den 241 

Dorp, van 202, 207 

Dorp, van 239 

Dory . 61, 63, 71, 73-75, 80, 81, 84, 88, 90, 

121 

Dory 231 

Drielsma 154 

Drielsma 235 

Duifje.. 91, 105, 167, 176, 178, 182, 208 

Duifje 246 

Duives 19-21, 23-25, 29, 



30, 32-34, 37, 40-43, 47, 51, 53, 54, 
58, 60, 61, 65, 67, 68, 72, 77, 78, 83, 
91, 93, 96, 103, 112, 118, 125, 126, 
128, 129, 135, 137, 150, 152, 154, 
157, 167, 172, 176, 178, 181, 185, 
188-190, 193, 207, 246 

Duives 234 

Dupont 114 

Dupont 236 

Duuren, Janus van 170 

Duuren, Janus van 242 

econoom 152 

econoom 248 

Eerbeek 11, 12, 17, 18,31, 38, 

73, 74, 82, 122, 125, 153, 159-161, 

164, 197, 198, 225, 238 

Eerbeek 267 

Eindhoven . . 26, 45, 50, 59, 101, 134, 136, 

142, 154, 165, 207, 234, 239 

Eindhoven 269 

Eisenhower -* Eisenhower, D.D. 

Eisenhower, D.D 104, 163 

Eisenhower, D.D 240 

Elberfeld 271 

Else Rabanus ■* Rabanus, Else 

Eist 14, 70 

Eist 267 

Epenhuizen, van 170, 171 

Epenhuizen, van 237 

Ern Tydeman "* Tydeman 

expand the map 261 

expandeer de kaart 261 

familiegeschiedenis 215 

familiegeschiedenis 223 

family 262 

feest 249 

festival 249 

Fiedel "*• Weijler, Sophia Maria 

Carolina 
Fietje -* Weijler, Sophia Maria 

Carolina 



278 



Woordenlijst 



Index 



film 266 

fl -* florin 

flood "■» overstroming 

florin. 51, 67, 86-91, 96, 99, 101, 111-114, 
120, 125, 130, 134, 146, 158, 161, 
166, 168, 169, 174, 176, 178, 189, 
191, 197, 201, 203, 210, 229 

florin 58 

florin 229 

foodcoupon 15 

foodcoupon . 15, 58, 61, 99, 101, 107, 110, 
129, 139, 146, 147, 151, 162, 182, 
185, 193, 209 

foodcoupon 249 

foto's 254 

Franken familie 4 

Franken, Christina Wilhelmina 1, 

3, 5, 7, 22, 89, 123, 213, 214, 216, 
223, 225, 226, 232, 234, 235, 237, 
239, 244, 252, 263 
Franken, Christina Wilhelmina 
215 

Franz Joseph 243 

Franz Joseph 14 

Franz Joseph Hermann Michael Maria 
von Papen zu Koningen 1 ™» Papen 
zu Koningen, Franz Joseph Her- 
mann Michael Maria von 

Franz Joseph 243 

Franz von Papen-» Papen zu Koningen, 
Franz Joseph Hermann Michael 
Maria von 

Frits -» Roggen, Cornelis Reinier 

Frederik van 

Gaaien, van 66, 76, 115, 149, 197 

Gaaien, van 239 

gaarkeuken 37, 43, 46, 101 

gaarkeuken 250 

Gautsch 27-29 

Gautsch 235 

Geitenmelker 163, 203 



Geifenmeïfeer 225 

geldcoupon 161 

geldcoupon 251 

Gelderlander 32, 41, 196, 262 

Gelderlander 262 

George Gray ■* Gray, George 

Gerbrandy 145, 206 

Gerbrandy 243 

Germanic 258 

Germanic 255 

Gerritsen 246 

Gerstenberg .... 26, 27, 29, 56, 71, 93, 98, 
111, 127,201,208 

Gerstenberg 245 

Geurtsen 103 

Geurtsen 239 

giro 12, 17, 100, 113, 158 

giro 229 

Goch 162 

Goch 162 

Goch 271 

Goffert 17 

Goffert 258 

Google 265 

Gray, George 21, 30, 74, 

75, 78-80, 117, 132, 133, 151, 158, 
167, 181, 183, 191, 194, 201, 264 

Gray, George 223 

Groen 103, 159 

Groen 236 

Groesbeek 17, 137, 255 

Groesbeefc 265 

Guard on the Rhine 255 

guilder -+ florin 

gulden -* florin 

Guus 239 

gymnasium 174, 221 

gymnasium 260 

H.C. blad 163 

H.C. blad 263 

Haga 96 



279 



Woordenlijst 



Index 



Haga 235 

Haitsma Muiier 117, 133, 174, 181 

Haitsma Muiier 239 

Halst, van 103 

Halst, van 245 

Halteren, Joop van 3 

Halteren, Joop van 221 

Han "*• Sasse, Henri Marinus 

Hanna 143, 201 

Hanna 245 

Hans ... 126, 129, 137, 146, 162, 169, 174, 

175, 186 

Hans 241 

Hartink 166 

Hartink 236 

Harvard 3 

Haspels ■■-► Sprang -Haspels, Dora van 

haybox "■* hooikist 

HBS 85, 180 

HBS 260 

Heidema 92, 203 

Heidema 239 

Heleen "-» Sasse, Helena Maria 

Helena Maria Sasse . . . ■-► Sasse, Helena 

Maria 

Hellema ■* Lindenhout, van 't 

Helma . . . ■-► Roggen, Wilhelmina van 
Hendrik Marinus Sasse ■-► Sasse, 

Hendrik Marinus 
Hendrik Otto Weijler ■-► Weijler, 

Hendrik Otto 

Henk ■* Sasse, Hendrik Marinus 

Henri Marinus Sasse . . . "■* Sasse, Henri 

Marinus 

Hestia, Hendrik van 188, 191 

Hestia, Hendrik van 235 

Hitler, Adolf 158, 205 

Hitler, Adolf 244 

Hocke 246 

hongerwinter 3, 266 

hongerwinter 250 

hooikist 28 



hooikist 29, 90 

hooikist 248 

Hopman 180 

Hopman 260 

Horbeek 43, 61, 63 

Horbeek 236 

hot-water bottle -* kruik 

house map 228 

Hovenkamp 209 

Hovenkamp 234 

huis plattegrond 228 

Huishoudschool 32, 37, 40, 44, 45, 85, 

106 

Huishoudschool 260 

Hulsteijn 79, 159 

Hulsteijn 237 

Hunnerpark 258 

Hunnerpark 254 

Hunnerpark 258 

hyperlink 8 

Index 7, 8, 10, 230, 247, 273 

Index 7, 8, 10, 230, 273 

Index 275 

Indonesia 263 

Ineke 50, 58 

Ineke 234 

Infatuate 268 

Internet 265 

Ischl 14 

Jacoba Adriana Weijler "-» Weijler, 

Jacoba Adriana 
Jacoba Christina Sophia Weijler 1 -» Weij- 
ler, Jacoba Christina Sophia 
Jacobs, W.J. . 45, 51, 63, 67, 94, 157, 229 

Jacobs, W.J. 236 

Jakarta "■-► Batavia, 264 

Jan Rombouts "•* Rombouts, Jan 

Jansen, Truus 246 

Je Maintiendrai 124 

Je Maintiendrai 262 



280 



Woordenlijst 



Index 



Jentink, Cor 32, 34, 

40, 42, 45, 46, 50, 58, 66, 74, 75, 77, 
78, 95, 98, 102, 107, 117, 121, 127, 
130, 135, 136, 139, 140, 142, 146, 
148, 152, 155, 158, 159, 161, 162, 
167, 171, 176, 180, 184, 185, 193, 
194, 197, 199, 201, 208, 264 

Jentink, Cor 233 

Jentink, Nan 32, 34, 40- 

46, 48, 50, 51, 53, 54, 57, 58, 62, 64, 
66, 74-79, 81, 83-85, 87, 88, 91, 93, 
94, 96-98, 102, 103, 105, 107, 110, 
114, 115, 118, 121, 127, 129, 132, 
133, 135, 136, 139, 140, 142, 145, 
146, 148, 152, 153, 155, 161, 167, 
171, 173, 176, 180, 184, 185, 190, 
193, 194, 197, 199, 201, 208 

Jentink, Nan 233 

jerboa 56, 241 

jerboa 57 

jerboa 241 

Johannes Coenraad de Vries. . ."•* Vries, 
Johannes Coenraad de 

Juda, Jo 170,267 

Juda, Jo 243 

Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina 

van Oranje-Nassau 205 

Juliana Louise Emma Marie Wil- 
helmina van Oranje-Nassau 
243 
Julianaplein 258 

kaart 254 

Kampf 159 

Kampf 244 

Kanis 258 

Kanis 259 

Kas 135 

Kas 234 

Katwijk 223 

Katwijk 269 

Kelfkensbos 109 



Kerper 246 

Klein 175 

Klein 245 

klokken 211 

klokken 238 

Klokkenberg 138 

Klokkenberg 138, 261 

Klokkenberg 260 

Kok . .85, 86, 88, 90, 95, 99-101, 103, 104, 
112, 119, 124, 126, 128, 129, 133, 
135, 139, 140, 146-149, 156, 157, 
159, 171, 173, 178, 182, 184-187, 
189, 190, 193, 197, 203, 210, 246 

Kok 232 

Koningin ■* Wilhelmina Helena Pauline 

Maria van Oranje Nassau 
Koog, van der 38, 45, 46, 169, 183, 200 

Koog, van der 237 

koperwerk 238 

koperwerk 238 

Kranenburg 114 

Kranenburg 271 

kranten 32 

kranten 262 

Krauts 33, 170 

Krauts 253 

Kreel."* Weijler, Petronella Hermina 

kritische editie 6, 273 

kritische editie 6 

kruik 140 

kruik 47, 50, 64, 75, 

80, 82, 97, 114, 120, 121, 128, 131, 
132, 136, 140, 141, 146, 153, 171 
kruik 226 

Lagerwerff 55, 63 

Lagerwerff 238 

Lande, van der 84, 246 

Lange 242 

Lange 143 

Lange 242 

Langendam 246 



281 



Woordenlijst 



Index 



Leeuwen 29, 30 

Leeuwen 267 

Leida 246 

Leiden 219, 269 

Leiden 219, 251, 269 

Leiden 269 

Lent 22, 56 

Lent 266 

leven 23 

Libelle 152, 167 

Libelle 262 

Lidy Arends -* Jacobs, W.J. 

lied 252 

Lien 5 

Lien 221 

Lindenhout, van 't 245 

Lindenhout, van 't 145, 175 

Listen 52, 70, 242, 252, 256 

Loosbroek, van 111 

Loosbroek, van 236 

Lot 117, 161, 185,208 

Lot 224 

Loukie "*• Roggen, Adelaïde Louise 

van 

Luister 52, 70, 182, 242, 252, 256 

Lunteren 200, 201 

Lunteren 267 

Maart -■-► March 

Maas 270 

Maastricht 16 

Maastricht 269 

MaasWaal 13 

MaasWaal 270 

mandrill 89 

Manna 205 

map 254 

March 1934 177, 217 

March 1934 222 

March 1934 222 

Marder tank 16, 31, 32 



Margriet Francisca van Oranje Nassau 

150, 151 
Margriet Francisca van Oranje Nas- 
sau 243 

Marie 236 

Marius M.H.L.W. Blokzijl »-* Blokzijl, 

M.H.L.W. 
Market Garden .... 16, 18, 254, 255, 265, 
266 

Market Garden 17, 255, 259, 266 

Market Garden 265 

Markusmühle 225 

Marten Biarda 246 

Meel . ■-► Weijler, Petronella Hermina 

Meier 246 

Michels 191 

Michels 236 

Mill 48, 53, 55, 59, 61, 76 

Mill 266 

Mima "■* Vries-van Booven, Selima 

Eliseba de 

Minka 176 

Minka 246 

moffen . . 29, 33, 48, 50, 62, 107, 132, 163, 
171 

moffen 252 

monkey "■■* aap 

monorail "-» Wuppertal, 271 

Montessori 138 

Montgomery, Bernard Law 168 

Montgomery, Bernard Law 241 

Moora, Anna 149 

Moora, Anna 234 

Moorman 202 

Moorman 245 

Moortje 167, 209, 210 

Moortje 246 

Mouche 176 

Mouche 246 

mouse 13 

muis 13 

Muiier ■-► Haitsma Muiier 



282 



Woordenlijst 



Index 



Muller Massis 96 

Muller Massis 235 

Munting, W..30, 33, 35, 37, 38, 42, 43, 53, 
59, 65, 101, 120 

Munting, W. 238 

Museum 224 

museum 257 

Nap 44, 67, 102, 114, 194, 246 

Nell . . "■» Weijler, Petronella Her mina 

Nicholas 249 

Nicolaas "* St. Nicholas 

Nijmeegs Dagblad 32 

Nijmeegs Dagblad 262 

Nijmegen 3, 254, 257 

Nijmegen 1, 3, 26, 41, 

44, 84, 91, 127, 143, 149, 175, 183, 
185, 187, 212, 215, 217, 239 

Nijmegen 254 

Nijnatten 211, 212 

Nijnatten 245 

Nini van Roggen -* Roggen, Nini van 

noodkachel 224 

noodkachel 248 

noodziekenhuis 169 

noodziekenhuis 259 

Nooteboom 196 

Nooteboom 262 

Nova Zembla 226 

JVova Zembla 271 

Novaya Zemlya -» Nova Zembla 

NSB 29, 36, 88, 191, 194, 202 

NSB 245 

Nutsspaarbank 26, 149 

Nutsspaarbank 262 

Nypels 46, 165, 204 

Nypels 240 

O.M 174 

O.M. 253 

Oelp ""* Duives 

Oma Weijler -* Franken, Christina 

Wilhelmina 



Ooij 36 

Ooi; 266 

Oom Piet . »* Wedden, Peter Hermanus 
van der 

Oosterlee 213 

Oosferïee 261 

Operation Aintree ■■-► Aintree 

Operation Guard on the Rhine™* Guard 
on the Rhine 

Operation Infatuate "-» Infatuate 

Operation Manna "■■» Manna 

Operation Market Garden . . . "■» Market 
Garden 

Operation Veritable ■-► Veritable 

oranje 252 

oranje 23, 33, 205, 206 

Oranje Nassau "*• Wilhel- 
mina Helena Pauline Maria van 
Oranje Nassau 

oranje 252 

Oranjesingel 25 .... 3, 22, 47, 49, 65, 123, 
215, 216, 222, 223, 226, 228, 231, 
232, 234-236, 241, 246, 248, 261 

organisatie 268 

Ossewaarde 202 

Ossewaarde 239 

Otto "-» Roggen, 

Otto van, -» Sasse, Hendrik Otto, 
■* Weijler, Hendrik Otto 
Otto van Roggen ■* Roggen, Otto van 

Overbeek 246 

Overbetuwe 4 

Overbetuwe 270 

Overloon 266 

overstroming . . 122, 174, 201, 250, 254 

overstroming 268 

Ovid -* Ovidius 

Ovidius 241 

Ovidius 73 

Ovidius 241 

Paauw "*• Weijler, Sophia Maria 



283 



Woordenlijst 



Index 



Carolina 

Pap ■-► Weijler, Hendrik Otto 

Papen zu Koningen, Franz Joseph Her- 

mann Michael Maria von . 156 
Papen zu Koningen, Franz Joseph 

Hermann Michael Maria von 

244 

Pel 210 

Pel 239 

Pels ■-► Rabanus, Else 

Penning 246 

Peter Hermanus van der Wedden «■» 

Wedden, Peter Hermanus van 

der 
Petra "-» Roggen, Petronella Maria 

van 
Petronella Hermina Weijler . ■» Weijler, 

Petronella Hermina 

phones 230 

photos 254 

Piet Hein.... 101, 102, 106, 123, 185, 209, 

210 

Piet Hein 246 

Piet Pieterszoon Hein . . . ■-► Piet Hein 

Plantenga 66 

Plantenga 238 

Pniel 60 

Pniel 259 

Poedel "*» Franken, Christina 

Wilhelmina 

Poedel 240 

Poedel 215 

Polis 246 

polizei 198 

polizei 267 

Polly 51,59 

Polly 246 

Postduif . 12, 14, 15, 17, 20, 22, 29, 30, 64, 

71, 81, 85, 96, 120, 209 

Postduif 236 

Pothof 71-73, 

75, 78, 87, 109, 117, 121, 129, 135, 



139, 145, 146, 148, 157, 194, 197 

Pothof 232 

potkachel 64, 227 

Prakke 113,263 

Prakke 237 

Priesnitz 165, 168 

Priesnitz 253 

Prik 113,202 

Prik 238 

Prinses Beatrix . . ■■-»• Beatrix Wilhelmina 

Armgard van Oranje Nassau 
Prinses Juliana -» Juliana 

Louise Emma Marie Wilhelmina 

van Oranje-Nassau 
Prinses Margriet ■-»• Margriet Francisca 

van Oranje Nassau 

Röttgers 246 

Rabanus, Else 144, 219, 271 

Rabanus, Else 223 

rantsoenering ■-► foodcoupon 

rationing "■-► foodcoupon, 251 

reading 251 

recovery 242 

Reichswald 44 

Reichswald . 44, 104, 106, 114, 164, 265 

Reichswald 270 

René Descartes ■-► Descartes, René, 1 

Rhine i -» Rijn 

rhymes 111 

Rijkens 246 

rijksdaalder 163 

rijksdaalder 229 

Rijn 32, 37, 73 

Rijn 270 

rode dorp 116 

rode dorp 257 

Roggen . . . ■* Roggen, Cornelis Reinier 

Frederik van 
Roggen, Adelaïde Louise van . . . 81, 135, 

138, 204, 205, 212 
Roggen, Adelaïde Louise van . . 221 



284 



Woordenlijst 



Index 



Roggen, Arend van 4, 7, 92, 106, 123, 

142, 145, 179, 220, 225, 238, 263 

Roggen, Arend van 221 

Roggen, Cora van 81, 204 

Roggen, Cora van 221 

Roggen, Cornelis Reinier Frederik van 

5, 7, 45, 65, 67, 92, 106, 123, 143, 

152, 177, 205, 212, 218, 219, 225, 

233, 235, 238-240 
Roggen, Cornelis Reinier Frederik 

van 220 

Roggen, Nini van. . .7, 204, 205, 208-210, 

212, 233, 263 

Roggen, Nini van 221 

Roggen, Otto van . . 3, 7, 84, 92, 212, 228, 

240 

Roggen, Otto van 221 

Roggen, Petronella Maria van. 221 

Roggen, W/alter van 221 

Roggen, Wilhelmina van . 81, 142, 204 

Roggen, Wilhelmina van 221 

Rombouts, Jan 106, 110, 137 

Rombouts, Jan 232 

rookgordijn 45 

rookgordijn 256 

Roosevelt, Franklin Delano 196 

Roosevelt, Franklin Delano — 243 
Rotterdam 51, 55, 

73, 92, 95, 116, 146, 159, 200, 205, 

207, 220, 239, 262, 269 
Rotterdam 51, 

55, 73, 92, 106, 116, 122, 146, 159, 

160, 162, 200, 205, 207, 209, 212 

Rotterdam 269 

Rusland 226, 271 

Russia '"* Rusland 

Sanders 236 

Sasse ■■-► Sasse, Henri Marinus 

Sasse, Christina Wilhelmina 3, 

7, 92, 105, 123, 143, 163, 186, 188, 
203, 215, 220, 223, 239, 252 



Sasse, Christina Wilhelmina.. 219 

Sasse, C ornelia Justine Susanna . . 92, 93, 

233 
Sasse, Cornelia Justine Susanna 

223 
Sasse, Helena Maria. .7, 22, 92, 105, 123, 

143, 188, 220 

Sasse, Helena Maria 219 

Sasse, Hendrik Marinus . 3, 22, 141, 163, 

233, 263 

Sasse, Hendrik Marinus 220 

Sasse, Hendrik Otto . 22, 141, 233, 263 

Sasse, Hendrik Otto 220 

Sasse, Henri Marinus 7, 

22, 64, 70, 123, 159, 163, 187, 210, 

211,217,223,225,233 

Sasse, Henri Marinus 219 

Schaepman 79 

Schaepman 235 

Scheerder 119 

Scheerder 236 

Scheltema 241 

Scheltema, Adama van 72 

Scheltema, Adama van 241 

Scherpenberg, van ■-► Haitsma Muiier 

Schopenhauer 241 

Schopenhauer, Arthur 97 

Schopenhauer, Arthur 241 

Schuppers 15, 110, 116 

Schuppers 236 

Schuurman 246 

Seegers 112, 125, 134 

Seegers 236 

Selms, van 86 

Selms, van 239 

Sevenster 206 

Sevenster 245 

Seyfè-Inquart, Arthur 151 

Seyfi-Inquart, Arthur 243 

Sherman tank 31, 32, 39 

siege 269 

Siegf riedlinie 177, 255, 265, 271 



285 



Woordenlijst 



Index 



Siegfriedlinie 255 

Sinterklaas 249 

Sipenmeijer 207 

Sipenmeijer 239 

Smarius 246 

Sochripetja 66 

Sochripetja 223 

song 252 

Sophia Maria Carolina Weijler . ■-► Weij- 
ler, Sophia Maria Carolina 
Spanjaard26, 37, 42, 43, 50, 59, 65, 83, 87, 
101, 209 

Spanjaard 236 

speculaas 110, 111, 116 

speculaas 110, 117, 118 

speculaas 249 

Spoelstra '-* Doolaard, A. den 

Sprang -Haspels, Dora van 86, 246 

SS 238, 267 

SS 267 

St. Nicholas 110, 116 

St. Nicholas 110, 111 

St. Nicholas 249 

St. Nicholas 110, 116 

St. Stevens 115 

Stad, van der 113, 145 

Stad, van der 237 

Standard 6 

Stanley 137, 146 

Stanley 241 

Steenbergen, van 189 

Steenbergen, van 238 

Stoffels 246 

Stolk 36, 62 

Stolk 244 

Tante Cato 246 

tekst 242 

telefoon. . .. 12, 14, 17, 33, 37, 53, 54, 165, 
230 

telephone ■-► telefoon 

ter Haar 246 



Teunissen 150 

Teunissen 237 

text 242 

Theunis Uilke de Vries-» Vries, Theunis 
Uilke de 

Thieme 159 

Thieme 244 

Tiboe ■-► Weijler, Christina 

Wilhelmina 
Tienen, van . 26, 30, 31, 33, 40, 50, 61, 63, 
73, 130, 176 

Tienen, van 236 

Tineke"* Sasse, Christina Wilhelmina 
Titi . ■-► Weijler, Christina Wilhelmina 

Toet "-► Weijler, Jacoba Adriana 

Tommy 16, 23, 24, 32, 

49, 51, 52, 54, 66, 70, 77, 103-107, 
115, 120, 124, 128, 133, 136, 137, 
141, 145, 153, 154, 156, 157, 160, 
161, 163, 165-167, 172-174, 179- 
181, 183-185, 189, 191-193, 195, 
197-199, 203-205, 207, 241 

Tommy 240 

Triebels, Hans 170 

Triebels, Hans 242 

Troost29, 30, 35, 38, 45-48, 51-55, 58-61, 
65, 67, 70, 74, 76, 77, 80, 134, 135, 
154, 161, 164, 165, 168, 169, 174, 
183, 192, 200, 204, 210, 246 

Troosf 237 

Twentse . . 26, 99, 113, 149, 150, 168, 169, 
174, 181 

Twentse 261 

Tydeman 246 

Tyr . . ■-► Vries, Johannes Coenraad de 

Uilkens 246 

Undra 13, 16, 17, 20 

Undra 241 

universiteit 269 

University 150, 244 

university 269 



286 



Woordenlijst 



Index 



unknown 13, 20, 26, 

29, 40, 44, 46, 48, 61, 65, 67, 81, 84, 
86, 95, 98, 102, 107, 112-114, 126, 
141, 144, 159, 161, 166, 171, 173, 
175, 194, 201, 208, 212 

unfenown 245 

Unternehmen Wacht am Rhein "-» 

Guard on the Rhine 

URL 18 

Uven, M.J. van ... . 48, 122, 175, 195, 200, 

218 
Uven, M.J. van 244 

Valkhof 254 

Valkhof 21 

Valkhof 257 

van 't Lindenhout . . . ■* Lindenhout, van 

't 
van Bueren ■-► Bueren, A. Lammerts 

van 

van Daal ■■-► Daal, van 

van Dalen "-» Dalen, van 

van de Borg 246 

van der Koog "■-► Koog, van der 

van der Stad ■■-► Stad, van der 

van der Velden ■-► Velden, van der 

van der Wedden ■-► Wedden, Peter 

Hermanus van der 

van Dijk ■* Dijk, van 

van Dorp "» Dorp, van 

van Duuren -* Duuren, Janus van 

van Epenhuizen . . "*• Epenhuizen, van 

van Gaaien "*• Gaaien, van 

van Halst -* Halst, van 

van Halteren . . . «♦ Halteren, Joop van 

van Loosbroek ■» Loosbroek, van 

van Oranje Nassau ■» Wilhel- 

mina Helena Pauline Maria van 

Oranje Nassau 
van Roggen »-»■ Roggen, Cornelis 

Reinier Frederik van 



van Scheltema -♦ Scheltema, Adama 

van 
van Scherpenberg ■-► Haitsma Muiier 

van Selms ■-► Selms, van 

van Steenbergen "-» Steenbergen, van 

van Tienen "-» Tienen, van 

van Uven ■■-»• Uven, M.J. van 

van Vucht "*• Vucht, van 

van Wijk ™* Wijk, van 

van Woerkom ■-► Woerkom, van 

van Zeggelen "-► Zeggelen, van 

Veenenbos 165 

Veenenbos 238 

Velden, van der 174 

Velden, van der 240 

Veluwe 73 

Veluwe 267 

Venlo 16 

Venlo 269 

Vereeniging 10, 259 

Vereeniging 27, 145, 180 

Vereeniging 259 

Veritable 160, 162, 255, 266 

Veritable 266 

Veritable 255 

Verkroost 80 

Verkroost 237 

Vieweg-van Hoek 202 

Vieweg-van Hoek 245 

Visser 133, 134, 137, 142, 196 

Visser 239 

von Papen"-» Papen zu Koningen, Franz 

Joseph Hermann Michael Maria 

von 

voorlezen 251 

Vries, de 170 

Vries, de 241 

Vries, Johannes Coenraad de 7, 11, 

12, 14, 17, 29, 30, 38, 60, 61, 74, 88, 

102, 111, 153, 161, 175, 186, 194, 

200, 203, 218, 234 
Vries, Johannes Coenraad de . . 222 



287 



Woordenlijst 



Index 



Vries, Theunis Uilke de 55 

Vries, Theunis Uilke de 242 

Vries-van Booven, Selima Eliseba del 70, 

177 
Vries-van Booven, Selima Eliseba de 

224 

Vucht, van 63 

Vucht, van 238 

Vught 88,243 

Vught 267 

Waal 17, 109, 133, 254 

Waal 270 

Waalbrug .... 18, 69, 249, 254, 258-261 

Wageningen 269 

Wageningen . . . 48, 73, 159, 160, 175, 180, 
195, 199, 200, 207 

Wageningen 269 

Wagenmaker 18, 21, 26, 

28-30, 32, 34, 37, 44, 61, 65, 71, 75, 
78, 83, 88, 100, 103, 112, 116, 125, 
129, 132, 170, 204, 209, 212, 213 

Wagenmaker 235 

Walcheren 151 

Walcheren 268 

Waldy ""♦ Weijler, Jacoba Adriana 

Walter ■■-► Roggen, Walter van 

Waterkwartier 168 

Waterkwartier 257 

Wedden, Peter Hermanus van der 5, 66, 

147, 204, 215, 219, 223, 225, 264 
Wedden, Peter Hermanus van der 
222 

Wedren 258 

Weier 62 

Weier 240 

Weijler ■■-»• Weijler, Hendrik Otto 

Weijler, Christina Wilhelmina 5, 

7, 38, 45, 51, 60, 65, 66, 79, 92, 99, 
123, 125, 143, 144, 152, 162, 202, 
205, 210, 211, 219, 225 
Weijler, Christina Wilhelmina2\l 



Weijler, Hendrik Otto 5, 7, 19, 

21, 57, 68, 123, 147, 150, 165, 188, 
189, 214, 215, 223, 225, 235, 236, 
238, 246, 263 

Weijler, Hendrik Otto 215 

Weijler, Jacoba Adriana 5, 

7, 11, 12, 17-19, 21, 22, 26, 30, 33, 
38, 40, 42, 43, 51, 53, 54, 57, 60, 63, 
64, 66, 68, 70, 71, 73-75, 79, 81, 82, 
87, 91, 97, 98, 100, 101, 105, 115, 
121, 128, 153, 155, 161, 165, 167, 
170, 171, 174, 175, 186, 194, 198, 
200, 202, 203, 208, 211, 215, 219, 
222, 224, 234, 237, 246 

Weijler, Jacoba Adriana 218 

Weijler, Jacoba Christina Sophia ... 79 
Weijler, Jacoba Christina Sophia 
217 

Weijler, Petronella Hermina 5, 7, 11, 

14, 42, 48, 63, 68, 73, 79, 83, 86, 89, 
90, 97, 99, 107, 112, 118, 122, 125, 
144, 156, 162, 167, 175, 185, 196, 
200, 201, 203, 205-208, 211, 215, 
219, 228 
Weijler, Petronella Hermina . . 218 

Weijler, Sophia Maria Carolina 1, 

7, 11, 22, 24, 40, 50, 64, 79, 86, 99, 
123, 144, 163, 187, 200-202, 215, 
219, 225 
Weijler, Sophia Maria Carolina 
217 

Werner 154, 204 

Werner 238 

Westwall ■-► Siegfriedlinie 

Wijchen 60, 154, 210 

Wijchen 268 

Wijhe-Smeding, Alie van 115 

Wijhe-Smeding, Alie van 242 

Wijk, van 32, 34, 36, 37, 39, 40, 43, 45, 46, 
48, 71, 75, 77, 78, 83, 96, 98, 107, 
118, 121, 131 
Wijk, van 235 



288 



Woordenlijst 



Index 



Wilhelmina Helena Pauline Maria van 

Oranje Nassau . 52, 137, 186, 187, 

206 
Wilhelmina Helena Pauline Maria 

van Oranje Nassau 243 

Wilhelmina van Roggen ■-► Roggen, 

Wilhelmina van 

Wilhelmus 52 

Wilhelmus 252 

Wilms 246 

windmill cookie ""* speculaas 

Winssen 46-48, 62, 72, 165 

Winssen 268 

Woerkom, van 68, 69 

Woerfeom, van 237 

woestijn rat "■+ jerboa 



Wols van der Wel 62 

Wols van der Wel 244 

Woordenlijst "■* Index 

Wuppertal 223 

Wuppertal 271 

Ypenburg 246 

Zeeland 51, 187 

Zeeland 268 

Zeggelen, van 58, 68, 74 

Zeggelen, van 238 

Zetten 110, 151, 202, 239 

Zetten 267 

Zwitsal 29 

Zwitsal 253 



289